Edebiyat ve Kültür Platformu
Nevruz U Sultanî Ve Nevruziyeler 1 Bölüm
Bugün Türk dünyasında asırlardan beri kutlanmakta olan, Osmanlı Devleti'nde resmi bayram olarak kutlanan, Cumhuriyet döneminde ise resmi bayramlar arasına konulmayan Nevruz'dan ve daha sonra da Nevruziyelerden bahsedeceğim inşallah.
Soru-Cevap şeklinde gidelim
Nevruz mu Nevroz mu?
Nevruz= Yeni Gün
Nevroz = Psikolojik bir rahatsızlık.
Psikolojik bir rahatsızlığın bayramı olamayacağına göre doğrusu Nevruz.
Nevruz'u ne zamandan beri kutlamaktayız?
Kesin bir şey söylemek mümkün olmasa da Genceli Nizami'nin yazdığı İskendernâme adlı eserde belirtildiğine göre Milattan önce 350 yılından beri Türkler ve İranlılar tarafından Nevruz kutlanırmış.
Nevruz geleneğini doğuran efsaneler nelerdir?
Nevruz geleneğini doğuran efsanelerin bazıları 10 Muharrem veya Hıdırellez ile çok birbirine girmiş olup başlıcaları şunlardır:
1- Nevruz, Hz. Yunus'un balığın karnından çıkıp karaya ayak bastığı gündür. ( 10 Muharrem için de aynı şey söylenir. )
2- İran Mitolojisine göre Cemşit'in şarabı (veya ateşi, ya da her ikisini birden) bulduğu (icat ettiği ) gündür.
Burada az soluklanalım.
Pers hükümdarı Cem ya da Cemşit, şarabı icat ettikten sonra yedi ayrı madenden yedi köşeli bir kadeh yapıyor. Bu kadehin özelliği içindeki şaraptan ne kadar içersen iç eksilmiyor o şarap; ille velakin İran'da özellikle de Mecusilerde önemli bir yeri olan Cem ve Cem'in kadehi, Osmanlılarda da edebiyatımıza girmiş vaziyette Mesela Nef'i '' Bahar Kasidesinde''
Esti nesim-i nevbahar açıldı güller subhdem
Açsın bizim de gönlümüz saki medet sun cam-ı Cem
Yani ''İlkbahar meltemi esti, sabahleyin güller açıldı. Ey saki, medet ! Cemşid kadehi sun, bizim gönlümüzü de o açsın.'' Derken çok daha önce Fatih Sultan Mehmet, Avnî mahlası ile yazdığı bir şiirin bir beyitinde şöyle diyor:
“Çıkar câm-ı Cem’i Avnî hazînenden temâşâ kıl,
Eğer bilmek murâdınsa kemâhî kâr-ı dünyâyı.”
Yani '' Eğer dünya işlerinin zevkini bilmek istiyorsan hazinenden Cem'in kadehini çıkart ve seyret ''
3- Demirci Kawa'nın zalim Dahhak'ı öldürerek insanları büyük bir zulümden kurtardığı gündür Nevruz.
Bu, aslında Firdevsî'nin '' Şehnâme '' adlı eserinde anlattığı bir efsanedir, dolayısıyla da bir İran efsanesidir ama kendilerinin çok çok eski çağlarda İran'da yaşamış olan Medler'in devamı olduğuna inanan bazı Kürt toplulukları ( Bizde özellikle Pkk yanlıları ) bu efsaneyi kendi milli efsaneleri olarak kabul ederler.
4- Nuh Tufanının sona erdiği gündür Nevruz.
Görüldüğü gibi Nevruz burada da 10 Muharremle karışmıştır ve hikaye şöyle bir hal almıştır.
1000 Yıl yaşadığı ve bu süre içinde hiç hastalanmadığı için Cemşit gurura kapılır. Şeytan da onu kandırıp tanrı olduğuna inandırır.
Sonra Cemşit beş kumandanını çok büyük ordularla beş ülkeye gönderir kumandanlar '' Sizin tanrınız işte budur.'' diyerek Cemşit'in heykeline taptırırlar o ülkelerin halklarını.
Ancak bu arada Cemşit ölür, o beş ülkenin halkları da bu süre içinde o beş kumandanın heykellerini yapıp onlara tapınmaya başlamışlardır.
