Edebiyat ve Kültür Platformu
“Üstüne almak”
Deyim anlamı, açıklaması ve örnek cümlesi
Anlamı
Genel ya da kimseye özel olmayan bir sözü kendisine söylenmiş gibi algılayıp duygusal olarak etkilenmek anlamında kullanılır. Bir eleştiri ya da yorumun aslında kendine yönelik olmadığı hâlde kişisel bir saldırı olarak algılanmasıdır. Türk dilinde kişisel algı bozukluğunun yaygın ifadelerinden biridir. Genellikle eleştirel ya da uyarıcı bir tonda kullanılır.
Kökeni ve Kullanımı
Deyimin arkasında çok güzel bir psikolojik gözlem yatar: bir söz havada genel olarak söylenir, ama bazı kişiler bu sözü kendilerine "üstlerine alır" — yani kendi kişiliğinin bir parçası gibi görür. Bu metaforik "alma" eylemi, halk dilinde aşırı kişisellleştirmenin ifadesine dönüşmüştür. Üstüne alan kişi, dış dünyadan kendisine yönelik olmayan mesajları bile kendine atar.
Deyim aşırı hassas kişiler, özgüveni zayıf olanlar, suçluluk duyguları taşıyanlar için söylenir. Bir konuda genel uyarı yapan öğretmenin sözünü kendine alan öğrenci, bir hatadan söz eden patronun sözünü kendi üstüne alan çalışan, genel bir yorum yapan kimsenin sözünü kendi sırtına yükleyen aile bireyi — hepsi "üstüne alma" davranışını gösterir.
Deyim çoğu zaman sakinleştirme amacıyla kullanılır: "Üstüne alma, sana söylemiyor." Atasözü "İşitti" söylem dönüşür" sözlerin yansımasının kontrol edilemezliğini hatırlatır. Eş anlamlı deyimler arasında "Kişisel almak", "Alınmak" ve "İçine almak" yer alır. Modern psikolojide "personalization" (kişiselleştirme) bilişsel çarpıtması bu deyimin teknik karşılığıdır. Olgun bir tutum, sözlerin çoğu zaman söyleyenin durumunu yansıttığını, dinleyenle ilgili olmadığını fark etmek; gereksiz yere üstüne almamaktır.
Örnek Cümleler
“Üstüne almak” deyiminin anlamı kısaca nedir?
Genel ya da kimseye özel olmayan bir sözü kendisine söylenmiş gibi algılayıp duygusal olarak etkilenmek anlamında kullanılır. Bir eleştiri ya da yorumun aslında kendine yönelik olmadığı hâlde kişisel bir saldırı olarak algılanmasıdır. Türk dilinde kişisel algı bozukluğunun yay...
Bu deyim nereden gelmektedir, nerede kullanılır?
Deyimin arkasında çok güzel bir psikolojik gözlem yatar: bir söz havada genel olarak söylenir, ama bazı kişiler bu sözü kendilerine "üstlerine alır" — yani kendi kişiliğinin bir parçası gibi görür. Bu metaforik "alma" eylemi, halk dilinde aşırı kişisellleştirmenin ifadesine dönüşmüştür. Üstüne alan kişi, dış dünyadan kendisine yönelik olmayan me...
Bu deyim nasıl bir cümlede kullanılır?
Sana söylemiyor, üstüne alma.
