Yalnızlık İnsanın Kendine Mahkûmiyeti

İnsan gerçekten başkalarının yokluğunda mı yalnızdır, yoksa bütün kalabalıklar dağıldığında karşısında bulduğu kişiye, yani kendisine mi yabancıdır?

Yalnızlık, çoğu zaman yanlış yerde aradığımız bir duygudur. Onu boş odalarda, terk edilmiş sokaklarda, cevapsız telefonlarda ya da bir masanın karşısında eksik kalan sandalyede ararız. Oysa yalnızlık, mekânla açıklanamayacak kadar derin, insan sayısıyla ölçülemeyecek kadar karmaşık bir deneyimdir.

Bir insan, yüzlerce kişinin arasında kendisini hiç olmadığı kadar yalnız hissedebilir. Başka biriyse günlerce kimseyle konuşmadan kendi varlığında huzur bulabilir. Demek ki yalnızlık, çevremizde kimlerin bulunduğundan çok, içimizde neyin eksik kaldığıyla ilgilidir.

Peki, insanın eksik kaldığı şey gerçekten bir başkası mıdır?

İnsan, varoluşunun ilk anından itibaren bir diğerine ihtiyaç duyar. Önce hayatta kalabilmek, sonra ait olabilmek, nihayetinde anlaşılabilmek için... Büyüdükçe bu ihtiyaç biçim değiştirir ama bütünüyle ortadan kalkmaz. Artık yalnızca yanında birinin bulunmasını değil, zihninin karanlık koridorlarında dolaşabilecek birini ister. Söylemediği cümlelerin anlaşılmasını, sustuğu yerde duyulmayı bekler.

Fakat burada gözden kaçırdığımız bir gerçek vardır: Hiç kimse bir başkasının iç dünyasına bütünüyle ulaşamaz.

Çünkü her insan, kendi geçmişinin, korkularının, arzularının ve deneyimlerinin içinden bakar dünyaya. Aynı sözcük birinde umut uyandırırken diğerinde eski bir yarayı kanatabilir. Aynı sessizlik birine huzur, diğerine terk edilmişlik hissettirebilir. Birbirimize ne kadar yaklaşsak da aramızda aşamadığımız görünmez bir sınır bulunur.

Belki de insan ilişkilerinin en büyük yanılgısı, bir başkasının bizi bütünüyle anlayabileceğine inanmaktır.

Bir insanın bizi anlaması, yaşadıklarımızı bizimle aynı biçimde deneyimlediği anlamına gelmez. Dinlenmek anlaşılmak, sevilmek ise tanınmak değildir. Hatta bazen birinin hayatında çok büyük bir yer kaplamak bile onun dünyasında gerçekten var olduğumuz anlamına gelmez.

O hâlde bütün bu arayışın sonunda ne bekliyoruz?

Belki de kendimize ait bir tanık arıyoruz. Varlığımızın başka bir zihinde karşılık bulmasını, bir başkasının gözlerinde kendimizi doğrulamayı istiyoruz. Çünkü insan, yalnızca yaşamakla yetinmiyor; yaşadığının bir başkası tarafından da görülmesini bekliyor.

Ancak yalnızlığın asıl yüzü, bütün bu beklentilerin ortadan kalktığı yerde beliriyor.

Gündelik hayatın gürültüsü sustuğunda, başkalarının bizden bekledikleri geçici olarak ortadan kalktığında ve üzerimize giydiğimiz bütün kimlikleri bir kenara bıraktığımızda geriye kim kalıyor?

Birinin çocuğu, sevgilisi, arkadaşı, çalışanı ya da düşmanı olmadan kendimizi tarif edebiliyor muyuz? Başkalarının zihnindeki karşılığımızdan bağımsız bir benliğimiz olduğundan ne kadar eminiz?

Belki de bu yüzden sessizlik herkese iyi gelmiyor. Çünkü sessizlik yalnızca dış dünyanın sesini kesmiyor; insanın kendisinden sakladığı şeyleri de görünür kılıyor.

