Okuyamamak Bir Dert Anlayamamak Ayrı Dert

OKUYAMAMAK BİR DERT, ANLAYAMAMAK AYRI DERT

Yıl 1927.

Bütün dünyada etkisini gösterecek olan 1929 Ekonomik bunalımı oldukça hızlı bir şekilde ayak seslerini duyurmaya başlamış ve Lozan’dan itibaren sayarsak Türkiye savaştan çıkalı henüz dört sene olmuş.

İşte böyle bir ortamda Ankara’da 16 Gün içinde üç tane heykelin ( Anıtın ) açılışı yapıldı.

Bunlardan biri, ileride Atatürk için on beş sene mezar görevi yapacak olan ( yapan ) Etnoğrafya Müzesinin önündeki ‘’At Üzerindeki Mustafa Kemal (Sonradan Atatürk oldu tabii ki ) Anıtıydı( Heykeli ) diğeri bugünkü Atatürk Bulvarının ortasında kalmış olan Mareşal Mustafa Kemal’’ Heykeliydi, bir diğeri de Ulus’taki Zafer Anıtı 

Etnoğrafya Müzesi önündeki At üstünde Mustafa Kemal heykeli, Maarif Vekaleti( Milli Eğitim Bakanlığı ) tarafından İtalyan heykeltıraşı Pietro Cononina’ya yaptırılmıştı. 

Atatürk Bulvarındaki Mareşal üniformalı, kılıcına dayanmış ayakta duran Mareşal Mustafa Kemal Heykeli de Pietro Cononina tarafından yaptırıldı ve her iki heykel de bronz heykeldi.

Bu heykeller aynı günde yani 4 Kasım 1927’de Başbakan İsmet (İnönü ) Meclis Başkanı Kazım (Özalp ) ve Ankara Belediye Başkanı Asaf (İlbay )Bey tarafından açıldı. 

Ancak on altı gün sonra bir heykel daha açılacaktı.

Bu heykelin yapımı o zamanın Yenigün Gazetesi Sahibi Yunus Nadi’nin fikriydi. 

2 Eylül 1918’de yayın hayatına başlayıp 7 Mayıs 1924’de Cumhuriyet adını alıncaya kadar altı senede dokuz kez kapatılma cezası almış olan Yeni Gün gazetesinin bizim Seydikemerli ( Seydiler Köyünden ) sahibi Yunus Nadi, zırt pırt kapatılmaktan kurtulmanın en mantıklı yolunun Atatürk tarafından himaye edilmek olduğunu düşünmüş olmalı ki Ankara’ya aynı günde açılan iki Atatürk Anıtını az görmüş, bir tane daha eklemek için hem kampanya hem de yarışma tertip etmişti sahibi olduğu Yenigün Gazetesi vasıtasıyla. 

Vatandaş, heykelin yapımı için para yardımı yaparken yarışmayı Avusturyalı Heykeltıraş Heinrich Krippel kazandı.( 3 Ağustos 1926’da İstanbul/Sarayburnu’nda açılan ilk heykelimizi de o yapmıştı. )

Heinrich Krippel, Çankaya’da Atatürk tarafından bir hafta misafir edildi ve bu esnada Atatürk’ün ne kadar fotoğrafı, portresi varsa hepsini inceledi en sonunda Atatürk’ü Sakarya Savaşında at üstünde gösteren resmi beğendi ve heykel için onu kullanmaya karar verdi. 

İlginçtir ki ressam Çallı İbrahim’in 1923’de yaptığı ‘’ Zeybekler Kurtuluş Savaşında ‘’ adlı eserini "Biz Kurtuluş Savaşı sırasında yiyecek ekmek bile bulamıyorduk, resimdeki atlar nasıl bu kadar besili olabilir?" diye eleştiren Atatürk, Heinrich Krippel’in onu çok daha besili bir at üzerinde tasvir etmesine hiç itiraz etmedi. 

Neyse efendim, heykel tamamlandı ve yine Başbakan İsmet (İnönü ) Meclis Başkanı Kazım (Özalp ) ve Ankara Belediye Başkanı Asaf( İlbay ) ve Avusturya büyükelçisinin katılımlarıyla 24 Kasım 1927’de açıldı. 

Heykelin açılışında şair Mehmet Emin ( Yurdakul ) Uzun bir şiir okudu. 

