Edebiyatta Betimlemenin Yeri ve Önemi

Edebi eserlerde betimlemeler çok önemlidir. Romanlarda, hikâyelerde, öykülerde ve þiirlerde okuyucuyu büyülü bir dünyaya yolcu eder. Âþýk atýþmalarýnda ve belagat üstatlarýnýn konuþmalarýnda da betimlemelere geniþ yer verilir ve dinleyenleri mest eder.

Günümüzde halen bu deðerli kelimelerin anlamýný bilmeyenlerin olduðunu üzülerek müþahede ediyoruz. Aslýnda günlük konuþmalarýmýzda bile ister istemez mecazi cümleler kurabiliyoruz. Biri hakkýnda konuþurken söze konu olan þahsý bir þeylere benzetiyoruz: Örnek: “Eli çap”, “iki dilli”, “salya-sümük dolaþýyordu”, “cin fikirli”, “tilki gibi kurnaz”, “þeytana pabucu ters giydirir” gibi. Çoðu zaman þaka yollu yapýyoruz, kimi zaman da kiþiye olan olumsuz bakýþýmýzdan dolayý bu benzetmeleri yapýyoruz.

Bu deðerli kelimelerin anlamýna edebi yönüyle bakalým:

Mecaz-metafor nedir?

Mecaz, anlatýma güzellik katar ve dilin esnekliðini artýrýr. Örneðin, “gözleri deniz gibi” ifadesinde gözler gerçekten bir deniz deðildir, ancak bu mecazi ifade gözlerin maviliðinin güzelliðini vurgular. Metafor, bir þeyin baþka bir þey ile benzetilmesi anlamýna gelir. Mecaz-metafor bu durumda ayný görevi görür.

Betimleme-tasvir:

Betimleme veya tasvir, kelimelerle resim çizme sanatýdýr. Betimlemede amaç; anlatýlan varlýk ya da nesneyi okuyucunun hayalinde canlandýrabilmesini saðlamaktýr. Betimleme yapýlýrken anlatýlan varlýk ya da nesnenin tüm özellikleri ayrýntýlý bir biçimde okuyucuya aktarýlýr. Böylece okuyucu sanki büyülü bir dünyaya yolculuða çýkar.

Betimlemeler genelde ikiye ayrýlýr:

-Ýnsan tasviri; iç ve dýþ tasvir olmak üzere ikiye ayrýlýr:

Ýnsan betimlemesi

Ýnsanlarýn ayrýntýlý bir þekilde, özelliklerinin anlatýlmasý ile oluþturulur. Ýnsan betimlerinin diðer adý portredir. Ýnsan betimi kendi içerisinde ikiye ayrýlýr; Ýç tasvir (ruhsal tasvir) ve dýþ tasvir (fiziksel tasvir) olmak üzere.

Ýç (ruhsal) betimleme

Ýnsanlarýn gözle görülmeyen; sevecenlik, sevimlilik, çalýþkanlýk, karamsarlýk, fesatlýk, iyi kalplilik, kýskançlýk gibi özelliklerinin anlatýlmasýna iç (ruhsal) betimleme denir.

Dýþ (fiziksel) betimleme

Kiþilerin gözle görülen; boyu, kilosu, saçý, kýyafeti, ayakkabýlarý gibi özelliklerinin ayrýntýlý olarak anlatýlmasýna dýþ tasvir denir.

Ardýþýk Betimleme:

Bir konunun zaman içerisindeki akýþý dikkate alýnarak, sürecin yansýtýldýðý betimleme türleri ardýþýk betimlemelerdir. Çizgi romanlarda ardýþýk betimlemeler sýklýkla kullanýrlar.

Betimleme olduðunu nasýl anlarýz?

Bir durum, yer veya kiþinin anlaþýlýr ve canlý bir þekilde anlatýlmasýdýr. Betimleme, bir olayýn ya da nesnenin gözlem ve tasviri sonucu oluþturulan resmidir. Dýþ betimlemede nesnelerin gözle görülür özellikleri, iç betimleme ise kiþinin duygusal durumunu anlatýr.

Metafor ne demek?

