ÝSTANBUL ÜSTÜNDE GÜLÜMSEYEN BULUTLAR

M.NÝHAT MALKOÇ

Güneþ, ýþýðýný saklamýþtý bulutlarýn arasýna… Kahpe Bizans’ýn üzerine doðmamak için ertelemiþti doðuþunu… Ýstanbul’un üzerindeki kara bulutlar yavaþ yavaþ daðýlýyordu gökyüzünün derinliklerine. Asumanýn yýldýzlarý ayýn etrafýnda dönerek geleceðin Fatih’ine serenat yapmakla meþguldüler. Ýstanbul, sabahýn aydýnlýðýnda dinlendiriyordu zonklayan beynini. Taassup ve inkârýn kalp atýþlarý duyulmaz olmuþtu göðüs kafesinde.

Ýstanbul’un þafaðýnda güller açmýþtý, denizler durulmuþtu iyice… Tarihe not düþmek için yarýþmýþtý gönül erleri… Nice seferlerden eli boþ dönmüþtü cengâverler… Mübarek dudaklardan dökülen övgü dolu sözler muhatabýný arýyordu. Týlsýmlý sözler, yola düþen erlerin ve komutanlarýn dilinden düþmüyor, adeta ebedi bir besteye dönüþüyordu: “Kostantiniyye(Ýstanbul) elbet fetholunacaktýr. Onu fetheden kumandan, ne güzel kumandan; onu fetheden askerler, ne güzel askerlerdir…” hadis-i þerifi Ýstanbul’u sýradan bir coðrafya olmaktan çýkarýyor, bu güzel þehre manevi bir paye ihsan ediyordu.

Rengini kaybeden Ýstanbul, yepyeni bir renk ve dipdiri bir ruhun arayýþý içerisine girmiþti. Ýstanbul’un içinde bir Ýstanbul daha vardý þüphesiz. Öz evlatlarýna dar olan bu muhit, ceddin sýmsýcak þefkat ve merhamet iklimine sýðýnýyordu. Deðiþimin ve dönüþümün zilini çalmanýn tam zamanýydý. Servilerin altýnda ölümsüzlüðü kucaklýyordu ebediyet damgasý yiyen ruhlar… Beden, ruhun görünen kaba yanýndan baþka neydi ki!... Buz daðlarýný suyun üstündeki kütleden ibaret sananlar her zaman olduðu gibi yine yanýlýyordu. Zira görünenin ötesinde bir ruh taþýyordu Doðu’dan ilhamýný alan tarihin þanlý mirasçýlarý.

Daha sonra 'Fatih unvanýný alacak olan Ýkinci Mehmet gönüllerden baþlamýþtý mübarek fetihlere. Ok aydan çýkmýþtý bir kere… O ki gül kokulu iklimlerden ve yeþil kubbelerden almýþtý eþsiz ahlakýnýn rayihasýný… Ruhunun ateþinde nice buz daðlarý eriyordu. Yýlgýnlýklarýn gölgesi güneþin ziyasýnda silinip gidiyordu. Gök yangýnlarý yürekleri de tutuþturuyordu. Alaz alaz yanýyordu mazinin barut fýçýlarý… Tarihin gözlerine mil çekiyordu zaman… Nisan’ýn son günleri, koþar adým ilerliyordu Mayýs’ýn gül yüzlü karargâhýna… Ýstanbul’un gözlerinden düþen ateþin bir damla, boyun büküyordu yerçekimi kanununun belleðine…

Uzun bir yolculuktu tarihin ufuklarýnda gerçekleþen. Güllerin rayihasý Ýstanbul’un önlerine kadar ulaþmýþtý. Gelen þanlý ve müjdeli bir simaydý. Ýçinde kar beyaz umutlar saklýyordu. Karanlýk geceler sabahý müjdeliyordu. Zira karanlýðýn en yoðun olduðu an sabaha en yakýn zamandý. Vakit heyecandan kýpýr kýpýrdý. Nihavent bir bestenin týnýsý kulaklarý okþuyordu. Yarým kalan yanlarýmýz tamamlanýyordu. Bir ikindi vakti güneþ Üsküdar’da sularý alev ateþ yakýyordu. Gökle yer, donanmalarýn emsalsiz haberlerini muþtuluyordu. Yýlgýnlýklar silinip gidiyordu gönül coðrafyasýndan. Erguvanlarýn gölgesinde huzur buluyordu ruhlar…

