Edebiyat ve Kültür Platformu
“Kulağı kirişte olmak”
Deyim anlamı, açıklaması ve örnek cümlesi
Anlamı
Bir konuyu, bir sesi ya da bir haberi büyük dikkatle, gergin biçimde beklemek ve dinlemek anlamında kullanılır. Genellikle önemli bir bilgiyi kaçırmamak için sürekli uyanık ve dikkatli kalmayı ifade eder. Türk dilinde tetikte olmanın güzel ifadelerinden biridir.
Kökeni ve Kullanımı
Deyimin arkasında çok güzel bir görsel imge yatar: "kiriş" yayın gergin teli demektir; "kulağı kirişte" demek, "kulağı bir yayın teli kadar gergin tutmak, en küçük sesi kaçırmamak" demektir. Bu somut yay metaforu, halk dilinde dikkatli dinlemenin ifadesine dönüşmüştür.
Deyim haber bekleyenler, telefonun çalmasını bekleyenler, çocuğunun gelişini gözleyen ana babalar, ses bekleyen avcılar için kullanılır. Sınav sonuçlarını bekleyen öğrencinin telefonu için kulağı kirişte, doğum bekleyen kocanın kulağı kirişte, askere giden çocuğunun haberini bekleyen ana babanın kulağı kirişte olur.
Deyim Türk halk hikmetinde dikkatli ve hazırlıklı olmanın değerini vurgular. Atasözü "Tedbirli olmak ihmal etmek değildir" hazırlıklı olmanın değerini hatırlatır. Eş anlamlı deyimler arasında "Tetikte olmak", "Hazır beklemek" yer alır. Modern psikolojide "vigilance" (uyanıklık) ve "hyperarousal" (aşırı uyanıklık) bu deyimin akademik karşılıklarıdır. Olgun bir tutum, gerektiğinde kulağı kirişte olabilmek; ama sürekli bu hâlde kalmamak, çünkü uzun süreli aşırı uyanıklık tükenmişliğe yol açar.
Örnek Cümleler
“Kulağı kirişte olmak” deyiminin anlamı kısaca nedir?
Bir konuyu, bir sesi ya da bir haberi büyük dikkatle, gergin biçimde beklemek ve dinlemek anlamında kullanılır. Genellikle önemli bir bilgiyi kaçırmamak için sürekli uyanık ve dikkatli kalmayı ifade eder. Türk dilinde tetikte olmanın güzel ifadelerinden biridir.
Bu deyim nereden gelmektedir, nerede kullanılır?
Deyimin arkasında çok güzel bir görsel imge yatar: "kiriş" yayın gergin teli demektir; "kulağı kirişte" demek, "kulağı bir yayın teli kadar gergin tutmak, en küçük sesi kaçırmamak" demektir. Bu somut yay metaforu, halk dilinde dikkatli dinlemenin ifadesine dönüşmüştür. Deyim haber bekleyenler, telefonun çalmasını bekleyenler, çocuğunun gelişini...
Bu deyim nasıl bir cümlede kullanılır?
Telefonu bekledim, kulağım kirişte.