Bilgelik Sevgisinden Varoluşun Sorgusuna
İnsan, bilinmeyene duyduğu merakla mı yola çıktı, yoksa bildiğine duyduğu sevgiyle mi?
Belki de ilk kıvılcım, hayranlıkla bakılan bir gökyüzünde, dalından düşen bir yaprakta, suyun akışında, ateşin ışığında ya da yaşamın kendisindeydi. Bilinmeyen karşısında duyulan hayret, zihinde yeni soruların kapısını araladı. İnsan baktı, gözlemledi, düşündü, kıyasladı ve anlam aradı.
Bilgiyi sevdi.
Felsefenin kökeninde de bu sevgi vardı. Antik Yunancadaki philo-sophia, bilgelik sevgisi anlamına geliyordu. Belki de insanın bilgiye duyduğu sevgi, merakı besledi; merak hayreti, hayret sorgulamayı, sorgulama ise düşüncenin yeni eşiklerini doğurdu.
Felsefe, böylece yalnızca cevapların değil, soruların da yolculuğuna dönüştü.
Antik Mısır'ın kadim bilgelik geleneği ve Ma'at düşüncesi, insanlığın ortak düşünce mirasının eski duraklarından biriydi.
Antik Yunan'da Thales doğayı ve varlığın ilk nedenini sorgularken Herakleitos oluşu ve değişimi düşündü. Sokrates insanın kendisini bilme arayışını öne çıkardı. Platon ve Aristoteles düşüncenin farklı alanlarında yeni kapılar açtı. Epikuros ve Stoa düşüncesi de bu kadim düşünce atlasında yerini aldı.
Uzak Doğu'da Konfüçyüs insanın erdemini ve toplumsal uyumu, Laozi doğanın akışını ve varoluşun dengesini düşündü. Hint düşünce geleneklerinde Vedalar, Upanişadlar, Brahmanlar, Atman kavramı ve farklı bilgelik öğretileri; bilinç, yaşam, benlik ve hakikat üzerine düşünce dünyaları oluşturdu. Hint coğrafyasının bilgeleri, Brahmanları, Budist ve Jain keşişleri de bu kadim düşünce mirasının farklı yüzlerinde yer aldı.
Anadolu ve İslam düşünce dünyasında Farabi, İbn Sina ve İbn Rüşd akıl, bilgi ve varlık üzerine düşünceler geliştirdi. Tasavvuf geleneğinde Mevlânâ, Yunus Emre, İbnü'l-Arabî ve Melâmîler insanın kendisiyle, hakikatle ve varoluşla ilişkisine açılan farklı düşünce pencerelerinde yer aldı.
Avrupa'da Descartes, Spinoza, Kant, Hegel, Schopenhauer, Jung ve daha nice düşünür bilgi, özgürlük, akıl ve gerçeklik üzerine yeni sorular ortaya koydu.
Amerika kıtasında gelişen pragmatist düşünce gelenekleri ise deneyim, eylem ve yaşam arasındaki ilişkiye dikkat çekti.
Bilim insanları da bu büyük sorgulama yolculuğunun başka eşiklerini araladı. Kopernik gökyüzüne ilişkin yerleşik tasavvurları değiştirdi, Darwin yaşamın evrimini araştırdı, Einstein uzay ve zaman anlayışımızı dönüştürdü. Kuantum fiziği ise maddenin ve gerçekliğin doğasına ilişkin yeni sorular doğurdu.
Her dil kendi kavramlarıyla, her kültür kendi birikimiyle bu büyük düşünce yolculuğuna katkı sundu. Bazen aynı soru başka sözcüklerle ifade edildi, bazen farklı sorular ortak bir anlam alanında buluştu.
Çünkü düşünce, bir coğrafyada başlayıp başka bir coğrafyada tamamlanan kapalı bir yolculuk değildi. İnsanlığın ortak merakı, farklı kültürlerin birikimiyle genişleyen bir anlam arayışıydı.