Bir yanda Ýstanbul düþerken, öbür yanda tevhidin ipekten bayraðý yükseliyordu iman kalelerinde. Fakir yürekler manevî ganimet bulmuþçasýna bayram ediyordu. Yalanlar hakikatlerin içinde eriyordu bir bir… Bedbin hava, nikbin bulutlarla daðýlýyordu. Sularýn koynunda raks ediyordu ay ýþýðý. Varlýðýn cümlesi, fethin heyecanýyla cûþ içinde Boðaz’ýn tatlý huzuruna iþtirak ediyordu. Masal tadýnda bir hakikat yaþanýyordu bin yýllýk topraklar üzerinde. Yepyeni bir devir açýlýyordu surlarýn öte yanýnda. Kalelerin burçlarýndaki kesme taþlar bu deðiþime ve dönüþüme þahitlik ediyordu. Zaman donuyordu vaktin þafaðýnda.

Fetih köhne bir çaðý kapatýrken gül yüzlü bir çaðýn kapýlarýný bütün haþmetiyle ve haþyetiyle açýyordu. Kasýmpaþa sýrtlarý, gördüðü manzara karþýsýnda küçük dilini çoktan yutmuþtu. Bazýlarý denizlerde gemilere kýlavuzluk edemezken, tarihin akýþýný deðiþtiren muhteþem bir insan, karadan yürütüyordu gemilerini. Karada yürüyen gemiler denizlere yarým kalmýþ umutlarý taþýyordu. Kýzkulesi, elindeki divitle gördüklerini belleðine yazýyordu. Dað taþ þahitlik ediyordu yaþananlara. Ýsimsiz kahramanlar adlarýný altýn harflerle yazdýrýyordu tarihin serlevhalarýna. Çamlýca tepesi kuþbakýþý seyrediyordu Ýstanbul ufuklarýnda yaþanan gelgitleri. ‘Konstantiniyye’ adýyla maruf Ýstanbul, Ýslambol’a dönüþüyordu.

Ýstanbul’un emsalsiz bir fetihle isyanboldan Ýslambol’a dönüþmesi dünyanýn dengelerinde deðiþime yol açtý. Bu deðiþime ve dönüþüme cümle mevcudat iþtirak etti. Parçalar bütünü buldu. Darmadaðýn olan yürekler inþa ve ifþa edildi. Sonsuzluk bir noktada toplandý. Hakikatin perdeleri ardýna kadar açýldý. Gerçekler ayan beyan oldu. Gönüller arasýnda saðlam köprüler kuruldu. Nefretler sevgi rüzgârlarýyla silinip gitti. Güzel çirkine, iyi kötüye, asillik adiliðe, zarafet kabalýða, bediî kýymetler aleladeliklere galebe çaldý.

Fetih, varlýðýn ürpertiyle uyanmasýna vesile oldu. Boðazýn mavisi daha bir istekle ve içten gülümsedi. Mavilik olanca cömertliðini sundu seyre dalan basiretli ve beþaretli gözlere. Martýlar, kuðular, karabataklar maviliklere açýlýp Ýstanbul’a serenatlar sundular. Balýklar aðlara takýlmanýn tedirginliðini hissetmediler bile. Fetih sevinci olumsuzluklarýn üstüne perde oldu. Þiirler ve þarkýlar naðmelerin saltanatýnda Ýstanbul’u terennüm eder oldular.

Fethi maddî gözle tevil edenler çamurlara saplanýp kalýrlar. Zira Fatih’in maksadý toprak kazanmak deðil, rýza-ý ilâhiydi. O, öncelikle ve özellikle Allah’ýn rýzasýna talipti. Feraset sahibi insanlarýn en büyük hedefi de bu olmalýydý zaten. Kulluk sultanlýktan çok daha büyük bir mertebeydi hakikatleri kavrayanlar için... “Kulluðum sultanlýðýmdýr” diyenlere hak vermemek elde deðildi. Zira Hakk’a kul olmak özgürlüðe yelken açmak demekti.

Ebû Eyyûb el-Ensari Hazretlerine, ilerlemiþ yaþýna raðmen çölleri aþtýrarak onu Ýstanbul yollarýna düþüren Rýza-ý Bari’den baþka neydi ki!... O ki Medine’den kalkarak Ýstanbul’a vasýl olmuþtu. Bütün gayretlerine raðmen fetih gerçekleþmemiþti. Bu Peygamber dostu, ruhunu Ýstanbul önlerinde vermeden önce þu manalý vasiyette bulunmuþtu: “Beni alýn götürebileceðiniz kadar ileriye götürün. Hatta imkân varsa surlarýn içine girin ve beni oraya gömün! Biz Ýstanbul’u fethetmek için geldik, ama bana nasip deðil. Ne var ki bir gün Efendimizin bu haberi mutlaka çýkacak ve bu müjdesi muhakkak tahakkuk edecektir. Ben burada gömülü olayým. Yaný baþýmdan geçen Ýslam süvarilerinin kýlýçlarýnýn, kalkanlarýnýn þakýrtýlarýný iþitmek hoþuma gider. Býrakýn hiç olmasa o leventlerin seslerini duyayým.”

