Felsefe Yapmak

Felsefe, gerçeği hiçliğine kadar sorgulayan tutarlı kuşkunun bilgisidir.

*

Felsefe yaparak soruna çözüm getirecek olan yol ve yöntem bilgisini üretebilir ve hatta çözümün kendisini gösterebilir olsak da, çözümün ayrıntıdaki gerçeklik somutluğunu üretme işini bireysel, toplumsal, bilimsel ve siyasi azmin emek iş birliğiyle anca başarabiliriz. Elbette üretilen ve üretilmiş olan başka çözümlerin bilgisi de yaptığımız felsefeye bağlanarak bizim kendimize ördüğümüz kişisel kader ağını oluşturacaktır. Bundan ötesi, varoluş koşullarımıza göreli oluşan doğal ve yapay yaşam ilişkileri bizi bağlayan ortak kaderimizi belirler.

Her şeye rağmen, zamansal gerçekliğe göreli evrensel oluş bilgisinin insan bilincindeki algıda uzlaşı oluşmadıkça, insan uygarlığı fırsatta ve emek karşılığında eşitlik-refah-güven-barış bütünlüğü sağlayarak yücelemez.... Felsefe işte bu bilinçsel algıyı sorgulayarak bilinci sadece öznele göre algılama bağından çözüp daha genel varoluş bilgisine vardırabilir. Felsefe bilgiyi sorgulama işidir. Bu bakımdan, eğitim her şeyden önce öğrenciye felsefe yapabilir bir akıl işletimi sunmayı amaç edinmelidir. 

Felsefe yapmak, öğrenilmiş bilgiyle düşünerek bilinebilir olana çıkma olasılığının bilgi yolunu açmaktır. Yani, düşünebilen herkes felsefe yapabilir. Gene de düşünen herkesin felsefe yaptığı söylenemez. Bir kısım insan bilgiyi sadece günlük yaşamında kullanmak üzere düşünür; bir kısımdan az insan da bilgiyle bilim yapmak üzere düşünür; çok az insan felsefe yapmak üzere düşünür; insanların çoğu da hiç düşünmeden sadece öğrenilmiş bilgiyi kullanmakla yetinir.

Felsefe yapmak, bilginin bilinen ve bilinmeyenlerine karşı bilincin sorgulayıcı kuşku tavrıdır. Asla bilgilenmekten ibaret değildir; hatta bilgiyi çok kere inkâr hâlidir. Çünkü felsefe, bilinen ve bilinmeyeni sınırsız kuşkuyla sorgulamak için yapılır; bilgiyi sadece somutluk hükmüyle tanımlamak için yapılan şey felsefe değil bilimdir. Bilginin öğrenilmiş bilimsel somutluk tanımı bile felsefi inkârla bilinç dışına alınıp kuşkunun sorgusuna tutulur. Bu yüzden, öğrenilmiş ve öğrenilebilir bilgileri sadece yargısız ve hükümsüz kuşkuyla sorguya çeken bilinçsel tavırla gerçekten felsefe yapmış olunur. Felsefe, gerçeğin değil kuşkunun olabilirlik sözcüsüdür. Bilgiyi mutlak doğru saydığımız an kuşkuya yer kalmadığından felsefe yapmanın anlamı da kalmaz.

Ben şimdi burada felsefe yapmayı öğretiyor da öğreniyor da değilim; sadece, felsefe yapmanın ne demeye geldiğini anlatmaya çalışıyorum. Anlatmış olmak felsefe yapmayı öğretmiş olmak değildir; aynı biçimde anlamış olmak da felsefe yapmayı öğrenmiş olmak değildir. Bu anlatıda bulunabilecek tek değerli şey, zihinsel bir eylemin felsefe yapmak olup olmadığı bilgisini kavrama yoludur. Aslında o yola giren eninde sonunda felsefe yapmaya çıkar.

Felsefeyi felsefe yapan şey, sorular sorabilme ve sorunu görebilmedir. Kimi felsefeciler için de felsefe, soru sorma sanatıdır. İnsan için önemli olan yalnızca felsefe okumak ve felsefeyi bilmek değil, felsefe yapmak, felsefi davranabilmek veya felsefi bir tutum takınabilmektir. İşte bu sebeple 18. yüzyıl Alman filozofu Kant, felsefe bilgisinden çok felsefe yapmanın öğrenilmesi gerektiğini belirterek, felsefenin hayata geçirilen bir yaşam etkinliği olması gereğine vurgu yapmıştır.

Felsefe yapmak, soruna somutlaştırılmış yanıt vermekten çok yanıtsızlığı gidermeye ve yanıtları doğrulamaya yönlendirici sorgulama işlemidir. Felsefe, kanımca doğrudan doğrulama misyonu yüklenmez. Felsefe bilgiyi sorgular; doğru bildiğini de sorgular ve sorgulatır. Bilginin somut gerçekliğini doğrulayıcı makam sadece bilimsellik makamıdır. Dolayısıyla bilgiyi çözümde somutlaştırmak da bilimin ve bilime iltifat eden siyasetin işidir. Gene de somut çözüm üretimi felsefeden kopuk geliştirilemez; çünkü her sürdürülebilir çözüm sağlam bir felsefi alt yapı ister.

*

Muharrem Soyek