“Ne idüğü belirsiz”

Deyimin arkasında köklü bir Türk halk endişesi yatar: tanınan, ailesi bilinen, geçmişi belli olan kişiler güvenli sayılır. Aksine kimliği, ailesi, geçmişi bilinmeyen kişiler için "ne idüğü belirsiz" denir. "İdük" eski Türkçe "olmak" fiilinin türemiş bir biçimidir; "ne olduğu belirsiz" anlamına gelir. Bu deyim, halk hikmetinde güven sorununu net biçimde ifade eder.

Deyim eskiden kız vermek, ortaklık kurmak, eve almak gibi konularda dikkat edilmesi gereken kişiler için kullanılırdı. "Bu adam ne idüğü belirsiz, ona kız verme." Modern dünyada da bu deyim güvenirlik konusunda devam eder; ancak "anonimlik" ve "sosyal hareketlilik" bu kavramı zayıflatmıştır. Bugün şehirlerde herkesin kökeni bilinmez; ama yine de bazı önemli kararlarda geçmiş kontrol edilir.

Deyim çoğu zaman olumsuz bir bağlamda kullanılır; bu yüzden dikkatli kullanılmalıdır. Genel olarak yabancı düşmanlığı ya da önyargıya dönüşebilir. Eş anlamlı deyimler arasında "Kim olduğu belirsiz", "Tanınmaz" ve "Şüpheli" yer alır. Modern toplumda "background check" (geçmiş araştırması) bu deyimin profesyonel karşılığıdır. Olgun bir tutum, herkesi peşinen "ne idüğü belirsiz" saymadan, gerçek bir güven ilişkisinin zamanla kurulduğunu kabul etmektir.