Cümle Dergisinden Mütefekkir Ve Münevver Cemil Meriç Anıt Sayısı

M. NİHAT MALKOÇ

İnsan isteyince her şartta yarınlara kalabilecek eşsiz güzelliklere kapı aralayabilir.

 İnsanoğlu isteyince her şartta yarınlara kalabilecek eşsiz güzelliklere kapı aralayabilir. Bu belki ek bir çalışmayı ve külfeti gerektirir ama neticede kalıcı olur, farkınızı fark ettirir. Öte yandan gün boyu ondan bundan yakınıp miskin miskin de oturabilirsiniz. Tercih sizindir. 

 İstanbul’un gelecek davasını büyük bir sorumlulukla, aşkla ve şevkle omuzlayan İstanbul Küçükçekmece İlçe Milli Eğitim Müdürlüğü, ilçe Milli Eğitim Müdürü Emin Çıkrıkçı hak sahipliğinde "Cümle" isimli bir kültür, sanat ve edebiyat dergisi çıkarıyor. Derginin künyesine baktığımızda İstanbul Küçükçekmece İlçe Milli Eğitim Şube Müdürü Osman Özgür Özgenç'i derginin Basın ve Halkla İlişkiler Sorumlusu olarak görüyoruz. Osman Koca ise derginin yayın danışmanı olarak görev yapıyor. Cümle dergisinin Yayın Yönetmeni ise Dr. Mahmut Turan Ektiren olarak gözüküyor. Derginin Yayın Kurulunda Serdal Salmanlı, Tuncay Demir ve İrfan Özer isimleri dikkat çekiyor. Derginin Düzelti (Tashih) ekibi ise Ayşe Kitapçı, Meral Ünlü Yavuz ve Yağmur Arabacı'dan oluşuyor. Sayfa tasarımı ve kapak Selim Çoraklı tarafından gerçekleştirilmiştir. Cemil Meriç'in portresini yansıtan kapak resmi ise Emre Ceran'a ait. Söz konusu dergi Küçükçekmece'deki Dr. Oktay Duran Mesleki ve Teknik Anadolu Lisesinde basılıyor. 

 Küçükçekmece İlçe Milli Eğitim Müdürlüğünün yayın organı: Cümle dergisi

Küçükçekmece İlçe Milli Eğitim Müdürlüğünün yayın organı olan Cümle dergisi çok düzenli periyotlarda çık(a)masa da, imkân bulduklarında çıkardıkları sayılar kitap boyutunda ve de kültür, düşünce, sanat ve edebiyat sahasında çok ses getirecek zengin içeriktedir. Bu bağlamda bugüne kadar, kendi deyimleriyle düşünce dünyamızın başat isimleri olan Diriliş Mimarı Üstad Sezai Karakoç'u, Gülistan rehberi Rasim Özdenören'i, Hak ve hakikat adamı Mehmet Akif Ersoy'u, sosyolog ve muallim Nurettin Topçu’yu kapak konusu olarak işlemişlerdi. Son olarak da “Bu Ülkenin Hafızasına Adanan Bir Ömür” olarak niteledikleri Cemil Meriç’i sayfalarına misafir ettiler. Daha doğrusu Cemil Meriç’i her yönüyle işleyen ve irdeleyen zengin muhtevalı bir özel sayıya imza attılar. Cümle dergisinin son sayısı olan "Cemil Meriç Özel Sayısı"nda dergiyle ve Cemil Meriç’le ilgili şu güzel ifadeler sarf ediliyor: 

“Düşünce dünyamızın kurucu ve taşıyıcı isimlerini sizler için yayımlamaya kaldığımız yerden devam ediyoruz. Diriliş Mimarı Üstat Sezai Karakoç'la başladığımız bu yolculukta Gülistan Rehberi Rasim Özdenören'i, Hakikat Adamı Mehmed Akif'i ve ardından Muallim Nurettin Topçu'yu misafir etmiştik. Şimdi ise sıra, kelimeye yalnızca ifade vasıtası olarak değil, bir medeniyet hafızası ve idrak meselesi olarak bakan; ömrünü Türk irfanının izini sürmeye vakfetmiş büyük mütefekkir Cemil Meriç’e geldi. 

Cemil Meriç, yaşadığı çağın gürültüsüne teslim olmamış; ideolojilerin dar kalıplarına sığmayan, peşin hükümlere boyun eğmeyen, her fikri kendi zihninin imbiğinden geçirerek konuşan sahici bir fikir işçisidir. Onun kaleminde dil, sıradan bir iletişim aracı değil; hafızayı, kültürü, medeniyeti ve insanın kendilik bilincini taşıyan ana damardır. Bu yüzden Meriç, kelimeler üzerinde titizlikle durmuş; kavramların bozulmasının yalnızca düşünceyi değil, bir milletin istikamet duygusunu da bozduğunu ısrarla vurgulamıştır. Bu Ülke’de, Umrandan Uygarlığa’da, Mağaradakiler’de, Kırk Ambar’da ve Jurnal’de karşımıza çıkan şey, sadece bir yazarın cümleleri değil; kendi çağını sorgulayan, ülkesinin zihnî yaralarını teşhis eden, köksüzlüğe karşı hafızayı ve irfanı savunan büyük bir muhasebedir.

