“Kelle koltukta”

Deyimin arkasında köklü bir Osmanlı askerî geleneği yatar: askerî göreve giden bir asker, olası ölümü göze almıştır; sanki "kellesini koltuğunun altına alarak" yola çıkmıştır. "Kelle koltukta" demek, "ölümü göze alarak hareket etmek" demektir. Bu somut askerî gelenek, halk dilinde olağanüstü cesaretin ifadesine dönüşmüştür.

Deyim askerî olaylarda, kahraman davranışlarda, riskli iş seçimlerinde, mücadele eden vatandaşlarda kullanılır. Cephede savaşan asker, yangına giren itfaiyeci, tehlikede bir çocuğa sahip çıkan kişi, baskı altında haklarını arayan gazeteci — hepsi "kelle koltukta" çalışır. Bu cesaret, çoğu zaman saygıyla karşılanır.

Deyim Türk halk hikmetinde gerçek kahramanlığın değerini vurgular. Atasözü "Cesur insan ölmez, korkak yaşamaz" cesaretin yaşamla ölüm arasındaki kalıcı farkını hatırlatır. Eş anlamlı deyimler arasında "Hayatını ortaya koymak", "Canıyla oynamak" yer alır. Modern dünyada "putting one's neck on the line" (boyunu öne koymak) tam karşılığıdır. Olgun bir gözlem, kelle koltukta çalışmanın haklı bir dava için anlamlı, ama gereksiz risk almak için anlamsız olduğu; cesaret ve düşüncesizliğin ayrı şeyler olduğudur.