Türk Dil Kurumu kapsamýnda ele alýndýðý vakit Metafor kelimesi, bir durumu kýyaslamaya, benzetmeye veya anlatmaya yarayan unsur olarak ifade edilir. Böylece herhangi bir kavram yeni baþka bir kavram üzerinden ele alýnarak, onun özellikleri eþliðinde ifade edilir.

Eðitim süreci içerisinde, edebiyat derslerinde bu kavramlarý öðretmenler öðrencilerine örnekleriyle anlatýr. Derslerinde edebiyat ile yüzleþen öðrenciler, ilk baþta bu kavramlarý öðrenmiþ olarak eðitim sürecine devam eder. Böylece, her eðitim almýþ kiþi, en aðýr romanlarý, hikâyeleri, þiirleri, deyiþleri “bu ne demek?” diye düþünmeden anlar. Okuyucu, yeri gelir mistik bir yolculuða çýkar, yeri gelir anlatýlan ortamda kendisini görür; anlatýlan olaylarla kendisini bütünleþik hisseder.

Bu bilgiler ýþýðýnda; tepki gösterdiðim hususa da deðinmeden edemeyeceðim. Hepimizin bildiði üzere ülkemizde tarikat-cemaat yurtlarý denetimden muaf, sýnýrsýz bir þekilde açýlýyor. Pek çoðunun ruhsatsýz olduðunu da biliyoruz. Ýmam hatip liselerini, ilahiyat fakültelerini bitiren ve Arapçayý öðrenen hoca-müezzin takýmý yurtlara teslim edilen körpe beyinlere “Kuran öðretiyoruz” diyerek Arapça öðretiyorlar. Tepkimin iyi anlaþýlmasý bakýmýndan bizzat þahit olduðum bir olayý anlatmak istiyorum: 

Çay bahçesindeydim. Sýcak çok bunaltýyordu. Sürekli soðuk su içerek serinlemeye çalýþýyordum. 12-13 yaþlarýnda bisikletli bir delikanlý masama geldi. Bisikleti masaya dayadý; heyecan-sevinç karýþýk bir ruh haliyle bana yaklaþtý ve “Selamünaleyküm amca” dedi. Ben de; “aleykümselam delikanlý” dedim. Delikanlý; “Biliyor musun amca, ben nereden geliyorum?” þaþýrdým ve; “delikanlý, senin nereden geldiðini nereden bileyim. Söyle, nereden geliyorsun?” Delikanlý; “amca, ben Kuran kursundan geliyorum. Kuran öðreniyorum” dedi. Ben; “çok iyi. Ýyi öðren Kuran okumayý” dedim. Delikanlý; “öðreniyorum amca, hocamýz çok iyi öðretiyor” dedi. Ben; “öyle mi? Öyleyse bir besmele çeker misin?” dedim. Delikanlý þaþkýn gözlerle suratýma bakýnmaya baþladý ve “o ne demek amca?” diye bana sordu. Asabým bozulmuþtu! “Hem Kuran öðrendiðini söylüyorsun, hem de besmeleyi bilmiyorsun. Hocanýz size besmele çektirmeden mi Kuran öðretiyor?” dedim. Delikanlý; “öðretip, öðretmediðini bilmiyorum amca” dedi. Ben besmeleyi söyledim ve “iþte besmele budur” dedim. Çocuk heyecanlandý; “hatýrladým amca, hocamýz bunu her Kuran’ý açtýðýmýzda bizlere söyletiyor” dedi. Ben; “çok iyi. Anlamýný söyle” dedim. Çocuðun suratý yeniden gerildi, gözleri dönmeye baþladý ve “hocamýz anlamýný öðretmedi ki” dedi. Ben; “siz neden okuduðunuz ayetlerin ve besmelenin anlamýný öðrenmek için hocanýza sormuyorsunuz?” diye sordum. Delikanlý; “amca, birkaç arkadaþým hocamýzdan anlamýný da öðretmesini istemiþti ama hocamýz sinirlenmiþti. O günden beri okuduðumuz ayetlerin anlamýný öðrenemiyoruz” dedi. Ben; “peki, Kuran’ý Türkçe mealinden okuyor musunuz?” diye sordum. Delikanlý, kaþlarýný yýktý, yüzüme baktý; “Türkçe Kuran okumak günahmýþ amca” dedi. Ben; “bak delikanlý, anlamýný bilmeden okuduðun Kuran’ýn faydasýný görüyor musun? Kuran’ýn insanlara verdiði mesajý anlayabiliyor musun? Allah’ýn bizden ne istediðini Arapça okuduðun Kuran’dan anlayabiliyor musun?” diye sordum. Delikanlý; “hayýr amca. Biz sadece Arapça okumayý öðreniyoruz” dedi. Delikanlý, bu diyalogdan hemen sonra bisikletine binip, uzaklaþtý.

