Sermaye Komünizmi
Bir söz hatırlıyorum: “Kapitalizm kendini asacak ipi üretiyor…” gibi bir şeydi. Merak edip kısadan yapay zekâ hızıyla sözün tarihçe bilgisine eriştim. Sözün dayanağı sanırım Marks’ın kapitalizmin iç çelişkileri üzerine yaptığı felsefeye yaslanıyor. Marks da kapitalizmin zorunlu olarak işçi sınıfıyla iş birliği yapmaya çalışacağını ve bu iş birliği gereğince de emperyalist hegomanyak kapitalistlerin sınırsız sahiplik hülyalarının sona ereceği umudundadır. Elbette bu epeyce ileri beklemeye atılacak bir umuttur. Ancak umudun kısadan gerçekleşmesi için Marks felsefesi komünist devrimle ‘İşçi Diktatörlüğü’ kurulmasına kapı açar. Ne var ki tarihsel deneyimi hiç olmamış bu toplumsallık biçiminin iç çelişkileri galiba kapitalizmden bile daha bir kendini vurucu olmaktadır ki henüz hakkıyla insanlığı yüceltip onurlandıracak bir komünizm örneği çıkmadı. Bence, yeryüzünde sınırsız iyelik hülyasını kökten sona erdirmek olası değil. Böylesi hülyalar hep olacaktır; ancak böylesi bencil iyelikk hülyasını engelleyecek bir insan uygarlığı bence daha yakın bir olasılıktır.
Gelelim kapitalizmin kendi ipiyle intihar edeceği öngörüsüne:
“Kapitalistler kendilerini asacağımız ipi bile bize satarlar” sözü popüler kültürde Lenin’e atfedilir. Gerçekteyse bu cümle Lenin’in “Kendi intiharlarının hazırlığını yapmaktalar” şeklindeki düşüncesinin zamanla İngilizcedeki “birine kendini asacak kadar ip vermek” (give someone enough rope to hang themselves) deyimiyle birleşip sloganlaşmış halidir. Lenin'in yayımlanmış eserlerinde “ip” metaforu geçmez.
İp metaforunun ilk Kullanımı gerçekte Lenin’den çok daha öncedir. Örneğin 1898-1901 yılları arasındaki Amerikan ve Alman sosyalist yayınlarında, “Kapitalizme yeterince ip verilirse kendi kendini asacaktır” şeklinde deyimsel ifadeler kullanılmıştır. 1950’li yıllardaki Soğuk Savaş dönemindeyse bu deyiş, Batılı gazeteciler ve siyasetçiler tarafından Sovyetlerin Batı ile ticaret yapma stratejisini özetlemek üzere, “Kapitalistler kendilerini asacağımız ipi bize satacaklar” şekline dönüştürülüp Lenin’e atfedilmiştir.
Karl Marx da doğrudan “ip” metaforunu kullanmamıştır. Ancak Komünist Manifesto’da kapitalizmin kendi sonunu hazırlamasını farklı bir metaforla şu şekilde anlatır: ‘Burjuvazi her şeyden önce kendi mezar kazıcılarını üretir.’
Belki de şu yapay zekâ kapitalizmin son kurnazlığıdır kim bilir? Hani işleri yapay zekâlı robotlara yaptırarak işçi sınıfını ortaklıktan düşürmeyi tasarlıyor olabilirler. Ancak böyle durumda kapitalizm kendi çeşmesine akan para musluğunun da kısılacağını düşünmüş olmalıdır. Hani sermayenin ürettirdiği mallar satın alınmalı ki parasal zenginlik olarak kapitaliste geri dönebilsin. Salt üretim bolluğu anlamındaki zenginlik kapitalizmin kâbusu olur. Onun işine gelen üretim sonrasındaki tüketim bolluğundan edeceği kâr payıdır. Peki, durum bu kadar açıkken ne diye yapay zekâlı kapitalizme geçişi gene zengin kapitalistler destekleye dururlar? Galiba aralarındaki zenginlik rekabeti onları buna zorlamaktadır. İşte bu rekabet zoru galiba kapitalistin kendi intihar ipini üretmeye başladığının miladı olacak.
