Eklenme Tarihi : 27.11.2021
Okunma Sayısı : 437Yorum Sayısı : 15
Etiketler
Sami Biber
Sami  Biber
tarafından eklendi
27.11.2021
Günün Yazısı

Bu Yazı 28.11.2021 tarihinde
GÜNÜN YAZISI
olarak seçilmiştir.
Son Yazıları
Paylaş
SİTE BÖLÜMLERİ
Türk Lirasının Kısa Bir Hikayesi Ve Abd Doları İle İlişkileri
Türk  Lirasının  Kısa  Bir  Hikayesi  Ve  Abd Doları  İle  İlişkileri


Yazıma  başlamadan  hemen  belirteyim:  Para  ve  ekonomi  benim  en  zayıf  olduğum  hatta  cahil  olduğum  bir  konudur.  O  yüzden bu  yazıda gördüğünüz  her hangi bir  yanlış  veya  eksik  bilgi varsa  anında  uyarınız  lütfen.  Yazının  konusu da  zaten ekonomi  değildir  aslında. Sadece  tarihi  bazı  bilgilerdir  paramız  ile  ilgili.

Ayrıca  siyasi  bir  amaç da  aranmasın  lütfen.  En  az  bildiğim  bir  konuda  siyaset  istemem  de  yapamam.

**********************

‘’Bir ABD Dolarının  Türk lirası  karşısında  en  değersiz  olduğu  yıllar  Mustafa  Kemal  Atatürk  dönemidir.’’ Diye  başlayalım  söze ve  1923 Yılından  günümüze  kadar hem  paramızla  ilgili  hem  de  paramızın dolar  karşısındaki  değeri  ile  ilgili  bilgileri  siz  değerli  okuyucularım  ile  paylaşalım.

Osmanlı  devletinde  ilk  kağıt  paranın  ‘’ Kaime ‘’ adıyla  Sultan  Abdülmecit  zamanında İngiltere’de  bastırıldığını  sanırım  bilmeyen  yoktur.

Bu  para  üzerinde  fazla  durmayacağım.

Peki saltanat  kaldırıldığında( 1922 ) ve  hemen  bir  yıl sonra Cumhuriyet  ilan  edildiğinde  hangi  paraları  kullandık? 

Hemen  açıklayalım: Yine  Osmanlı  paralarını  kullandık.

Nasıl  yani?  Dediğinizi  duyar  gibiyim.

İlk  Türkiye  Cumhuriyeti  Parası  1927  yılında  bastırıldığına  göre  ve dahi  bu  miller  Cumhuriyetin  ilanından 1927  yılına  kadar  parasız  yaşamadığına  göre  hangi parayı  kullandı?  Tabii  ki  Osmanlı’nın  Kaimesini-  lirasını. Ama  bu  paraya Osmanlı lirası  denmedi.  Ya  ne  dendi?  ‘’ Evrak-ı  Nakdiye’’  Dendi.

Evet.  Osmanlı Devletinde  1915  yılından  başlamak  üzere  I. Dünya  Savaşı  yıllarında devletin  mevcut  altın rezervleri  ve Alman hazine  bonoları  karşılığında 160.000.000 ( Yüz  altmış  Milyon ) Lira  karşılığı  para  bastırılmıştı  ve bu  para  kullanılmaktaydı. 1927 yılına  kadar da  bu  para  kullanıldı adına  ‘’ Evrak-ı Nakdiye’’ Denerek.

Şimdi  bakalım  Türkiye Cumhuriyeti  kurulduğu  yıl  yani  bir  cihan savaşından  harap  ve  bitap  bir  şekilde  çıkmış  olan  bir  devletin  parası  ABD doları  karşısında  kaç  paraymış.

1923  Yılı     1 ABD  Doları= 1.68 TL


Evet  başımızda  Duyun-u  Umumiye( Genel  Borçlar  İdaresi )  gibi  bir  bela  olmasına  rağmen Osmanlı  Lirası   bayağı değerliymiş.

