“Baş aşağı gitmek”

Deyimin arkasında çok güzel bir uzaysal metafor yatar: yukarı gitmek başarı, aşağı gitmek başarısızlık demektir; "baş aşağı" ise ek olarak "ters, dengesiz, kontrolsüz" anlamlar da taşır. "Baş aşağı gitmek" demek, "kontrolsüz biçimde gerilemek, çöküş yaşamak" demektir. Bu somut yön metaforu, halk dilinde gerileme süreçlerinin ifadesine dönüşmüştür.

Deyim ekonomik krizlerde, kurum çöküşlerinde, sağlık sorunlarında, ilişki yıpranmalarında kullanılır. Bir şirketin başarısızlık serisinde olması, bir ülkenin ekonomik krizine girmesi, bir kişinin sağlığının giderek kötüleşmesi, bir evliliğin çözülme sürecinde olması — hepsi "baş aşağı gitmek" durumlarıdır.

Deyim çoğu zaman gözlem ya da uyarı amaçlı kullanılır: "İşler baş aşağı gidiyor, bir şey yapmamız lazım." Atasözü "Bugünün işini yarına bırakma" sorunlara erken müdahalenin değerini hatırlatır. Eş anlamlı deyimler arasında "Gerilemek", "Çöküşe geçmek" ve "Bozulmak" yer alır. Modern dilde "things are going downhill" tam karşılığıdır. Olgun bir tutum, baş aşağı gidişi erken fark etmek; çünkü erken müdahale çoğu zaman yönü çevirmek için yeterli olur.