İnsan başkalarının yanında kendisini gizleyebilir. Konuşabilir, gülebilir, rol yapabilir, hatta kendi yalanlarına inanabilir. Fakat kendisiyle baş başa kaldığında bütün bu savunmaların arkasına saklanmak zorlaşır. Ertelenmiş sorular, bastırılmış düşünceler ve yüzleşmekten kaçtığı gerçekler birer birer karşısına çıkar.

Belki de bazı insanlar yalnız kalmaktan değil, yalnız kaldıklarında kim olduklarını keşfetmekten korkuyordur.

Yine de yalnızlığı yalnızca bir mahkûmiyet olarak görmek eksik bir değerlendirme olur. İnsan bazen başkalarının sesinden uzaklaşarak kendi düşüncelerini duyabilir. Kendisine dayatılan kimlikleri sorgulayabilir, ait olduğu yerleri yeniden değerlendirebilir. Yalnızlık, insanın kendisini yeniden kurabileceği bir alan da olabilir.

Ancak bunun için önemli bir ayrım yapmak gerekir: Kendisiyle kalabilmek ile kendisine hapsolmak aynı şey değildir.

Birincisi özgürleştirirken ikincisi insanı kendi düşüncelerinin içinde tüketebilir. İnsanlardan uzaklaşmak her zaman kendine yaklaşmak anlamına gelmez. Bazen yalnızlık, insanın kendisiyle kuramadığı ilişkinin dış dünyaya yansıyan biçimidir.

Üstelik çağımız, bu çelişkiyi daha görünür hâle getiriyor.

Hiç olmadığımız kadar bağlantılıyız. Birkaç saniye içinde dünyanın öbür ucundaki birine ulaşabiliyor, yüzlerce insanın hayatına tanıklık edebiliyor, düşüncelerimizi anında paylaşabiliyoruz. Buna rağmen birbirimize gerçekten ne kadar temas ediyoruz?

Birinin ne yaptığını bilmek, onun ne hissettiğini bilmek değildir. Bir hayatın görüntülerine ulaşmak, o hayatın gerçekliğine tanıklık etmek anlamına gelmez. İletişimin bu kadar kolaylaştığı bir çağda anlaşılmanın hâlâ bu kadar zor olması, belki de üzerinde yeterince düşünmediğimiz en büyük çelişkilerden biridir.

Çünkü insanın ihtiyacı yalnızca görülmek değil, görünenin ötesinde de fark edilmektir.

Bütün bunların sonunda belki de yalnızlığı yeniden tanımlamamız gerekiyor. Onu yalnızca bir başkasının yokluğuyla değil, insanın kendi varlığıyla kurduğu ilişkinin niteliğiyle değerlendirmeliyiz.

Belki de hayatımız boyunca birilerinin bizi anlamasını beklerken kendimize hiç şu soruyu sormadık: Biz kendimizi gerçekten tanıyor muyuz?

Çünkü insan, başkalarının gözlerinde kendisine bir yer ararken kendi içinde ne kadar yabancılaştığını fark etmeyebilir. Bazen bütün hayatını bir başkasının yanında var olabilmek üzerine kurar. Bir ilişkinin içinde kendisini, bir kalabalığın içinde değerini, bir başkasının sevgisinde varlığını arar.

Sonra bir gün bütün bunlar ortadan kalkar.

Ve insan, ilk kez kaçacak bir yer bulamaz.

Belki de yalnızlığın en ağır biçimi terk edilmek değil, insanın bütün aidiyetlerinden soyunduğunda kendi varlığına katlanamamasıdır.

Öyleyse asıl soru, hayatımızda kaç kişinin olduğu değil.

Bütün kalabalıklar dağıldığında, karşımızda kalan insanla yaşayabilecek kadar kendimizi tanıyor muyuz?

Çünkü belki de hayatımız boyunca kaçtığımız o yabancı, hiçbir zaman bir başkası değildi.

Kendimizdik.