Bir Toplumu Ayakta Tutan

Bir toplum yalnızca binalarla, yollarla ya da kalabalıklarla ayakta kalmaz. Asıl yükü taşıyan; görünmeyen bağlardır: emek, adalet, vicdan ve güven. Bunlar zayıfladığında, en görkemli yapılar bile bir gün kendi ağırlığı altında çöker.

Toplumu ayakta tutan ilk sütun emektir. Çalışan, üreten, alın teri döken insanlar yalnızca ekmek kazanmaz; düzeni de ayakta tutar. Ancak emek değersizleştiğinde, insanın kendine olan saygısı da aşınır. Bir toplum, emeği hor gördüğü ölçüde kendi geleceğini tüketir.

İkinci sütun adalettir. Adalet, güçlüye kalkan, zayıfa umut olmalıdır. Terazi bir kez şaştığında, güven duygusu sarsılır. İnsanlar hak aramaktan vazgeçtiğinde, sessizlik düzen gibi görünür ama o sessizlik aslında çürümenin sesidir.

Vicdan ise toplumun iç sesidir. Yasaların yazamadığını, kuralların kapsayamadığını vicdan tamamlar. Vicdanı körelmiş bir toplumda suç sadece cezayla ölçülür, doğru ile yanlış arasındaki fark silikleşir. Oysa toplum, vicdanı canlı kaldığı sürece kendini onarabilir.

Bir diğer unsur güvendir. İnsanların birbirine, yönetenlere ve yarına güvenmediği yerde korku hâkim olur. Korku ise itaat üretir ama birlik üretmez. Ayakta kalan toplumlar, korkuyla değil güvenle yürüyenlerdir.

Son olarak, bir toplum hafızasıyla yaşar. Geçmişini unutan, hatalarından ders çıkarmayan toplumlar aynı yanlışları tekrar eder. Hafıza; neyin bedelini ödediğimizi, neyi kaybettiğimizi ve neyi korumamız gerektiğini hatırlatır.

Bir toplum; emek değer gördüğünde, adalet şaşmadığında, vicdan susturulmadığında, güven sarsılmadığında ve hafıza diri kaldığında ayakta kalır. Aksi hâlde, ayakta duruyor gibi görünür ama aslında yavaş yavaş çöker.

"Bir toplumu ayakta tutan nedir?"diye sorulsa ortaöğretim öğrencilerine "kültür" diyeceklerdir:din,dil,gelenekler ve görünekler,ahlak anlayışı,hukuk kuralları, örfler ve adetler,sanat...