Bu eserle birlikte, yalnızca büyük bir düşünce adamını anmış olmuyoruz; aynı zamanda kelimenin haysiyetini, tefekkürün vakarını ve medeniyet tasavvurunun derinliğini yeniden hatırlıyoruz. Cemil Meriç’in satırlarında karşımıza çıkan şey, geçmişe dönük kuru bir hayranlık değil; bugünü daha sahih kavramak ve yarına daha sağlam bir zemin kurmak için verilmiş çetin bir idrak mücadelesidir. Onun bıraktığı miras, okunup geçilecek bir külliyat değil; her neslin yeniden yüzleşmesi, yeniden anlaması ve kendi çağının soruları karşısında yeniden düşünmesi gereken büyük bir irfan çağrısıdır. Bu kitabın da işte böyle bir çağrıya omuz vermesini; hafızamızı tazeleyen, zihnimizi derinleştiren ve bizi kendi hakikatimizle daha sahici bir biçimde buluşturan kalıcı bir iz bırakmasını temenni ediyoruz.”

Hafızalarımızda kaybolmaya yüz tutan aydınlarımızı bize hatırlatan Cümle dergisi

Hafızalarımızda kaybolmaya yüz tutan yerli ve milli bir aydınımızı bizlere hatırlatan Cümle dergisinin "Cemil Meriç Özel Sayısı"nın arka kapağında şu ifadeler yer alıyor:

“Cemil Meriç, Türk düşünce hayatında yalnızca ortaya koyduğu eserlerle değil, zihne yüklediği sorumlulukla da ayrı bir yerde durur. O, kolay hükümlerin, hazır kanaatlerin ve ezberlenmiş sloganların dünyasına razı olmayan; düşünmeyi bir dikkat, bir çile ve bir ahlak meselesi olarak gören büyük bir mütefekkirdir. 

Hayatı boyunca dilin, tarihin, kültürün, medeniyetin ve insanın hakikat arayışının izini süren Cemil Meriç; yaşadığı çağın bulanıklığını teşhis ederken aynı zamanda daha derin, daha sahici ve daha esaslı bir düşünme imkânı aramıştır. Bu yüzden onun metinleri, yalnızca okunacak yazılar değil; okuru sarsan, durduran, yeniden düşündüren metinlerdir. 

Her yazı, yalnızca Cemil Meriç'i anlamaya değil; onun üzerinden Türkiye'nin düşünce serüvenini, kültürel kırılmalarını ve hafıza meselelerini yeniden yoklamaya da davet ediyor. Çünkü Cemil Meriç, yalnız geçmişte kalmış bir isim değil; bugün de bize kelimelerin ağırlığını, düşüncenin ciddiyetini ve köksüzlüğün bedelini hatırlatan diri bir sestir. Bu kitap, o sesi daha yakından duymak isteyenler için hazırlanmış bir çağrıdır.”

Cümle dergisinin "Cemil Meriç Özel Sayısı"nda 60 tane kıymetli yazı yer alıyor.

Küçükçekmece İlçe Milli Eğitim Müdürlüğünün yayın organı olan Cümle dergisinin "Cemil Meriç Özel Sayısı"nda, biri “Sunuş (Cemil Meriç’in İzinde)” yazısı olmak üzere 60 tane kıymetli yazı yer alıyor. Kitabın sonunda bir de “Cemil Meriç Fotoğraf Seçkisi” var. 376 sayfalık adeta bir kitap görünümünde olan dergideki yazıların tamamı fikir dünyamızın nurlu oluğu merhum Cemil Meriç’e dair. Kitapta Cemil Meriç’in kıymetli kızı (onun tutan eli, gören gözü mesabesinde olan) Ümit Meriç’le yapılan geniş ve samimi bir röportaja da yer veriliyor. Benim de “Umrândan Uygarlığa, Tabandan Tavana: Cemil Meriç” adlı bir yazımın bulunduğu bu güzel dergide şu kıymetli yazarlara ait birbirinden değerli yazıları görüyoruz:

 “Sunuş: Cemil Meriç’in İzinde, "Hareket"ten "Hisar"a: Cemil Meriç / Ahmet Kılıç, İrfan ve Medeniyet Aydınımız: Cemil Meriç / Ahmet Sezgin, Cemil Meriç’e Göre Muhafazakârlık / Ayşe Altıntaş, Ümit Meriç ile Cemil Meriç’e Dair Röportaj / Ayşe Kitapçı-Zehra Meral, Cemil Meriç: Pergelin Sabit Ayağı / Aziz Erdoğan, Meriç’in Zihin Dünyasında Akıl ve Düşünce / Bayram Ali Çetinkaya, 15 Maddede Cemil Meriç / Bilal Can, "Mağaradakiler" Kitabındaki Yazarlar Hakkında Bazı Görüş ve Düşünceler / Dilara Pınar Arıç, Entelektüel Bir Biyografi: "Bu Ülke" Ekseninde Cemil Meriç’te Okuma Kültürü / Elif Sönmezışık Aydın, Umrandan Uygarlığa / Emin Çıkrıkçı, Cemil Meriç, Mensubiyet ve İslâm / Ercan Yıldırım, Evet, Doğrudur; Cemil Meriç, Türk Düşüncesinin Everest’i / Fahri Tuna, Fikir İşçilerinin Ustası Cemil Meriç’in İrfan’ında Dil / Hacı İbrahim Delice, Cemil Meriç ve Aydın Kalma Bilinci / Hamza Çelenk, Cemil Meriç ile Söyleşi / Hayrettin Taylan, Kelimenin Namusu: Cemil Meriç’in Fikir Atlası / Hikmet Kızıl, Derdi "Bu Ülke" Olan Gerçek Bir Aydın: Cemil Meriç / İbrahim Gürel, Bu Ülke’nin Münzevî ve Mütecessis Fikir İşçisi: Cemil Meriç / İbrahim Kaya, Meriç’te Okuma Kültürü: Kitap, Kütüphane ve Şuur İnşası / İdris Aydın, Cemil Meriç ve.. / İrfan Çalışan, Uyarıcı ve Öngörücü Olarak Aydın / İsmail Killioğlu, Tefekkürden Hayata Cemil Meriç Okumaları / İsmail Zorba, Umrandan Uygarlığa Cemil Meriç’in Yol Haritası / İsmet Emre, Ali Şeriati ve Cemil Meriç / Kadir Canatan, Hakikat Peşinde Bir Tecessüs Bir Ömür: Cemil Meriç / Kâmil Yeşil, Öbskurantizm / Kübra Öksüz, Umrândan Uygarlığa, Tabandan Tavana: Cemil Meriç / M. Nihat Malkoç, Cemil Meriç’in Düşünce Dünyasında Kelime ve Kavramlar / Mahmut Babacan, Düşünce Çiçeğini Gökyüzünde Uçuran Kartal: Cemil Meriç / Mehmet Nuri Yardım, Çizgi / Muammer Bulut, Cemil Meriç’in İktibasları / Muhammet Sani Adıgüzel, Cemil Meriç ve Bir Medeniyet Muhasebesi Olarak Umrandan Uygarlığa / Mustafa Gülali, Cemil Meriç’in Bu Ülkesi, Bu Ülke’nin Cemil Meriç’i / Mustafa Kömeçoğlu, Kirletilen Odayı Temizlemeye Çalışan Adam: Cemil Meriç / Mustafa Süs, Karanlığı Yenen Kalem Cemil Meriç / Mustafa Uçurum, Bir Trajedinin Çocuğu / Namık Açıkgöz, Paris Geceleri / Nuhan Nebi Çam, Cemil Meriç’in Bu Ülke’sinde Kırk Ambar’dan Mağaradakiler’e Yolculuk / Nuray Alper, Münevverle Aydın Arasında Araflık Adam Cemil Meriç / Osman Koca, Bu Ülke’nin Aynasında Entelektüel Bir Hesaplaşma / Ömer Gündoğdu, Sosyoloji Notları’nda Doğu ve Batı’ya Dair Bazı Dikkatler / Ömer Hatunoğlu, Karanlıkların Projektörü Cemil Meriç / Özgül Yaşar, Hayatını Türk İrfanına Adayan Münzevi ve Mütecessis Fikir İşçisi / Rafet Fener, Bir Medeniyetin Değişim Sancıları / Recep Garip, Meriç’in Düşünce Dünyasında Tasavvuf ve Sûfiler / Selami Şimşek, "Bu Ülke" Vicdanlı Bir Aydın’ın Sarsıcı Sorgulamaları ile Öze Dönüş Sancıları / Selvigül Kandoğmuş Şahin, İki Entelektüel: Cemil Meriç | Edward Said / Sıddık Akbayır, Bu Ülke’ye Dair Kişisel Bir Tanıklık / Sinan Özyurt, Fikir İşçiliğinin İnce Oyası: Umrandan Uygarlığa / Süheyla Karaca Hanönü, Cemil Meriç’in Şiirsel Dili Yahut Düşünceyi Aforizmalarla İletmek / Şaban Sağlık, Bu Ülkenin Bir Yalnızıydı Cemil Meriç / Şakir Diclehan, Müstağripler ve "Bu Ülke"nin Aydını / Tahsin Gülhan, Cemil Meriç’te Kadın: Bir Çelişkinin Haritası Otuzunda Kadın’dan Yeryüzünde Bir Melek’e Kadınının Portresi / Tuba Kaplan, Bin Bir Kapılı Bir Kütüphane: Cemil Meriç / Üzeyir İlbak, Jurnal / Yıldız Ramazanoğlu, Cemil Meriç’in Mirası / Yunus Emre Altuntaş, Kelimelerle Örülen Bir Kader / Yusuf Tosun, Bir Tenkitçi Olarak Cemil Meriç / Yusuf Yavuz Yılmaz, Cemil Meriç Mektebinden Notlar / Zekeriya Erdim, son olarak da birbirinden güzel fotoğrafları içeren Cemil Meriç Fotoğraf Seçkisi” 