Hayal edelim! Yüz yıllar sonrasını da hayal edebiliriz; bir engel yok. Yirmi dört saat üretim yapan, izin ve çay-yemek molası istemeyen, sendika kurup baş ağrıtmayan ve ne emekli olan ne hasta olan… hatta ölmeyen işçi ve emekçiler… Bin kişilik koca fabrikayı 50 kişilik teknik yönetim ekibiyle çalıştırmak ne büyük servet kazandırır değil mi? Kapitalist nasıl etsin de böyle bir hülyadan vazgeçsin? Ben geçmezdim; insanlığa ilişkin çok ileri olumsuz sorunları görsem bile vazgeçmezdim. Gün gele yeni soruna yeni devran açıla der devam ederdim.
Diyelim o devran günü geldi çattı. İşçiler ve düşük düzey hizmet emekçileri emekli edilip işlerine son verildi. Emekli maaşları elbette gene çalışan primlerinden ödenecek ancak primler bu kez robot çalışanlara sermayedar tarafından belirlenen sözde sanal maaşlardan kesilir. Vergi de verilecek elbette; kapitalizm devlet kalkanıyla korunmaktan mahrum kalmayı göze alamaz. Devlet de zaten gittikçe sadece kapitalistin istekleri doğrultusunda iş gören devasa bir çıkar birliğine dönüşmüş olacaktır. Nüfus azaltılacaktır. Savaşlar, salgın hastalıklar, gittikçe daha yetersiz tutulan emekli maaşları, çocuk yapmama primleri ve daha akla hayale gelmeyecek kırım, destek ve özenti tasarımları… Safra nüfusu atmak için yalnızlık modundaki bireysel yaşam özgürlüğü kutsanıp yüceltilecek. Ne de olsa koskoca bir sanal dünya var; oradan dışarı çıkmasın kişi. Yapay zekâ onun tüm gereksinimlerini ayağına getirecektir. Hatta cinsellik arzularını bile yapay zekâ hizmetiyle giderebilir olacaktır. Eskiden seks dükkânlarında silikondan şişme kadın ve erkek bedenleri satılırdı. Şimdi bunların yerine sesli, hareketli ve kokulu silikon robotları koymak hiç de uçuk bir hayal olmaz.
Peki gelelim laf salatasının sosunu döküp düşünen bilinçlere servis etmeye: Sonunda ne olur biliyor musunuz? Eğer kapitalistler kazanma ve istifleme hırslarına gönüllü olarak gem vurmazlarsa aslında kendileri için çok da bir şey değişmiş olmayacaktır. Parasal servetlerinin hegemonya kurma değeri düşerken, fiziki iyelik değerleri aratacaktır. Zenginler arasında para bir gereksinim değiş tokuşuna değer biçen ölçüye indirgenecek. Menkul değer ve nakit istifleme zenginliği, lüks yaşam gereksinimlerini karşılama düzeyinde tutulurken zenginlikte fiziki mal iyeliği öne çıkacak.
Her şeye rağmen her zengin her gereksinimini üretir olamayacağı için takas yapamadığı yerde parasal değerle satın alacaktır. Örneğin; robotlarıyla traktör üreten kapitalist, çiftlik işleten kapitaliste 3-5 yıllık et süt sebze ihtiyacı karşılığında traktör verir. Yedek parça giderleri için de ayrıca pazarlık yapılır. Fabrikatör kapitalist, elektrik giderini takasla ödeyemediği yerde parasıyla satın alır. Ya da kendi elektriğini de üreten yatırıma geçer. Çiftçi kapitalist ise elektrik kapitalistiyle takas usulü anlaşabilir; ne de olsa gıda herkesin gereksinimidir. Olmadı, çiftçi de kendi elektriğini üretebilir; güneşten rüzgârdan, sudan ve hatta biyogazdan… Çiftçi kapitalistin kasasına para elbette şehir uygarlıklarında yaşayan yüksek gelirli yönetici emek kölelerinin market alışverişlerinden girecektir. Marketler de büyük ölçüde otomatik kasa geçerleri ve ortalıkçı robotları yöneten üst düzey teknikerler ile işletilecektir. Market iyesi elbette bizim zengin kapitalistimiz olur.
