“Kıymet bilmek”

Deyimin arkasında köklü bir Türk-İslam kavrayışı yatar: her şeyin bir değeri vardır; bu değeri fark etmek bir erdem, fark etmemek bir eksikliktir. "Kıymet bilmek" demek, "değerini görmek, takdir etmek, şükran duymak" demektir. Bu somut takdir kavramı, halk dilinde minnet ve değer bilme erdeminin ifadesine dönüşmüştür.

Deyim aile ilişkilerinde (anne, baba, eş, çocuk), iş hayatında (patron, çalışan), dostlukta, doğa ile ilişkide kullanılır. Annesinin kıymetini bilen evlat, sağlığının kıymetini bilen kişi, dostluğun kıymetini bilen biri, fırsatın kıymetini bilen iş arayan — hepsi bu erdemi sergiler. Türk halk hikmetinde "kıymet bilmek" en değerli kişilik özelliklerinden biridir.

Deyim çoğu zaman uyarı amaçlı kullanılır: "Annenin kıymetini bil." Atasözü "Olmadan kıymet bilinmez" çoğu zaman bir şey kaybolduktan sonra değerinin anlaşıldığını hatırlatır. Eş anlamlı deyimler arasında "Değerini bilmek", "Şükretmek" ve "Takdir etmek" yer alır. Modern psikolojide "gratitude" (şükran) ve "appreciation" (takdir) bu deyimin akademik karşılıklarıdır. Olgun bir gözlem, kıymet bilmenin sadece bir tutum değil bir alışkanlık olarak geliştirildiğinde yaşam doyumunu artıran güçlü bir uygulama olduğudur.