“Nazar değmek”

Deyimin arkasında köklü bir Türk-İslam halk inancı yatar: "nazar" (Arapça "bakış"), kıskanç ya da kötü niyetli bir gözle bakmaktan kaynaklanan bir tür kötü enerjidir. Bu enerji, halk inancına göre, bakılan kişiye ya da nesneye zarar verebilir. Türk kültüründe "nazar boncuğu" bu inancın somut bir koruma sembolüdür. "Nazar değmek" demek, "kötü gözlerin zararı dokunmak" demektir.

Deyim çocuklara, başarılı kişilere, güzel insanlara, değerli mallara, mutlu evliliklere — kısacası kıskanılabilecek her şeye karşı uyarı olarak söylenir. Bir bebek görüldüğünde "maşallah" denmesi, bir başarı kutlanırken nazar boncuğu takılması, bir araba alındığında üzerine kara biber serpilmesi — hepsi nazardan korunma ritüelleridir. Modern bilim bunları kabul etmese de halk inancında derin yer alır.

Deyim aynı zamanda mecazî olarak da kullanılır: "Nazar değdi, başarımız bozuldu." Burada gerçek bir nazar inancı olmasa bile, bir kıskançlık atmosferinin etkisi vurgulanır. Atasözü "Maşallah çek, nazar değmesin" bu inanca dayalı bir koruma ritüelini hatırlatır. Eş anlamlı deyimler arasında "Göz değmek" ve "Kötü gözden zarar görmek" yer alır. Modern psikolojide "evil eye superstition" (nazar batıl inancı) bu deyimin akademik konusudur. Olgun bir tutum, nazar inancının kültürel bir parçası olduğunu kabul etmek; ama gerçek başarısızlıkları nazara değil, gerçek sebeplere bağlamaktır.