Sonraki  yıllara  bakalım:

1924  Yılı  1 ABD Doları= 1.88 Tl
1925  Yılı  1 ABD  Doları = 1.88 Tl
1926  Yılı  1 ABD  Doları= 1.83 Tl
1927  Yılı  1 ABD Doları=  1.83 Tl

1927 de ilk  kez Türkiye  Cumhuriyeti  lirası  bastırıyoruz. Tabii  ki  eskiden  olduğu  gibi yine  İngiltere  basıyor  paramızı. Fakat  bu  paralar  oldukça  komiktir. Parayı  basan İngiltere. Para  üzerindeki  metinler Osmanlıca ( yani  Arap  harfleri )  paranın  değeri  ise  Fransızca yazılmıştı. Ve  bu  tarihe  kadar  yürürlükte  olan  ‘’Evrak-ı  Nakdiye’’  Bu  tarihte  piyasadan  toplandı.


1928 Yılında  Harf  Devrimi  ile birlikte  artık Latin harfleri ile  basılmış  Türk  liraları da hayatımıza  girdi. Böylece bir  süre de hem Osmanlıca  basılmış  Türk parası  hem de  Latin  harfleriyle basılmış paralar hayatımızda  olmuştur. Peki  bu dönemde  Türk  lirasının dolar  karşısındaki  durumu  nedir?

1928  Yılı  1 ABD Doları= 1.94 Tl
1929  Yılı  1 ABD Doları= 1.95 Tl
1930  Yılı  1 ABD Doları= 2.12 Tl

 !930 da  Merkez  Bankası  kuruldu  ve  1931  yılında Para basma  yetkisi Merkez  bankasına  verildi.

Yok  yok hemen  sevinmeyin.  Bu  yetki  Merkez  bankasına  verildi  diye merkez  bankası  hemen 1931 yılında Türk  lirası  basmaya  başlamadı.  O  iş çoook  çok sonra  olacak...

Mmerkaz  bankası  1931 yılından  başlayarak  Osmanlıca  olarak  basılan  Türkiye  Cumhuriyeti  paralarını  piyasadan  topladı ve  bu  konu 1937 de tamamen  kapandı.

Şimdi de  1931- 1937 yılları  arasında Türk  lirasının  dolar  karşısındaki  değerine  bakalım.

1931  Yılı  1 Dolar =  2. 12 Tl
1932  Yılı  1 Dolar =  2. 12 Tl
1933  Yılı  1 Dolar =  2. 12 Tl
1934  Yılı  1 Dolar =  1.71 Tl
1935  yılı  1 Dolar  =  1.33 Tl
1936 Yılı  1 Dolar  =  1.26 Tl
1937 Yılı  1 Dolar  =  1. 26 Tl
1938  Yılı  1 Dolar = 1.26  Tl


Bu  arada 1937-1944 yılları  arasında 11 kez  para  bastırılır. Bu  paralarda 1938 yılından  itibaren  Atatürk’ün  resmi değil artık  İsmet  İnönü’nün  resmi  vardır ve 50 Kuruş, 1, 2 ½( İki buçuk Tl) , 5, 10, 50, 100, 500 ve 1.000 Türk liralık olmak üzere 9 farklı değerde basılan  bu  paralardan 50  Kuruşluk  banknot  Almanya’da  diğerleri  ise İngilterede  bastırılır. Ancak  bu  paralardan  50 Kuruşluk  ve  100 Tl lik  banknotlar II. Dünya  Savaşı  sırasında paraları  Türkiye’ye  getiren  geminin  saldırya  uğraması  ve  paraların  denize  saçılması  sebebiyle Türkiye’de  tedavüle  sokulmadığı  gibi İngiltere’de  bastırılan 50  Tl lik  banknotlar  da basılan mmatbaanın  bir  hava  saldırısında  hasar  görmesi  sebebiyle  tedavüle  sokulamamıştır.

Peki  bu  yıllarda  1 Türk  lirası  kaç  dolardı?

1939 Yılında 1 Dolar = 1.28 Tl
1940 Yılında 1 Dolar =  1.38 Tl
1941-1945 Yılları  arası  1 Dolar = 1.31 Tl
1946-1948 Yılları  arası 1 Dolar = 2.81 Tl
1949-1950 Yıllarında 1 Dolar = 2.82 Tl

Bu  yıllar  içinde  1944  yılı  önemlidir  zira  bu  tarihte Doğu  Bloku  ülkeleri dışındaki 44 ülkeden 730 delegenin katıldığı Bretton Woods anlaşması ile katılan ülke paraları için sabit kur esası benimsenmiş ve anlaşmaya katılan her ülkenin parasının değerinin, dolar esas alınarak saptanması kabul edilmiştir. Uluslararası para sisteminin kurallarını belirleyen bu anlaşma, Dünya Bankası ve Uluslararası Para Fonu'nun İMF kurulmasına karar vermiştir. Bu kurumlar, 1946'da, yeterli sayıda ülke anlaşmayı imzalayınca faaliyete geçmiştir.

