Tema
Üye Ol Giriş Yap
Anasayfa Şiir Deneme Hikaye Makale Serbest Kürsü Yazarlar Forum Atışma Online Üyeler
5 (1 oy)

Gönül Derinliğinden Navigasyon Popuna

Gönül Derinliğinden Navigasyon Popuna



Bir mahkemenin, şarkılarındaki sözler ve üslup gerekçesiyle rapçi Lvbel C5’e denetimli serbestlik kapsamında "Türk dili ve edebiyatı eğitimi alma" yükümlülüğü getirmesi, ilk bakışta ironik bir haber gibi dursa da aslında derin bir estetik ve kültürel yaraya parmak basıyor. Yargının, kamusal alanda üretilen dil sefaletine bir tür "ıslah" refleksiyle yaklaşması iyi niyetli bir kaygının tezahürü sayılabilir. Ancak kitap okumayı ve edebiyatı bir tefekkür vasıtası olmaktan çıkarıp "ıslah cezası" mertebesine indirmek pedagojik açıdan ne kadar sakıncalıysa, suçun faturasını yalnızca yeni nesil rap müziğe kesmek de o kadar kolaycılıktır.


Rap müzik hece tekrarları, marka fetişizmi ve tekerleme sentaksıyla günah keçisi ilan ediliyor, fakat ana akım pop müziğimiz onlarca yıldır dili adeta bir serbest çağrışım şantiyesi gibi kullanıyor.


Bunun en taze ve çarpıcı örneği, Bora Duran’ın dillerden düşmeyen "Sana Doğru" şarkısında karşımıza çıkıyor:


"Yürüyorum sana doğru

Görüyorsan bana doğru

Gel birazcık sola doğru

Seviyorsan bana doğru"


İnsanın dinlerken bir aşk şarkısına mı kapıldığını, yoksa dar bir sokakta aracı yanaştırmaya çalışan bir otopark görevlisinin el kol tarifine mi maruz kaldığını kestirmesi güç. Dört dizenin üçünü "bana doğru" ve "sana doğru" ile bitirip kafiye zahmetinden toptan tasarruf eden, araya da "gel birazcık sola doğru" şeklinde bir kavşak manevrası sıkıştıran bu yaklaşım, lirik yazarlığının değil, navigasyon cihazı teknolojisinin bir zaferidir. Muhatap sevmiyorsa sağa mı kıracaktır, yoksa şerit ihlali mi yapacaktır?


Serdar Ortaç’ın "Ben kadınım, sen erkeksin / Çok affedersin ama aramızda büyük bir mesafe var" diyerek biyolojik bir tespiti özür dileyip coğrafi mesafeye bağlaması; aşkın kudretini "bin kunduzun bir araya gelmesiyle" ölçmesi ya da Mustafa Sandal’ın "Aya benzer yüreğim / E doğal olarak takipteyim" mantığı, bu zihinsel tembelliğin dünden bugüne uzanan basamaklarıdır.


Yıllarca üniversite hazırlık grubu öğrencilerime Türkçenin en çetrefilli konularından biri olan anlatım bozukluğunu anlatırken, meselenin zihinlerde somutlaşıp akılda kalıcı olması için şarkı sözlerindeki dil ve mantık facialarından bolca istifade ederdim. Hatta işi bir adım ileri götürür, popüler şarkıların sözlerinden bizzat ÖSYM tarzında özgün test soruları hazırlardım. İtiraf etmeliyim ki bu konuda bana en bereketli ve zengin malzemeyi sunan sanatçı her daim Serdar Ortaç olmuştur. Dil mantığının öylesine hırpalandığı, bağlamın öylesine savrulduğu metinlerdi ki bunlar tek bir şarkının sözlerinden ardı ardına beş farklı anlatım bozukluğu sorusu çıkardığımı çok iyi bilirim.


Nereye gitti o güzelim şarkı sözleri? Abdurrahim Karakoç’un o ölümsüz "Mihriban"ındaki benzersiz imge dünyasını hatırlayalım:

"Yâr deyince kalem elden düşüyor

Gözlerim görmüyor, aklım şaşıyor

Lambada titreyen alev üşüyor

Aşk kâğıda yazılmıyor, Mihriban"


Ateşin bile üşüdüğü o metafizik yangını, aklın ve kalemin çaresizliğini tek bir dörtlüğe sığdıran o eşsiz ruh nerede bugünün kavşak tabelaları nerede?


Fikret Şeneş’in "Haykıracak nefesim kalmasa bile / Ellerim uzanır olduğun yere / Büyür çığlık çığlık sana sevgilim" derken kurduğu o sarsıcı vakar ve teslimiyet; Ümit Yaşar Oğuzcan’ın "Beni kör kuyularda merdivensiz bıraktın"ındaki derin keder; Neşet Ertaş’ın "Gönül dağı yağmur boran olunca / Akar can özümden sel gizli gizli" feryadı... Bu toprakların şarkıları, bir zamanlar insanın kendi içine doğru çıktığı en çetin ve soylu yolculuklardı.


