Gazi Mustafa Kemal Paşa’nın, 28 Ekim 1923 gecesi yakın çalışma arkadaşlarına hitaben söylediği “Efendiler, yarın Cumhuriyet’i ilan edeceğiz” sözünün 103. yılına girildi. Kurtuluş Savaşı’nın ardından yeni devletin yönetim biçimini belirleyen bu karar, 29 Ekim 1923’te Türkiye Büyük Millet Meclisi’nde (TBMM) kabul edilerek resmen yürürlüğe girmişti.
Cumhuriyetin 103. yaş günü dolayısıyla başta Ankara’daki Anıtkabir olmak üzere 81 ilde, yurt dışı temsilciliklerinde ve Kuzey Kıbrıs Türk Cumhuriyeti’nde resmi kutlama programları düzenlenecek.
28 EKİM GECESİ NELER YAŞANDI?
Milli Mücadele’nin başarıya ulaşmasının ardından Meclis Hükümeti sistemiyle yönetilen Ankara’da, Ekim 1923’e gelindiğinde hükümet bunalımı baş gösterdi. Mevcut sistemin tıkanması üzerine Mustafa Kemal Paşa, sorunun köklü bir rejim değişikliğiyle çözüleceğini belirtti.
28 Ekim 1923 akşamı Çankaya Köşkü’nde verilen akşam yemeğinde İsmet Paşa (İnönü), Fethi Bey (Okyar), Kazım Paşa (Özalp) ve Ruşen Eşref Bey (Ünaydın) gibi isimler bir araya geldi. Yemek sırasında Mustafa Kemal Paşa, ertesi gün yapılacak adımı şu sözlerle duyurdu:
“Efendiler, yarın Cumhuriyet’i ilan edeceğiz.”
Yemeğin ardından Mustafa Kemal Paşa ve İsmet İnönü, gece boyunca çalışarak 1921 Teşkilat-ı Esasiye Kanunu’nun (Anayasa) bazı maddelerini değiştiren kanun teklifi taslağını hazırladı. Taslakta, “Türkiye Devleti’nin hükümet şekli Cumhuriyettir” maddesi yer aldı.
29 EKİM: MECLİS KÜRSÜSÜNDEN ALKIŞLARLA KABUL EDİLDİ
29 Ekim 1923 Pazartesi günü TBMM, saat 18.00’de toplandı. Görüşülen anayasa değişikliği teklifi, saat 20.30 sularında milletvekillerinin oy birliği ve "Yaşasın Cumhuriyet!" sesleriyle kabul edildi.
Cumhuriyetin ilanıyla birlikte yapılan oylamada, toplantıya katılan 158 milletvekilinin tamamının oyunu alan Mustafa Kemal Paşa, Türkiye Cumhuriyeti’nin ilk Cumhurbaşkanı seçildi.
Kürsüye çıkan Mustafa Kemal Atatürk, Meclis’e şu sözlerle teşekkür etti:
"Daima milletin sevgi ve güvenine dayanarak hep beraber ileriye gideceğiz. Türkiye Cumhuriyeti mesut, muvaffak ve muzaffer olacaktır.”
Böylece bağımsızlığın simgesi Cumhuriyet, Türk milletinin en büyük bayramı oldu.
