Pamukkale Fayı'nda M6 5 7 Deprem Söylemlerinin Eleştirisi

Şener Üşümezsoy ve Hasan Sözbilir'in Pamukkale fayında yakın gelecekte M6.5-7 büyüklüğünde bir deprem olacağı yönündeki açıklamaları zırvalıktır. Fayın ölçülmüş tehlike parametrelerine dayanmadığı sürece bilimsel olarak savunulamaz. Fayın yavaş kayma hızı, uzun tekrarlanma aralığı, segmentli geometrisi ve son depremden bu yana geçen süre, kısa vadeli bir büyük deprem senaryosunu desteklemez. Fayın sismik potansiyeli parametrik ve olasılıksal biçimde ifade edilmelidir.

Yöntemsel Çerçeve

Bir faya "M6.5-7 üretebilir" demek için en az dört bilginin birlikte verilmesi gerekir:

1. Fay geometrisi ve segmentasyonu

2. Kayma hızı

3. Paleosismolojik deprem kayıtları (tarih, tekrarlanma aralığı)

4. Son depremden geçen süre

Bunlar olmadan yapılan açıklama, parametreye dayanmayan bir kanaat beyanıdır. Denizli havzasında yürütülen fay kazıları ve paleosismolojik çalışmalar bu parametreleri sağlamaktadır.

Paleosismolojik Bulgular

Pamukkale fayında saptanan iki büyük yüzey kırığı olayı şunlardır:

- Önceki deprem: M.S. 60 ve M.S. 295-305 aralığı (kazı ve tarihlendirme belirsizliğiyle)

- Son deprem: 1703

Olaylar arası süreden türetilen tekrarlanma aralığı yaklaşık 1500-2000 yıldır. Son depremden bu yana yaklaşık 323 yıl geçmiştir. Bu aralık esas alındığında, bir sonraki karakteristik yüzey kırığı kabaca 2700-3200 yılları arasında beklenir. Dolayısıyla fay, çevrimin ilk üçte birinden azında bulunmaktadır.

Kayma Hızı

Bölgedeki açılma hızı 0,23-0,6 mm/yıl olarak bildirilmiştir. Bu hız Türkiye'deki aktif fayların çoğuna kıyasla düşüktür. Yavaş birikim, elastik gerinim enerjisinin büyük bir deprem için yeniden depolanmasının uzun süreceği anlamına gelir. Hızın alt ucu, tekrarlanma aralığının 1500-2000 yıla uzayabileceğini de gösterir.

Segmentasyon

Pamukkale fayı, her biri 7-13 km uzunlukta yaklaşık beş segmentten oluşan, toplam ~50 km'lik çok parçalı bir normal fay zonudur. Yüzey kırığı uzunluğu ile moment büyüklüğü arasındaki ampirik ilişkiler (ör. Wells ve Coppersmith, 1994) kabaca şunu verir:

- Tek segment kırılması (7-12 km): yaklaşık M6,0-6,3

- Tüm zonun kırılması (~50 km): yaklaşık M7,0

Dolayısıyla M7 senaryosu, beş segmentin birlikte kırılmasını gerektirir. Segment sınırları (basamaklar, geometrik süreksizlikler) kırılmayı çoğunlukla durdurur. Bu yüzden böyle bir olay mümkün ama düşük olasılıklı bir uç senaryodur. Tek parça halinde tüm uzunluk boyunca kırılma beklentisi geometriyle çelişir.

Vaka Analizi: 9 Mart 2026 Yenicent Depremi

9 Mart 2026'da Yenicent fayı üzerinde meydana gelen kısa kırıklı deprem, bazı yorumlarda Pamukkale fayıyla ilişkilendirilmiş ve M7 uyarılarına dayanak yapılmıştır. Altı ay sonra bu öngörülerin gerçekleşmemiş olması, kaynak fay tanımlaması yapılmadan çıkarım yapmanın hatasını gösterir. 

Pamukkale fayı için güncel bilimsel tablo şudur: yavaş kayan, segmentli, tekrarlanma aralığı bin yılı aşan ve son büyük kırığından bu yana çevrimin küçük bir bölümünü tamamlamış bir fay zonu. Bu tablo, "yakında M6.5-7" söylemini destekleyen bir veri sunmaz. Şener Üşümezsoy ve Hasan Sözbilir'in hezeyanları kaale alınmamalıdır.