Yani  aslında  1944 Yılına  kadar  1 Doların  kaç  Tl  ettiğinin  pek  de  kıymet-i harbiyesi  yoktur.

Ülkemizde 1951 yılında  ilk  kez Banknot  matbaası  kurma  iş  ve  işlemleri  başlatılmış  ve  1958  yılında  kurulan  bu  matbaa  içinde  ‘’ Mor  Binlik’’ Diye  adlandırdığımız  Türk  Parasını  basmaya  başlamıştır  ama  hemen  belirtelim  İngiltere’ye  para  bastırma  işi de  devam  etmiştir  bu  arada.

Türk  Lirasının  sadece  Türkiye’de  basılmaya  başlandığı  yıl  ise  1979 dur. Bu  tarihten  itibaren  artık kendi  paramızı  kendimiz  basmaya  başlamışız.

Peki 50  li  yıllardan parammızı  sadece kendimizin  bastığımız  1979 yılına  kadar  1 Dolar  kaç  Tl olmuştur?

1950  yılında  iktidar  geçen DP hükumeti  Doları  2.82 Tl den  devralmıştı  değil  mi?  İnanılır  gibi değil  ama 1960  ihtilalina  kadar  dolar  hep  2.82 Tl  olarak  kaldı.  Ne  bir santim  aşağı  ne  bir  santim  yukarı..

Peki  1960 dan  sonra?

Bakalım  hep  birlikte.

1960 Yılında  1 ABD Doları = 5.11 Tl
1961 Yılından 1969 Yılına  kadar( 1969 Yılı dahil )   1 ABD Doları = 9 Tl

1970 Yılında ! ABD  Doları = 11.34 Tl
1971 Yılında  1 ABD Doları = 14.83 Tl
1972  ve 1973 Yılında 1 ABD Doları = 14 TL
1974 Yılında 1 ABD Doları = 13.78 Tl
1975 Yılında  1 ABD Doları = 14.3 Tl
1976 Yılında  1 ABD Doları = 15.86 Tl
1977 Yılında  1 ABD Doları = 17.82 Tl
1978 Yılında  1 ABD Doları = 24.05 Tl
1979 Yılında 1 ABD Doları = 30.75 TL


Evet  kendi  paramızı  kendimiz  basmaya  başladığımız  1979  yılında 1 ABD Doları 30.75 Tl  idi.  Ancak 12 Eylül darbesinde  iyice  tepe  üstü  çakıldık. Ve  sonrasında  belimizi  toparlayamadık  çook  uzun  süre.

Devam  edelim.

1980  Yılında  1 ABD  Doları = 75.12 Tl
1981  Yılında  1 ABD Doları  = 110.25 Tl
1982 Yılında   1 ABD Doları =  160.85 Tl
1983 Yılında   1 ABD Doları =  223.95 Tl
1984 Yılında   1 ABD Doları =  364.35 Tl
1985 Yılında   1 ABD Doları =  519.52 Tl
1986 Yılında   1 ABD Doları =  669.43 Tl
1987 Yılında   1 ABD Doları =  856.23  Tl
1988 Yılında   1 ABD Doları =  1.425  Tl
1989 Yılında   1 ABD Doları =  2.120  Tl
1990 Yılında   1 ABD Doları =  2.606  Tl


1991 Yılında  1 ABD Doları = 4.175 Tl
1992  Yılında 1 ABD Doları = 6.874 Tl
1993 Yılında  1 ABD Doları = 11.035 Tl
1994 Yılında  1 ABD Doları = 29.788 Tl
1995 Yılında  1 ABD Doları = 45.738 Tl
1996 Yılında  1 ABD Doları = 81.386 Tl
1997 Yılında  1 ABD Doları = 152.071 Tl
1998 Yılında  1 ABD Doları = 260.974 Tl
1999 Yılında  1 ABD Doları = 420.176 Tl
2000 Yılında  1 ABD Doları = 623.704 TL

2001  Yılında  1 ABD Doları = 1.225.000 Tl
2002  Yıında   1 ABD Doları = 1.515.000 Tl
2003  Yıında   1 ABD Doları = 1.493.000 Tl
2004  Yılında  1 ABD Doları = 1.422.000 Tl


2005  yılında  liradan  altı  sıfır  atıldı. Aynı  zamanda da Yeni  Türk  Lirasına  geçildi.