Bu kumandanların adları nedir peki?
İslam Dünyasındaki bazı tefsirciler Nuh Suresi 23. Ayetinde geçen Ved, Suvâ, Yegūs, Yeûk ve Nesr olduğunu söylerler. Ancak bu tanrıların Mecusi tanrıları olan Hürmüz ve Ehrimen olduğunu söyleyenler de vardır.
İnsanların sapıtması üzerine Allah, Nuh Peygamberi göndermiş, insanların çoğu Nuh peygambere inanmadıkları için de... Gerisini biliyorsunuz.
5- Türklerin Ergenekon'dan çıktıkları gündür Nevruz.
Türk Dünyasında 21 Mart Türklerin Ergenekon'dan çıktıkları tarih olarak kutlanır.
6- Şii ve Alevi inancına göre Hz. Muhammed'in(S.A.S) Veda Haccından sonra Medine'ye dönerken Gadr-ı Hum denilen yerde Hz. Ali'nin kendisinden sonraki halife olduğunu açıkladığı gündür. Miladi takvime göre 21 Şubat 632 ( 16 Mart diyenler de var. )
***
Bu bölümü önemli bir soru ve cevabı ile bitirelim.
Nevruzu kutlamak dinimizce caiz midir?
Ebu Davut ve Neseî tarafından yazılan hadis kitaplarına bakılacak olursa bu soru Peygamberimize sorulmuş ( Çünkü Medine'de de İran kökenli olanlar kutluyormuş bu bayramı ) Peygamberimiz şu cevabı vermiş: "Şüphesiz Allah sizin için o iki günü ( Nevruz ve Mihrican bayramı ) onlardan daha hayırlı olan Kurban ve Fıtır (Ramazan) bayramlarıyla değiştirdi."
Yani bu hadise göre Nevruz kutlamak caiz değil. Ama aynı soru Kanunî döneminin ünlü şeyhülislamı Ebussuud Efendi'ye sorulunca fetva çok farklı. Şöyle ki:
Mes'ele: Nevrûz gününde Zeyd-i Müslim eyü libaslarını giyüp, yiyip içse, yaranlarıyla sahraya gitse esm (günâh) lâzım gelir mi?
Cevâb: Nesne lâzım gelmez. Nevrûz Mecûsî değildir. Nevrûz sultânîdir.
Yani ''Nevruz kutlamak günah değildir zira Nevruz Mecusi geleneği değil, Türk geleneğidir.'' diyor.
Daha yakına gelelim:
Said-i Nursi '' Nevruz kutlamak Mecusi sembolü olduğu için yasaklanmıştı ama zamanımızda artık böyle bir endişe kalmadığı için aslına rücu etti (döndü ) bu durumda Nevruz kutlamanın bir mahsuru yoktur.'' dediği gibi dahasını da diyor: '' Nevruz bütün mahlukatın bayramıdır''
Cübbeli Ahmet Hoca ise '' Keşke bu geleneği, bu bayramı tamamen kaldırsalar. Dinen günah. '' Diyor.
Velhasılıkelam günah mı değil mi konusu sanırım tamamen kişilerin kendi anlayışlarına kalmış.
Benim özel olarak kutladığım bir gün değildir ama karşı olduğum bir gün de değildir. Yeter ki itin, köpeğin elinde devlete kafa tutma günü olarak kutlanmasın.
***
Devam edeceğim inşallah.
Nevruz U Sultanî Ve Nevruziyeler 1 Bölüm başlıklı yazı Sami Biber tarafından
20.03.2025 tarihinde sitemize eklenmiştir.
Sitemizde yayınlanan eserlerin hukuki sorumluluğu, kullanılan materyaller ve yazının içeriği yazarlarına aittir.
İzin alınmadan kaynak gösterilse bile sayfamızdaki eserler başka yerde yayınlanamaz.
Eserlerin izin alınmadan kopyalanması ve kullanılması 5846 sayılı Fikir ve Sanat Eserleri Yasasına göre suçtur.
- Yorumlar 4
- Yorum Yaz
- Tebrikler
- Beğenenler
- Popüler Yazıları
Yükleniyor...
Yorum yazmak için giriş yapın.