Peki bütün bunlar insanla mı sınırlıydı?
İnsan olmasaydı da evren devinmeye devam edecekti. Yıldızlar doğacak, yıldızlar sönecek, atomlar etkileşecek, doğa dönüşecek; canlılar kendi varoluşlarını sürdürecekti. İnsan olmasa da makrokozmos ve mikrokozmos kendi gerçekliği içinde var olacaktı.
Evrenin varlığı, onu gözlemleyen bir zihne muhtaç değildi. Fakat felsefe, varlığı sorgulayan bir bilincin ürünüydü.
Belki de insanın evrendeki yeri tam burada yeniden düşünülmeliydi. İnsan, evrenin merkezinde miydi, yoksa onun sonsuz bütünlüğü içinde anlam arayan küçük bir parçası mıydı?
Bir atomun içindeki hareketten galaksilerin devinimine, hücrenin yaşamından ekosistemlerin dengesine kadar her şey kendi oluşunu sürdürürken insan bütün bu gerçekliği anlamlandırmaya çalıştı.
Karşıtlıkları fark etti; geceyle gündüzü, sıcakla soğuğu, varlıkla yokluğu, yaşamla ölümü düşündü. Zıtlıkların ve uyumun içindeki oluşu anlamaya yöneldi. Kıyasladı, kuşkulandı, hayret etti.
Fakat her sorunun bir cevabı olmak zorunda mıydı?
Belki felsefenin en güzel yanı, insanı hazır cevaplarla sınırlamamasıydı. Bir sorunun ardından başka bir soru doğurması, bilinenin sınırında bilinmeyene alan açmasıydı.
Bugün felsefeyi yalnızca kitapların, kürsülerin, akademilerin ya da geçmiş çağların düşünce mirasının içinde aramak yeterli miydi? Bir ağacın yaşamında, bir canlının varoluşunda, insanın kendi iç dünyasında, toplumların ortak hafızasında, teknolojinin değişiminde ve evrenin sonsuzluğunda düşünceye açılan pencereler yok muydu?
Felsefe yaşamın dışından konuşmuyordu. Yaşamın içinden, varoluşun bütün katmanlarından sesleniyordu.
Dünya Felsefe Günü, belki de bu ortak düşünce mirasına yeniden bakmak için bir vesileydi. Farklı dillerin, kültürlerin, bilgelik geleneklerinin, felsefenin ve bilimin katkılarını aynı insanlık sofrasında hatırlamak…
Bilginin sahipliğini değil, paylaşımını; düşüncenin üstünlüğünü değil, çoğulluğunu; cevapların kesinliğini değil, soruların açtığı imkânları görebilmek.
Çünkü bilgiye duyulan sevgi, insanı yalnızca öğrenmeye değil, yeniden düşünmeye de çağırıyordu.
Ve belki de bütün bu yolculuğun ardında hâlâ cevaplanmayı bekleyen tek bir eşik vardı:
İnsan, evreni anlamaya çalışırken kendisini mi keşfediyor, yoksa kendisini keşfettikçe evreni mi yeniden anlamlandırıyor?
Bilgi sevgisine açılan
Dünya Felsefe Günü kutlu olsun.
Aforizmalar
Bilgiyi sevdi insan; merak etti, hayret etti, sorguladı. Felsefe, bilgelik sevgisinin düşünceye dönüşmüş hâli oldu.
Evren insan olmadan da varlığını sürdürürdü; fakat onu anlamlandırmaya çalışan insan olmasaydı, felsefenin soruları da doğmazdı.
Hamiye GÜL
Yorumlar, Tebrikler ve Beğenenler
- Yorumlar 0
- Yorum Yaz
- Tebrikler
- Beğenenler
- Popüler Yazıları
Yorum yazmak için giriş yapın.
Edebiyat ve Kültür Platformu