Burada ne anlatmak istedim? Farz edelim, bu Kuran kurslarýnda Arapça-yý öðrenen öðrencilerimiz merak edip, Kuran’ý Türkçe mealinden okusa ve mecaz anlamlý ayetlerle karþýlaþsa acaba ne düþünür? Kuran’da Allah’ýn eli, Allah’ýn yüzü, Allah’a kim borç verecek, Allah’ýn ipine sýmsýký sarýlýn gibi çok sayýda mecaz anlamlý ayetler var. Metafor, mecaz ve betimleme konusunda yetersiz eðitim alan öðrencilerimiz bu benzetmelere þaþýrýp kalýr ve gökyüzüne bakarak Allah’ýn ipini arar. Saðýna-soluna bakarak Allah’ýn yüzünü görmeye çalýþýr ve hatta “Kâinatý Yaratan Yüce Allah, borç ister mi?” diye düþünür, öyle deðil mi? Böylece çocuklarýmýzýn aklý karýþýr ve Allah’ýn kudreti ve kâinatý hakkýnda þüpheye düþer. Deist ve ateistlerin telkinlerine aldanýp, onlardan biri olurlar!

Þahsen ben, ne idüðü belirsiz Kuran kurslarýna, tarikatlara, cemaatlere ve yurtlara þiddetle karþýyým. Ehil olmayan hacý-hoca takýmýnýn eline teslim ettiðimiz yavrularýmýzýn vebalini de sýrtýmýza almýþ oluyoruz. Bu sebeple þahsen ben bu tür yapýlarý “Ýslam’ýn karanlýk hücreleri” olarak görüyorum. Bu karanlýk hücreler gerçek anlamda Kuran mesajlarýný yavrularýmýza öð-retmiyorlar. Ýddia ile söylüyorum ki; Arap örfü, dili ve adetleri zaman içinde Ýslam etiketiyle anlatýlagelmiþtir. Din adý altýnda Hristiyanlýktan ve Yahudilikten dinimizin içine birer dinamit gibi yerleþtirilen onlarca hurafelerin olduðu inkârý mümkün olmayan gerçeklerdir. Ýþte bu sebeple, devlet kontrolünde ve sadece devletin eðitim kurumlarýnda din eðitimleri verilmelidir. Hurafeler tek tek öðrencilerimize öðretilmelidir. Mecaz, betimlemeler ve metaforlar öðrencilerimize özenle öðretilmelidir. Ehil öðretmenlerimizin rehberliðinde eðitim alan yavrularýmýz Kuran’ý Arapça veya Türkçe okurken mecazlarý, betimlemeleri ve metaforlarý görür ve Kuran‘ýn vermek istediði mesajý rahatlýkla anlayabilir. Böylece, “Allah neden kullarýndan borç istiyor? Allah borç ister mi hiç?” diye sormaz. Bu mecaz anlatýmlý ayette fakir kiþilere yardým edene karþýlýðýný Yüce Allah’ýn vereceðini anlar. Veya gözünü gökyüzüne çevirip, “acaba Allah’ýn ipi nerede, nasýl bir þey” diye gökyüzünde Allah’ýn ipini aramaz. Ýpin Kuran olduðunu derhal anlar ve aklý karýþmaz. Saðýna-soluna bakarak Allah’ýn yüzünü görmeye çalýþmaz. Kast edilenin Allah’ýn her yerde olduðudur.

Pýrlanta gibi nesillerin yetiþmesi için çocuklarýmýzýn ehil ellere teslim edilmesi gerekiyor. Akýl ve bilim ýþýðýnda zihinsel bir dönüþüm þarttýr diye düþünüyorum. Aksi halde bugünkü yobaz-dinci yöneticilerin ellerinde býrakýn çocuklarýmýzýn geleceðini, ülkemizin geleceði karanlýða gömülecektir.