Kapitalistin kapitalistle takası ve kalanı da para karşılığı satın alma gücü, onun bugünkü refah ve keyfini bozucu neden olmayacaktır. Keyfinin ve refahının üstüne toplumsal varoluş biçimini yapılandıran devleti de kendine sorun olmayacak bir düzeneğe bağlayacaktır. Ne de olsa devlet artık hepten kendi gücüne bağımlı kalmıştır. Devletin sürü gibi güdüleyip güdebileceği safra nüfusu kalmamıştır. Sadece kapitalist zenginler ve onların robotik üretim tesislerini yöneten üst düzey yüksek maaşlı ancak asla büyük kapitalist olacak kadar zenginleşme fırsatı verilmeyen teknik yöneticiler kalmıştır. ‘Madem paylaşılacak dünyayı büyütemiyoruz, öyleyse taban nüfusu azaltalım…’
Görüldüğü üzere kapitalistler kendi idam iplerini üretip işçi sınıfının eline verecek kadar kendini bilmez değiller. Yapay zekâ, zengin kapitalistlerin olası bir işçi diktatoryasından kurtuluş yolunu açmıştır. “Komünist refah olacaksa anca bizim için olur” düsturuna gelen zengin kapitalistler, işçi kesimiyle iş birliği yapıp servetlerini onlarla paylaşmak yerine kendi aralarında iş birliği yaparak servet güçlerini gene kendi refah ve keyifleri için kullanmayı yeğleyecek kadar akıllıdırlar. Bir bakıma en çoğunu üretip en çoğunu da tükettirme rekabetinden vazgeçmek üzereler. Daha huzurlu çatışmasız bir üretim uzlaşısıyla kendi aralarında iş birliği yaparak, her tür gereksinimlerini karşılayacak bir tür zenginler komünizmi kurmaya gidiyorlar.
Peki, bu zenginler komünizminde, robot fabrikaları işleten köle yöneticilerden biri olmadan yaşayıp neslini sürdürmenin yolu yok mudur? Vardır elbette. Toprak sahibi olmak en güvenilir kurtuluş yoludur. Bir avuç toprağın sağladığı özgürlüğü bir avuç altın ile alamayacağımız günlere hazır olmalıyız. Toprak kendisini sevene minnet nimetlerini esirgemez. Ne var ki böyle bir yaşama geçmek için daha baştan en sade ancak uygar olmaya da yetecek atıksız tüketimle yaşamaya razı olmak gerekir. Tam bir eko yaşam düzeneği kurmak olasıdır. Enerji ve diğer yaşam gereksinimlerinin pek çoğu çekirdek çiftlik evlerinde üretilebilir olmuştur. Üretilemeyeni de topraktan üretilenlerin takası ve satışıyla karşılayabiliriz. Demedi demeyin; toprağa yatırım yapın ve dua edin de nesliniz mirasınızı parayla satıp paylaşmasın. Toprak yatırımı, üstünde sürekli yerleşkede kalacak insan soyunun ancak en sade üretim ve tüketim felsefesini yaşam kültürü olarak benimsemesiyle zenginler komünizminde özgürce var olmayı sürdürülebilir kılar…
Muharrem Soyek
Yorumlar, Tebrikler ve Beğenenler
- Yorumlar 0
- Yorum Yaz
- Tebrikler
- Beğenenler
- Popüler Yazıları
Yorum yazmak için giriş yapın.
Edebiyat ve Kültür Platformu