“Hesabını sormak”

Deyimin arkasında çok güzel bir muhasebe metaforu yatar: hesap, yapılan işlemlerin kaydı, sonuçların açıklamasıdır. "Hesabını sormak" demek, "yaptığı şeylerin açıklamasını istemek, sorumluluğa çekmek" demektir. Bu somut muhasebe metaforu, halk dilinde sorumluluk talebinin ifadesine dönüşmüştür.

Deyim aile içi tartışmalarda, iş yerinde yöneticilerin hesap sormalarında, hukuki süreçlerde, siyasi denetimlerde kullanılır. Bir patronun çalışanına hatalarının hesabını sorması, bir ana babanın çocuğuna geçen geceki davranışının hesabını sorması, bir mahkemenin sanığa fiilinin hesabını sorması — hepsi farklı türden hesap sormadır.

Deyim Türk halk hikmetinde hesap kavramının önemini vurgular. Atasözü "Verdiğin söz hesabına yazılır" sözle eylem arasındaki bağı hatırlatır. Eş anlamlı deyimler arasında "Sorumluluğa çağırmak", "Hesap çıkarmak" ve "Açıklama istemek" yer alır. Modern hukukta "accountability" (hesap verebilirlik) ve "responsibility" (sorumluluk) bu deyimin akademik karşılıklarıdır. Olgun bir tutum, hesap sorarken yıkıcı değil yapıcı olmak; aynı zamanda hesap sorulurken savunmaya değil sorumluluk almaya odaklanmaktır.