Her þey gibi fetih de bir kýsmet iþiydi þüphesiz… Ebû Eyyûb el-Ensari Hazretleri, Resulullah’ýn övgüsüne mazhar olan komutan olmayý çok istese de bu, asýrlar sonra gelecek olan Sultan Ýkinci Mehmet’e nasip olacaktý. Fakat Ebû Eyyûb el-Ensari’nin ruhu da böylece huzur bulacaktý. Nitekim öyle de oldu. Fetih ordularýnýn hedefi olan Ýstanbul, Ýslam âlemine dâhil edildi. Bunun biz Türklere nasip olmasý ayrýca büyük bir bahtiyarlýktýr. Bu hususta Rabbimize ne kadar þükretsek azdýr. Çünkü Ýstanbul’a sahip olmak manevî bir ayrýcalýktýr.

Kasýmpaþa sýrtlarýndan yürütülen kalyonlar silah deðil, inanç yüklüydü. Kimsenin aklýna gelmeyen bu yöntem, genç bir delikanlýnýn aklýna gelmiþti. Haliç papatya bahçesine dönüþmüþtü. Umutlar yüreklerden taþmýþ, Ýstanbul’u çepeçevre sarmýþtý. Güneþ daha bir erken ve daha bir heyecanla doðmuþtu Ýstanbul semalarýndan… Varlýðýn manasý anlamsýzlýða set çekmiþti. Cümle mevcudat, el deðiþtirmenin ve yepyeni bir ruh elbisesi giymenin huzuru içerisindeydi. Aðaçlar daha bir maðrur yükseliyordu gök boþluðunda… Çiçeklerin kokusu atmosferi rayiha cennetine döndürmüþtü. Eþya, kimliðine kavuþmanýn hoþluðu içerisindeydi.

Fetih, seherlerimizi aydýnlattý; öfkelerimizi dindirdi. Göklerimizi ezanlarla müþerref kýldý. O mübarek ezanlar eþyanýn asabiyetini kýrdý, ruhunu mülayimleþtirdi, kurumaya yüz tutmuþ gönül baðlarýný yeþertti. Alýþýk olmadýðýmýz çanlar ilelebet sustu. Ýlâhî naðmeler, çölleþen yüreklerimizi vahaya döndürdü. Güller, nergisler, menekþeler, erguvanlar fetih tablosunun tamamlayýcýsý oldular. Sis çökmüþ ufuklar ýþýk huzmeleriyle aydýnlandý. Ýstanbul’a Müslüman Türk damgasý vuruldu. Bu damgayla binlerce yýllýk þehir daha da güzelleþti.

Fethin akabinde Fatih’in muzaffer bir komutan edasýyla deðil de, bir dost kýlýðýnda ve nezaket içerisinde Ayasofya’nýn önüne gelip orada bekleyen gayri müslimleri büyük bir olgunlukla karþýlamasý, onlara hoþgörünün en güzel örneðini sergilemesi, fethi gerçekleþtiren ruhun asaletini de gösteriyordu. O asil ruh, bir boydan koskoca bir imparatorluk çýkarmýþtý.

Ýstanbul, hayal dünyamýzýn nadide mahsulüdür. Bahçelerimizin gonca gülüdür her bir semti… Ýstanbul Türkiye’nin gülen yüzüdür. Dünya Ýstanbulsuz ne kadar da eksik olurdu, hiç düþündünüz mü? Hiçbir þey dolduramazdý Ýstanbul’un býraktýðý boþluðu. Ýstanbul olmasaydý þairlerin hayal dünyasý tarumar olurdu. Yetim kalýrdý þehrengizler… Hep bir þeyler eksik kalýrdý duygu ve hayal coðrafyamýzda. Ýstanbul’un boþluðunu hiçbir þey dolduramazdý.