ZAFER

Kavminin bir idam günündeydi ki

Ey Münci, sen Rabbin yolunda geldin;

Mukaddes dağların üzerindeki

Bir aziz tepeye doğru yükseldin.

[ Şiir toplamda 16 Kıta. Yazı uzamasın diye tüm kıtaları yayınlamadım. İsteyen şu linkten okuyabilir: https://www.siirparki.com/atasiir276.html ]

Heykel, Yenigün Gazetesinin gayretleriyle açıldığı için önceleri Yenigün Anıtı diye anıldıysa da Yenigün gazetesi 1925 Yılı itibariyle çoktan Cumhuriyet olmuştu.( Ama yine de heykelin kaidesinde anı anılıyordu az sonra göreceğiniz gibi ) 

Bu arada normalde heykellerde öyle kitabe türü yazı olmaz ama bu heykelde vardı.

Dahası yeni harflere geçme hazırlıklarının yapıldığı 1927 Yılının sonlarında bu heykeldeki yazılar ‘’Eski yazı ‘’dediğimiz Arap alfabesiyle ama Türkçe olarak yazılmıştı. 

Sonra?

Sonra1928’de harfler değişti.  

Dil de değişti. 

Artık dedelerimizin mezar taşlarında ne yazdığını okuyamıyoruz. 

Neyse… O dert değil. Neticede mezar taşı eski yazıyla yazılmış dedesi olan pek kalmadı memlekette. Benim gibi bir kaç fosil kalmıştır belki onlar da okumasın varsın ama?

Ama diyelim ki Ankara’ya gittim. Ankara’da Ulus’a vardım. İnsan istemez mi Atatürk adına yaptırılmış olan Zafer Anıtının ön yüzünde ne yazdığını öğrenmek? Onu da okuyamıyorum. En azından onu okuyabilseydik bari. 

Yani hem Atamız demişiz, hem adına heykel dikmişiz ama heykelin ön yüzünde kaidede ne yazıyor? Okuyamıyoruz. Çünkü 1928’e kadar kullandığımız bu yazıyı artık  kullanmıyoruz o  sebeple de Ata'mız  ne  demiş  okuyamıyoruz.

Neyse… Okuyan birileri çıkmış ve sadece ön yüzünde değil diğer yüzlerinde yazıları da okumuş. 

Peki ne yazıyormuş Ata’mızın heykelinin kaidesinde?

Buyurun:  

Kaidenin en üst kenarını çevreleyen kuşakta;( Alt sağdaki  resim ) 

‘’Yenigünün teşebbüsü ve bütün milletin iştirakiyle

Zafer Abidesi 

Türk milleti, muzaffer istihlas ve istiklal cidalini ve muazzam asri inkılaplarını, en manidar bir remz ile en iyi ifade edebilecek şekli, yukarki hakiki timsalde bulur.”

Yazıyor. 

Kaidenin ön cephesinde;

“Artık badema, sine-i millete bir ferd-i mücahit olarak çalışacağım.

8 Temmuz 1919, Erzurum.” 

“Bulunur kurtaracak bahtı kara maderini.”

Kaidenin sağ tarafında;

“Düşman ordusunu vatanın harim-i ismetinde boğarak, behemahal nail-i halas ve istiklal olacağız. 6 Ağustos 1919”

Kaidenin sol tarafında ise;

“Düşmanın anasır-ı asliyesi imha edilmiştir.

Ordular ilk hedefiniz Akdeniz’dir, ileri.

1 Eylül 1922″ yazmaktadır.

Şimdi bu yazılardan sadece ön cephedeki kalmış. Ötekilerin yerine bugün kullandığımız harflerle yazılmış olan levhalar çakılmış ama?

Ama sorun sadece yazıyı okuyamamak değil ki. 

Nitekim yazılar bugünkü alfabemiz ile yazılmış sonradan, ama okuyup anlayamıyoruz. 

‘’ Ben Atamızın dilini sözlük kullanmadan anlıyorum’’ diyen varsa sözlük kullanmadan anıtın değişik yüzlerinde yazan yazıları bana tercüme etsin lütfen.

Yani efendim okumak da bitirmiyor sorunu. Olayın bir de okuduğunu anlamamak kısmı var.

**********

Zafer Anıtının bugününü görmek isterseniz şu videoyu izleyebilirsiniz. 

https://www.youtube.com/shorts/UA1cQmkHC5Y