“Atı alan Üsküdarı geçti”

Atasözünün arkasında çok somut bir İstanbul tarihi yatar. Boğaz'ın iki yakası arasında ulaşımın sınırlı olduğu çağlarda, bir at hırsızlığı olduğunda hırsız Üsküdar'ı geçtiyse — yani Boğaz'ın diğer yakasına atlamış ve Anadolu'ya çıkmışsa — onu yakalamak neredeyse imkânsız hâle gelirdi. Bu deneyim, "kaçmış fırsat" kavramının en güçlü ifadesine dönüşmüştür.

Atasözü, geç kalınmış kararlar, kaçırılmış fırsatlar, bitmiş tartışmalar için kullanılır. İhale kapandı sonra teklif vermek; sevgili gitti sonra özür dilemek; iş bitti sonra fikir beyan etmek — hepsi "atı alan Üsküdar'ı geçti" durumlarıdır. Atasözü ayrıca alaycı bir uyarı tonu taşır: "Daha erken davransan iyi olurdu."

Pratik öğüt ikiye ayrılır: birincisi fırsat anında karar vermeyi öğren — ertelemenin bedeli ağır olabilir. İkincisi geç kalındığında geri dönmeye çalışmanın boşunalığını kabullen, enerjini yeni fırsatlara yönelt. Eş anlamlı bir söz olan "Tren kaçtı" da aynı bilgeliği daha modern bir imgeyle anlatır. Geçmişe takılmak değil, ileriye bakmak çözüm.