Þehirleri yaþatan þairler olduðu gibi, þairleri yaþatan þehirler de vardýr. Ýstanbul bu þehirlerin baþýnda gelmektedir. Bu güzide þehir, þairlerin ruh dünyasýný harekete geçirmiþtir. Mürekkepler çaðlayan olup akmýþtýr selüloz yýðýnlarý üzerinde… Ýstanbul deyip geçmemeli… Bu emsalsiz þehir kýpýr kýpýr eder hasret ipeðine sarýlan hissiyatý… Dünden bugüne dek büyük küçük þairlerin cümlesi Ýstanbul’u anlattýkça büyümüþtür. Ýstanbul da þairlerin dilinde halden hale girerek alýngan ve nazenin bir kýz gibi gönül dünyamýza ilelebet taht kurmuþtur.

Ýstanbul’un Ýslam iklimine dâhil edilmesi, þiirimiz içinde þaheserler doðmasýna zemin hazýrlamýþtýr. Þairlerin ilhamýný beslemiþ fetih ve Ýstanbul… Duygular kabardýkça kabarmýþ Ýstanbul göklerinde. Sözler büyülenmiþ Ýstanbul’la… Hamaset, kalelerin burçlarýndan yükselerek göklere baþ deðdirmiþtir. Ýstanbul’u diline dolayan, þiirlerine sindiren, adeta týlsýmlý bir söz yumaðý hâline getiren þairlerin baþýnda büyük söz üstadý Yahya Kemal Beyatlý gelmektedir. O büyük þair, Ýstanbul’un fethini þu berceste beyitlerde ebedileþtirmiþtir:

“Üsküdar, bir ulu rüyayý görenler þehri!
Seni gýpta ile hatýrlar vatanýn her þehri.
Hepsi der: ‘Hangi þehir görmüþ onun gördüðünü?
Bizim Ýstanbul’u fethettiðimiz mutlu günü!’
Elli üç gün en mehabetli temaþa idi o!
Sanki halkýn uyanýk gördüðü rüya idi o!
Þimdi beþ yüz sene geçmiþ o büyük hatýradan;
Elli üç günde o hengâme görülmüþ buradan;
Canlanýr levhasý hâlâ beþer ettikçe hayal;
O zaman ortada, her saniye gerçek bir hâl.
Gürlemiþ Topkapý’dan bir yeni þiddetle daha
Þanlý namiyle ‘Büyük Top’ denilen ejderha.
Sarfedilmiþ nice kol kuvveti gündüz ve gece,
Karadan sevkedilen yüz gemi geçmiþ Haliç’e;
Son günün cengi olurken ne þafakmýþ o þafak,
Üsküdar, gözleri dolmuþ, tepelerden bakarak,
Görmüþ Ýstanbul’a yüz bin meleðin uçtuðunu;
Saklamýþ durmuþ asýrlarca hayalinde bunu.”

Ýstanbul’un fethi, vahiyden uzak hafýzalarda depremler meydana getirmiþ, köhne bir çað kapanarak aydýnlýk bir çaðýn kapýlarý ardýna kadar açýlmýþtýr. Fetihle birlikte ecnebilerin bin yýllýk ezberi bozulmuþtur. Hadiselere ister istemez daha geniþ açýdan bakmaya baþlamýþlar ve kendilerini gözden geçirmiþlerdir. Dünyayý tekellerinde tutamayacaklarýný anlamýþlardýr.

Bu güzide zafer, imanýn mutlak surette küfre galebe çalmasýdýr. Ýstanbul þafaðýndaki tatlý kýzýllýk, sularýn serinliði, göklerin mavisi, þadýrvanlarýn tebessümü, yapraklarýn naz içinde salýnýþý fethin hatýrýnadýr. Kuþlarýn Ýstanbul göklerinde nazlý nazlý süzülüþü, bulutlarýn cömertçe boþalmasý, güneþin parlak çehresini göstermesi, rüzgârýn tenimizi okþarcasýna esiþi biraz da Ýstanbullu olmalarýndandýr. Fetih gururu onlarýn da övünmesine vesile olmuþtur.

Ýstanbul’un Müslüman-Türk topraðý olarak tarihe geçmesi, iman dalgalarýnýn tesirini artýrmýþtýr. Kiliseler, havralar, sunaklar; görkemli minarelerin gölgesi altýnda derin düþüncelere dalmýþtýr. Ýslam güneþi her yaný çepeçevre kuþatmýþ, marazlý fikirler Ýslam’ýn kýzgýn ateþi altýnda erimiþ, yerlerini hakikat oluðundan süzülen bengisulara býrakmýþtýr. Fetihle birlikte aklýselim üstün gelmiþtir. Ýslamiyeti hakkýyla tanýmayanlar Fatih’in engin hoþgörüsüne þahit olunca, bu yeni durumu eskisinden evla görmeye baþlamýþlardýr.