“Kazma kuyuyu kendin düşersin”

Atasözünün arkasında çok güçlü bir görsel imge vardır: birine düşmesi için kuyu kazanlar, çoğu zaman dikkatsizce kendileri o kuyuya düşerler. Bu somut görüntü, kötülüğün kendi yapanını bulan doğal bir adalet mekanizmasının metaforuna dönüşmüştür. Halk edebiyatında bu tür hikâyeler çoktur.

Atasözü hem dini hem sosyolojik olarak temellendirilebilir. İnsan ilişkilerinde başkasına oyun oynayan, çoğu zaman aynı oyunla karşılaşır; çünkü çevre öğrenir, ilişkiler değişir, niyetler ortaya çıkar. Bir kişiye iftira atan zamanla iftiraya uğrar, birine ihanet eden ihanetle karşılaşır. Bu tarihsel olarak da doğrulanabilir bir paterndir.

Atasözünün önemli bir öğüdü vardır: kötülük planlamadan vazgeç, başkasına yapacağını düşünmeden önce ne kadar zaman ve enerji harcadığını fark et. O zamanı kendini geliştirmek için kullansan çok daha verimli olur. Eş anlamlı atasözleri arasında "Çalma elin kapısını çalarlar kapını" ve "Ne ekersen onu biçersin" yer alır. Üçü birlikte ahlaki sorumluluğun temel öğretisini oluşturur.