Edebiyat ve Kültür Platformu
Dünyanın Merkezi Neresidir?
Efendim başlıktaki soruyu zamanında Nasrettin Hocaya sormuş üç papaz. Nasrettin Hoca da ‘’Eşeğimin arka ayaklarını bastığı yerdir’’ diye cevap vermiş. ‘’ İspat et.’’ Demiş papazlar ; Nasrettin Hoca ‘’ İnanmıyorsanız ölçün’’ demiş.
Bu fıkra tabii ki işin esprisi. İşin ciddisine gelelim. Gerçekten de dünyanın merkezi neresidir?
Aslına bakacak olursanız dünyanın en güçlü devleti hangisiyse o devlet belirlemiştir dünyanın merkezinin neresi olduğunu.
Bu bağlamda dünyanın merkezi ilk olarak Roma olmuştur.
MÖ 27- MS 14 Yılları arasında yaşayan Roma İmpatoru Avgustos, Roma’da, Satürn tapınağı yakınına Milliarium Aureum ya da Golden Milestone ( Altın Milyon ) adını verdiği bir anıt dikmiş ve ‘’ İşte burası dünyanın merkezidir’’ demiş. ( 1 No’lu fotoğraf )
Avgustos neden böyle yapmış peki?
Gittikçe büyüyen ve hakimiyet sahası gelişen Roma İmparatorluğunun bu hakimiyeti bilinen tüm dünyaya kabul ettirebilmesi güvenli yollara ihtiyacı olduğu gibi tabii olarak bu yolların bir başlangıç noktası olması da gerekiyor. Uzun lafın kısası ‘’ Bütün yollar Roma’ya çıkar.’’
Bütün yollar Roma’ya çıkıyor. ‘’Bu kaç kilometre yol?’’ derseniz hemen söyleyeyim: 400.000 Kilometre yol.
***
Aradan birkaç asır geçiyor. Roma İmparatorlarından Kostantin, Roma İmparatorluğunun merkezini İstanbul’a taşıyor ve İstanbul’da su sarnıçlarından hipodromlara, saraylardan mabetlere pek çok eserler yaptırırken dünyanın merkezini de kendi adını vererek Konstantinopolis yaptığı İstanbul’a taşıyor.
Evet I. Kostantin ile birlikte Dünyanın Merkezi İstanbul( Kostantinopolis ) oluyor.
İyi de İstanbul’un neresi?
Efendim, bugünkü Yerebatan Sarnıcı giriş kapısının oldukça yakınında çıplak bir sütun vardır. Sessiz, yalnız, kimsenin dikkatini çekmeyen bir sütun. İşte orasıdır Dünyanın merkezi.( 2 No’lu fotoğraf )
Denilebilir ki ‘’koca Kostantin, dünyanın merkezini belirlemek için böyle çıplak bir sütun mu dikmiş?’’
Hayır tabii ki. Bugün sadece bir sütun olarak elimizde kalan şey, zamanında 3 No’lu fotoğrafta görüldüğü gibi bir anıtmış ama asırların ve insanların tahripleri sonucuna elde kala kala 2 No’lu fotoğraftaki sütun kalmış maalesef. Bu sütuna da Milyon Taşı denmiş
Neyse efendim, İstanbul, Türklerin eline geçince dünyanın merkezi çok az bir sapma göstermiş.
Evet. Türkler İstanbul’a hakim olunca Dünyanın merkezi yine İstanbul. Hatta yine Sultanahmet Meydanı. Hatta ve hatta Yerebatan Sarnıcına oldukça yakın ama artık İmparator Kostantin’in yaptırdığı ve günümüze sadece bir sütun olarak kalan anıt değil. Ya ne peki?
İstanbul’un Fethi ile birlikte Dünyanın merkezi Ayasofya Camii’nin kubbesi üzerindeki alem ( hilal ) kabul edilmiş. (Kostantin sütunu ile arasında en fazla 100 Metre mesafe var. )
Peki bunlardan başka Dünyanın merkezi ya da bir diğer ifadeyle Başlangıç Meridyeni olarak kabul edilen yer var mı?
Var elbette. Mesela Fransızlara göre Paris’tir dünyanın merkezi.
İşin ilginci II. Abdülhamit’in çocuklarına coğrafya dersi veren Mehmet Eşref Bey, çizdiği haritalarda başlangıç meridyenini bazen Paris’ten, bazen İngiltere’deki Greenwich Rasathanesinden geçirmiş.
Büyük Türk Hükümdarı ve Astronomu Uluğ Bey, Zic adlı eserinde başlangıç meridyenini Kamçatka’nın doğusunda bir yer olarak göstermiştir.
Yine büyük Türk bilim adamlarından Taküyiddin Efendiye göre başlangıç meridyeni yani dünyanın merkezi Kanarya Adalarıdır.
Yazımızın başında da demiştik ya: Dünyanın merkezi dünyaya hangi devletin hakim olduğuna bağlı olarak değişip durmuş. En son 1884’de bu konuda bir karar verilmiş ve o gün bu gündür dünyanın merkezi değişmemiş.
Evet, 1884 yılında Washington’da 25 Ülkeden 41 Delege ‘’ Uluslararası Meridyen Konferansında ‘’ Bir araya geldiler. Osmanlı Devletini Ahmet Rüstem Efendi temsil etti.
Söylemeye hacet yok: 1884 Yılı itibariyle dünyanın en güçlü devleti İngiltere idi, dolayısıyla da yapılan oylamada 41 delegenin 22’si ‘’ Başlangıç Meridyeni, yani Dünyanın Merkezi İngiltere’deki Greenwich Rasathanesi üzerinden geçen meridyendir.’’ Dediler ki Osmanlı Delegesi Ahmet Rüstem Efendi de İngiltere lehine oy kullandı.
İşte o gün bu gündür dünyanın merkezi İngiltere’nin Greenwich Rasathanesidir. Yarın bir gün ABD’de bir yer, mesela Washington ya da Newyork olursa hiç şaşmam.
Dünyanın Merkezi Neresidir? başlıklı yazı Sami Biber tarafından
18.01.2026 tarihinde sitemize eklenmiştir.
Sitemizde yayınlanan eserlerin hukuki sorumluluğu, kullanılan materyaller ve yazının içeriği yazarlarına aittir.
İzin alınmadan kaynak gösterilse bile sayfamızdaki eserler başka yerde yayınlanamaz.
Eserlerin izin alınmadan kopyalanması ve kullanılması 5846 sayılı Fikir ve Sanat Eserleri Yasasına göre suçtur.
- Yorumlar 15
- Yorum Yaz
- Tebrikler
- Beğenenler
- Popüler Yazıları
Yükleniyor...
Yorum yazmak için giriş yapın.