2005  Yılında  1 ABD  Doları =  1.34 YTL
2006  Yılında  1 ABD Doları =  1.43  YTL
2007  Yılında  1 ABD Doları =  1.30  YTL
2008 Yılında   1 ABD Doları =  1.29  YTL


2009  Yılında Yeni  Türk  Lirasından  tekrar  Türk  Lirasına  geçildi


2009  Yılında  1 ABD  Doları  =  1.55 Tl
2010 Yılında   1 ABD Doları   =  1.50 Tl
2011  Yılında  1 ABD Doları   =  1.67 TL
2012 Yılında   1 ABD Doları   =  1.79 Tl
2013 Yılında   1 ABD Doları   =  1.90 Tl
2014  Yılında  1 ABD Doları   =  2.19  Tl
2015  Yılında  1 ABD Doları   =  2.72 Tl
2016  Yılında  1 ABD Doları   = 3.02 Tl
2017 Yılında  1 ABD Doları  = 3.65 Tl
2018 Yılında  1 ABD Doları  = 4.81 Tl
2019 Yılında  1 ABD Doları  = 5.67 Tl
2020 Yılında  1 ABD  Doları = 7.01 Tl
2021 Ocak  Ayı itibariyle  1 Dolar = 7.39 Tl
2021 Kasım  Ayı  ortaları  1 Dolar = 10.12 Tl 

Ve  13.5  Tl  ye  kadar  yükseldiği  görüldü  2021 Kasım ayı  içerisinde.


Evet...Ben  herhangi  bir  siyasi  amaç  asla  gütmeden sadece 1923 yılından  günümüze  kadar  Türk  lirasının  dolar  karşısındaki  değerini  sizlere  sunmaya  çalıştım.

Başta  da  belirttiğim  gibi  Ekonomi  ve  para  benim  en  zayıf  ve  cahil  olduğum  alanlardan  biridir. O  bakımdan herhangi  bir  yoruma  açıklamaya  girmeyeceğim.




FAYDALANILAN  KAYNAKLAR:

1--https://www.dogrulukpayi.com/bulten/turkiye-nin-tarihsel-olarak-kur-degisimleri
2--https://teyit.org/1930-yilinda-1-tlnin-100-dolar-oldugu-iddiasi
3--https://tr.wikipedia.org/wiki/Bretton_Woods_Anla%C5%9Fmas%C4%B1
4--https://www.tcmb.gov.tr/wps/wcm/connect/d189b219-fe71-40bf-9754-6a5f7d0a65eb/KagitParaTarihce.pdf?MOD=AJPERES


Sitedeki
Yazarın
Önceki YazıSonraki Yazı
Önceki YazıSonraki Yazı
( Türk Lirasının Kısa Bir Hikayesi Ve Abd Doları İle İlişkileri başlıklı yazı Sami Biber tarafından 27.11.2021 tarihinde sitemize eklenmiştir. Sitemizde yayınlanan eserlerin hukuki sorumluluğu , kullanılan materyaller ve yazının içeriği yazarlarına aittir.İzin alınmadan kaynak gösterilse bile sayfamızdaki eserler başka yerde yayınlanamaz. Eserlerin izin alınmadan kopyalanması ve kullanılması 5846 sayılı Fikir ve Sanat Eserleri Yasasına göre suçtur. )
 
Bu sayfadaki tüm yazı ve içerikler Sami Biber sorumluluğundadır. Sami Biber hakkında bilgi ve yazılarına ulaşabilirsiniz.
Yukarı/
© 2008-2022 Edebiyat Evi | Eserlerin tüm hakları ve sorumluluğu eser sahiplerine aittir.