Bundan 39 yıl evvel aramızdan ayrılan Cemil Meriç, bu toprağın fikir sigortasıdır.

İstanbul Küçükçekmece İlçe Milli Eğitim Müdürlüğü öncülüğünde yayın hayatını sürdüren Cümle dergisi yine yaptı yapacağını ve kütüphanelerimize "Cemil Meriç Anıt Sayısı" diyebileceğimiz kitap boyutunda bir dergi daha kazandırdı. Keşke diğer Milli Eğitim Müdürlüklerimiz de böylesine faydalı eserlere (kitap, dergi) imza atsalar. Bu nedenle başta Küçükçekmece ilçe Milli Eğitim Müdürü Emin Çıkrıkçı olmak üzere emeği geçen herkese çok teşekkür ediyorum. Böylesi yerli ve milli eserlerin sayılarının artması temennisiyle. Sözlerimi bu kıymetli kitapta yer alan yazımdan alıntılarla noktalamak istiyorum: 

“Bundan 39 yıl evvel (13 Haziran 1987’de) aramızdan ayrılan, Karacaahmet mezarlığında ebedî istirahatgâhına çekilen, ardında onlarca eser bırakan Cemil Meriç; bu toprağın fikir sigortasıdır. Fikir namusunun ne kadar mühim bir değer olduğunu, düşüncelere saygı ölçüleriyle geniş bir perspektiften bakmanın algılamayı kolaylaştırdığını bizler ondan öğrendik. Bu ülkede sağı, solu ve gerçek yolu anlamak isteyenlerin Cemil Meriç’in rahle-i tedrisatından geçmeleri şarttır. Çünkü o, bu iğreti kesimlere bakılması gereken noktadan bakmış, kendini bunların öte yanında bir münzevi olarak saymıştır. Bu ülkenin aydınlarının, aydın adaylarının, vatanseverliği ve sağduyuyu ana eksen kabul edenlerin onun eserlerinden soluklanması şarttır. Bu Ülke’yi, Jurnal’i, Mağaradakiler’i okumayanın aydın diye vitrinlerde boy göstermesi, tafra satması aldanış ve sığlıktan başka bir şey değildir.

İnsanların fikir taassubuyla hareket ettiğini, az düşünüp çok konuştuğunu, fikirlerin çilesinin çekilmediğini, basiret fukaralığının had safhaya ulaştığını gören Cemil Meriç, yaşadığı toplumdan gittikçe uzaklaşmış, hiç tasvip etmediği halde fildişi kulesine kapanmıştır. Bu çok arzu duyarak yaptığı bir eylem değildir. Vasat idraklerin üstün idrak, üstün idraklerin vasat olarak algılandığı bir cemiyette kuru kuruya çene çalmaktansa namusla bir kenara çekilmek, onun yaygın tabiriyle fildişi kuleye kapanmak daha tutarlı bir davranıştır. O, fildişi kulesinde boş durmamış, cemiyetin irfanı ve ihyası için düşünce çarkını işletmiştir. Onun toplumla mesafeli oluşu fikir dünyasının onlardan kopuk olduğu anlamına gelmez hiçbir zaman... O, daima Türk milletinin tefekkür ve anlama merakını diri tutmanın mücadelesini vermiştir. Şayet o merak sönerse beyindeki esaret zincirleri daha da güçlü bir hâl alır.

 Merhum Cemil Meriç’i anlamak için yapılması gereken en doğru iş, onun kitaplarında uzun ve meşakkatli bir yolculuğa çıkmaktır. Meşakkatli diyorum, çünkü onun eserlerini bir roman gibi okursanız satır aralarındaki düşünce cevherlerini öyle kolay fark edemezsiniz. Bu düşünce şövalyesi, çağın idrakine giydirilen deli gömleklerini üzerinden atmış, okuyucularını da bu konuda uyanık olmaya çağırmıştır. İyi ki onun gibi bir fikir abidemiz var.”