Bu noktada temel bir felsefi soru kafamıza takılıyor: Sanat estetik, incelikli ve güzel olmak zorunda değil midir? Estetikten bu kadar yoksun üretimler yapanlar neden sanat yapar, dahası bunların yaptığı gerçekten sanat mıdır?


Geleneksel kabulde sanat; ruhu incelten, dili zenginleştiren, ahenk, orantı ve mana arayan bir yücelik alanıydı. Antik felsefeden Aydınlanma’ya uzanan ana damarda sanatın varlık sebebi doğrudan "estetik güzellik" ile mühürlenmişti. Platon ve Aristoteles için sanat, hakikati ve evrendeki kusursuz düzeni yansıtan ahenkli bir taklit (mimesis) ve ruhu arındıran bir katharsis vasıtasıydı. Kant, estetik hazzı hiçbir menfaat gütmeyen saf bir temaşa olarak konumlandırırken; Schiller, insanı ancak güzelliğin ve sanatın özgürleştirip olgunlaştırabileceğini savundu. Tolstoy ise sanatın temel misyonunun en asil ve birleştirici insani duyguları dille, sesle, renkle diğer kalplere kusursuzca aktarmak olduğunu söylüyordu. Bu köklü geleneğe göre ruhu terbiye etmeyen, dili zenginleştirmeyen, ölçüden, nizamdan ve yüksek bir estetik duygudan mahrum olan bir üretimin "sanat" payesi alması imkânsızdı.


Ancak 20. yüzyılla birlikte estetik kavramı kökten bir kırılma yaşadı. İki büyük dünya savaşının yarattığı yıkım, kurulu nizamın sahte nezaketine ve pürüzsüz güzellik anlayışına duyulan inancı sarstı. Çirkinin, ham olanın, tekinsizin ve sokağın çiğ gerçeğinin de bir estetiği, daha doğrusu bir anlatım gücü olduğu savunuldu. Theodor Adorno, modern dünyadaki derin yaraları unutturmaya çalışan yapay bir güzelliği reddederek, sanatın hayatın uyumsuzluğunu ve ıstırabını yansıtması gerektiğini öne sürdü.


Marcel Duchamp 1917’de bir pisuvarı sergi salonuna koyup adına "Çeşme" dediğinde sanatın sınırlarını kasten sarstı. Kurumsal müzeciliğe, estetik züppeliğe ve yüzyıllardır süregelen "el işçiliği güzelliği"ne felsefi bir kafa tutuş sergiledi. Duchamp şunu söylüyordu: "Sanat nesnenin biçimsel kusursuzluğunda değil arkasındaki düşüncede, sordurduğu soruda ve yarattığı zihinsel kışkırtmadadır."


Fakat bugün popüler müzikte dinlediğimiz o lirik fakirliğin arkasında Duchamp tarzı felsefi bir avangart tavır ya da "yeni bir anlamsızlık sanatı" yok. Arkasında duran tek şey: Kültür endüstrisinin yarattığı zihinsel konfor, emek tasarrufu ve tüketim telaşıdır.


Bugün yapılan işlerin çoğu, zamana meydan okuyacak bir sanat eseri üretme iddiasıyla değil; 15 saniyelik dijital akışlarda hızla çiğnenip tüketilmek üzere tasarlanmış birer "eğlence metası"dır. Derinlik, düşünce ve lirik emek zaman ister; oysa algoritma hız, hece tekrarı ve hemen akılda kalan çiğ ritimler talep ediyor. İnsanın iç dünyası daraldıkça kelime hazinesi eriyor, kelime hazinesi eridikçe sevdayı da hüznü de ancak bir şerit değiştirme komutuyla tarif edebiliyor.


Geniş anlamıyla bakıldığında bu üretimler de popüler kültürün birer parçasıdır fakat "iyi, kalıcı veya ruhu besleyen bir sanat" mıdır sorusunun cevabı koca bir hayırdır. Bunlar sanattan ziyade, çağımızın kısalan dikkat eşiğini, zayıflayan hayal gücünü ve sığlaşan gönül dünyasını ayna gibi yansıtan birer kültürel semptomdur.


Mahkemenin bir rapçiye edebiyat eğitimi buyurması simgesel bir tebessüm bırakabilir fakat dili ve estetiği korumak mahkeme salonlarının ya da denetimli serbestlik memurlarının harcı değildir. Asıl mesele, dinleyicinin kelimelerden ve kendi kalbinden yeniden bir mana, bir derinlik talep etmesinde düğümleniyor. Aksi takdirde edebiyat sınıfları cezaevi koridoruna, şarkılarımız da ruhsuz kavşaklarda sola dönülen çıkmaz sokaklara benzemeye devam edecek.


Sitede Önceki / Sonraki
Yazarın Önceki / Sonraki
Oylama
5 (1 oy)

Yorumlar, Tebrikler ve Beğenenler

  • Yorumlar 0
  • Yorum Yaz
  • Tebrikler
  • Beğenenler
  • Popüler Yazıları
Yükleniyor...

Yorum yazmak için giriş yapın.

edebiyatevi.com
Gönül Derinliğinden Navigasyon Popuna

Gönül Derinliğinden Navigasyon Popuna

M. Kuvancı M. Kuvancı