“Gönlü zengin”

Deyimin arkasında köklü bir Türk-İslam kavrayışı yatar: gerçek zenginlik maddi değil, manevidir; gönül zengin olan, dünya yoksulluğunun üzerinde bir varlık taşır. "Gönlü zengin" demek, "kalbi sevgi, cömertlik ve değerle dolu olan" demektir. Bu somut zenginlik metaforu, manevi varlığın ifadesine dönüşmüştür.

Deyim sıradan halk insanlarında, dini ve sufî gelenekte, hayırsever kişilerde, sıcak ana babalarda görülen erdemli karakteri tarif eder. Az kazanan ama her zaman ikram eden komşu, hediyesi az ama sevgisi büyük olan dost, kendi az olsa da yardım eden köylü — hepsi gönlü zengin denir. Türk halk hikmetinde bu özellik, mali varlıktan çok daha değerli sayılır.

Deyim Türk halk hikmetinde "gerçek zenginlik" kavramının ifadesidir. Atasözü "Veren el alan elden üstündür" cömertliğin manevi büyüklüğünü hatırlatır. Eş anlamlı deyimler arasında "Eli açık olmak", "Kalbi geniş", "Cömert ruhlu" yer alır. Modern psikolojide "abundance mindset" (bolluk zihniyeti) ve "generosity" (cömertlik) bu deyimin akademik karşılıklarıdır. Olgun bir gözlem, gönlü zengin olmanın çoğu zaman maddi varlıkla orantılı olmadığı; az şeyle çok şey paylaşabilenlerin gerçek zenginler olduğudur.