“İlk göz ağrısı”

Deyimin arkasında çok güzel bir bedensel imge yatar: aşk, gözle başlar; ilk aşk, gözün ilk kez yandığı, sızladığı andır. "İlk göz ağrısı" demek, "ilk kez gönül yangını yaşatan kişi" demektir. Bu somut bedensel deneyim, halk dilinde ilk aşkın metaforuna dönüşmüştür. Türk halk dilinde ilk aşk, hayat boyu unutulmaz bir iz bırakan, özel bir konuma sahiptir.

Deyim genellikle nostaljik ve şefkatli bir bağlamda kullanılır. Eski sevgilisini "ilk göz ağrım" diye anan kişi, çocuğunu "anasının ilk göz ağrısı" diye sıfatlandıran aile büyüğü, ilk öğrencisini "ilk göz ağrım" diye anan öğretmen — hepsi bu deyimi farklı sevgi türleri için kullanır.

Deyim Türk halk hikmetinde "ilk" deneyimlerin ömür boyu kalıcı izler bıraktığını vurgular. Atasözü "İlk gözle gül, sonra gönülle bak" ilk izlenimin önemini hatırlatır. Eş anlamlı deyimler arasında "İlk aşk", "Bahar muhabbeti" yer alır. Modern psikolojide "first love" (ilk aşk) ve "primacy effect" (öncelik etkisi) bu deyimin akademik karşılıklarıdır. Olgun bir gözlem, ilk göz ağrımızın çoğu zaman bizim olgunlaşmamızı sağlayan değerli bir öğretmen olduğu, sonradan kabul ya da uzlaşma içinde anılması gerektiğidir.