Eklenme Tarihi : 08.10.2019
Okunma Sayısı : 29
Yorum Sayısı : 0
Etiketler
Gürcan Onat
Gürcan Onat
tarafından eklendi
Normal Üye
Paylaş
Son Yazıları
Site İstatistikleri
19.10.2003 : Bosna-Hersek'in eski cumhurbaşkanı Aliya İzzetbegoviç vefat etti

19.10.1961 : Eski başbakanlardan Şemsettin Günaltay vefat etti.

19.10.1448 : Osmanlı Sultanı II. Murat, Kosova Zaferi'ni kazandı.

19.10.1781 : Amerikan Bağımsızlık Savaşı, İngilizlerin George Washington'a teslim olmalarıyla sona erdi.

Sahihi Buhari'de kayıtlı olan bir hadisi şerifte Resulullah efendimiz Ebu Hureyre'den rivayetle şöyle buyuruyor:

" İman altmış küsur şubedir. Haya imandan bir şubedir."

İbn Hacer el Askalani, Buharinin şerhini yaptığı Fethu'l Bari adlı eserinde bu hadisi şerifi şu şekilde izah etmiş: "Küsur, üç ile on arasını ifade eder. Şube ile kasdedilen, parçadır. Haya, çirkin şeyden kaçınmaya yönlendiren ve hak sahibinin hakkı konusunda kusurlu davranmayı engelleyen bir huydur. Bu sebeple başka bir hadisi şerifte: "Hayanın bütünü hayırdır" buyrulmuştur. Şayet: "Haya doğuştan gelen bir huydur, bu durumda nasıl imanın bir şubesi olabilir?" denilirse şu şekilde cevap verilir: "Haya yaratılıştan da gelebilir, sonradan da edinilebilir. Ancak bunu dine uygun kullanmak çaba, bilgi ve niyeti gerektirir. İşte bu sebeple imandan olur." Ayrıca taati yapmaya, günahtan kaçınmaya yönlendirdiği için de imandandır. "Burada Hazreti Peygamber niçin sadece hayadan bahsetmiştir?" diye sorulursa şu şekilde cevap veririz: "Haya bir bakıma geri kalan iman şubelerini yapmaya sevk eden bir etkendir. Çünkü hayalı kişi dünya ve ahirette rezil olmaktan korkarak Allah'ın emirlerini tutar, yasaklarından sakınır" (1)

Bu hadiste geçen "Haya" kelimesinin manası için Ragıp el İsfahani'nin Müfredatına müracaat ediyoruz.

İsfahani Müfredatında şu şekilde açıklıyor: "Haya; insanın kötülüklerden sakınması ve onları terk etmesidir. Allah Teala Bakara ve Ahzab surelerinde şöyle buyurmaktadır: "Allah bir sivrisineği ve onun daha üstünde olan bir canlıyı örnek olarak göstermekten haya etmez." (Bakara 26) "Ancak Allah gerçeği söylemekten haya etmez." (Ahzab 53)  Hazreti Ayşe validemizden gelen bir rivayette Resulullah efendimiz şöyle buyurmuştur: "Allah Teala Müslüman olarak saçı sakalı ağarmış kişiyi azaba atmaktan haya eder."(2) Burada söz konusu olan haya, kişinin çekinmesi türünden değildir; çünkü: Allah Teala böyle nitelendirilmekten münezzehtir. Bundan kastedilen, onu azaba atmayı terk etmesidir. Selmanı Farisi'den gelen bir rivayette Resulullah efendimiz: "Şüphesiz Yüce Rabbiniz haya sahibidir ve cömerttir. Kulu O'na  ellerini kaldırdığı zaman o elleri boş çevirmekten haya eder." (3) demiştir. Ahmed bin Hanbel'in Müsnedinde yer alan bir hadisi şerifte Resulullah efendimiz: "Allah Teala hayalıdır örtüye düşkündür; hayayı ve örtünmeyi sever, onun için biriniz yıkandığında örtünsün."(4)"

Biz imandan bir şube olarak, beşere bakan veçhesiyle hayayı anlamaya çalışıyoruz. İsfahani'nin açıklamalarında (son hadisi şerif hariç olmak üzere) gördüğümüz; hayanın kötülüklerden sakınmak ve kötülükleri terk etmek olduğu anlaşılıyor. Bu durumda kötülüklerden çekinmemiz ve onları terk etmemiz imanımızın gereği olarak anlaşılıyor. Örtünün zikredildiği son hadisi şerifi nazarı dikkate alırsak; bu durumda hayanın; utanma manasında kullanıldığı anlaşılmış oluyor. Utanma olarak anladığımız taktirde de yine utanma beraberinde sakınma ve terk etme fiilini getirecektir.

Enes b. Malik'ten rivayete göre Resulullah efendimiz: "Her dinin bir ahlakı vardır; İslam ahlakı(nın özü) hayadır." demiştir.(5)

Beşer açısından değil Allah Teala'nın fiilleri veçhesiyle hayanın ne anlama geldiğini anlamaya çalıştığımızda ise; Allah Teala'nın utanıp çekineceği bir varlık mevcut olmadığından, Allah'ın zatı için kullanıldığında haya; "O'nun kötü ve çirkin bir iş yapmayı kendine layık görmemesi ve daima iyi olanı yapması" manalarını ifade ettiği anlaşılmaktadır. 

Dipnot:

(1) İbn Hacer el Askalani, Fethu'l Bari, cilt:1, sayfa:67.

(2) Acluni, Keşfu'l Hafa c.1, s.244. Suyuti, Camiu'l Kebir.

(3) Ebu Davut vitr 23, Tirmizi, İbnu Mace, Hakim.

(4) Ahmed Müsned, 4. cilt, 224, Ebu Davut, Hadis no:4012, Nesai, 1. cilt, 200.

(5) İbn Mace Birr 47.

Sitedeki
Yazarın
Önceki YazıSonraki Yazı
Önceki YazıÖnceki Yazı
( Haya başlıklı yazı Gürcan Onat tarafından 08.10.2019 tarihinde sitemize eklenmiştir. Sitemizde yayınlanan eserlerin hukuki sorumluluğu , kullanılan materyaller ve yazının içeriği yazarlarına aittir.İzin alınmadan kaynak gösterilse bile sayfamızdaki eserler başka yerde yayınlanamaz. Eserlerin izin alınmadan kopyalanması ve kullanılması 5846 sayılı Fikir ve Sanat Eserleri Yasasına göre suçtur. )