ÝÇÝMÝZDEKÝ FISILTILAR

Ýnsanlarýn bir bilmece olduðu öteden beri söylenir. Bazý filozoflara göre insaný keþfetmek kâinatý keþfetmek gibidir. Âdem bir insandý, insanlýðýn atasý olarak anlatýlýr. Ancak bazý Ýslam âlimleri Âdem’i tek bir erkek olarak yorumlarken, bazý Ýslam âlimleri Âdem’in erkeklerin çoðulu olarak kabul etmektedir. Yine bazý âlimlere göre Âdem; kadýnlarýn ve erkeklerin tamamýný temsil eden bir kelimedir. Yani; “Âdemoðullarý” sözü insanlarý temsil etmektedir. Bu konu çok tartýþmalý ve uzun bir konudur, bu nedenle konunun bu yönüne girmeyeceðim.

Neden insanoðlu bir muamma? Ýnsanýn yani Âdem’in yaratýlýþ gayesi nedir? Neden insaný anlamak gerekiyor? Ýnsaný yani Âdem’i anlamadan yaþarsak ne olur? Bu ve benzeri sorularý çoðaltabiliriz elbet. Ancak insan ve evren kavramlarý bütün kutsal kitaplarda önemli bir halde yer alýr. Özellikle Yüce Allah Kuran’da, insanlara bir takým vazifeler yüklemiþtir. Kuran’a göre insanýn yaratýlýþ gayesi Yaratan’a kulluk görevini yerine getirmesidir. Sadece bir yaratýcýya iman etmek yetmiyor elbet, Kuran’da temel emirlere ve yasaklara harfiyen uymasý icap ediyor. Âlimlerin hesabýna göre Kuran’da emirlerin ve yasaklarýn toplamý 113’tür. Bu emirlerin ve yasaklarýn tamamý anlaþýlýr muhkem ayetlerdir.

Kuran’ýn bize bildirdiði temel emirler ve yasaklar insanlarýn hem bu dünyasýný hem öteki dünyasýný garanti altýna alýr. Kuran’ýn beyanýna göre Kuran’da müteþabih ayetler vardýr. Yüce Allah, müteþabih yani anlaþýlmasý mümkün olmayan ve bilgisinin sadece kendi katýnda olan ayetlerin peþinde koþmamýzý deðil, açýk/muhkem ayetlere uygun olarak yaþamamýzý tavsiye etmektedir. Müteþabih ayetleri muhkem ayetler gibi algýlayýp, kendi düþüncemize veya zannýmýza göre yorumlayýp ‘din adýna’ yorum yaparsak þirke girmiþ oluruz. Yani Allah’ýn sözleri yanýna insan sözleri ilave edilmiþ olur. Dikkat edilirse þayet; Hz. Peygamber’e bile Kuran dýþýnda din adýna hüküm içeren sözler söylememesi tembihlenmiþtir!

Allah katýnda insan neden bu kadar deðerlidir? Neden meleklerden üstün görülmüþtür. Bu konular tüm semavi dinlerin ortak tartýþma alanýdýr. Özellikle bizim Kutsal kitabýmýz Kuran akla, düþünmeye ve tefekküre büyük önem vermiþtir. Öyle ki; aklýný kullanmayanlarýn baþýna bela yaðdýracaðýný bildirmiþtir. Yeryüzüne ve gökyüzüne bakýp hiç mi düþünmediðimizi sormaktadýr. Bizleri, az þükreden ve az akledenler olarak tanýmlamaktadýr. Yüce Allah insana akýl ve düþünme gücü verdiði için bütün mahlûkattan ve meleklerden üstün tutmuþtur ve “Eþref-i Mahlûkat” olarak tanýmlamýþtýr. Aklýný kullanmayan insanlar ise “Esfel-i sâfilîn”, yani “sefillerin en sefili, aþaðýlarýn en aþaðýsý, cehennemin en derin azap yeri” olarak tanýmlamýþtýr. Tin Suresi 5. ayet.

Ýnsan ve nefis konusu çok tartýþmalý bir konudur. Kuran’da bu iki kavram üzerine birbiri ardýnca ayetler vardýr. Kimi yerde þeytan, iblis ve cin gibi kavramlarýn aslýnda nefsimizin kötülüðe davet eden vesveseler olduðu ifade edilirken, baþka ayetlerde ise bu kavramlarý görünmez varlýk gibi aktarýr. Nefsin vesvesesinden bahseden ayete bakýldýðýnda cin, þeytan ve melek gibi kavramlarýn insanýn iç dünyasýnda var olan dürtüler/sesleniþler olduðu sonucuna varabiliriz. Tabi bu konular âlimler tarafýndan çok tartýþýlmýþ ve bir fikir birliðine varýlamamýþtýr.

Koca Derviþ Yunus’u çok önemserim. O der ki; “Severim ben seni candan içeri. Yolum vardýr bu erkândan içeri. Beni bende demem bende deðilim. Bir ben vardýr bende benden içeri” sözü ile “Ýnsan kendi isteklerini, arzularýný, yeterli ve yetersiz yönlerini, hangi tutkulara esir olup olmayacaðýný, nelere katlanýp katlanmayacaðýný bilmesi gerekir.” söylemek istemiþtir.

Ýnsanoðlu, Yüce Allah’ýn bizlere armaðan ettiði dünyamýzda neden Âdem’den günümüze hiç rahat yüzü görmüyor? Neden savaþlar hiç durmuyor. Zalimler neden zulüm üzerine saltanat kuruyorlar? Heva veya heves! Nefsimizin kör noktasý yani iblis ya da þeytan dediðimiz kötü hisler, vesveseler dünyayý bizlere altýn tepsi içinde gösteriyor ve insanýn zaaflarýný uyararak kötü yola düþürüyorlar. Nefsinin emrine giren yani nefs-i emmare olan insanlar iblisin yoldaþý oluyorlar. Ýblis, yeryüzünde fesat çýkaracaðýný söylemiþ ve lanetlenerek cennetten kovulmuþtu. Þu anda o iblis/kötü huy ya da kötü karakterli insanlar, Âdem’den günümüze fesat çýkarmaya, kan dökmeye, zulüm üzerinden saltanatlar kurmaya devam ediyor ve böylece iblisin ordusu büyümektedir. Nefs-i mutmain yani nefsine gem vurmuþ mutlu kiþilerin sayýlarý azýmsanamaz ancak azgýnlaþmýþ nefisler karþýsýnda Âdem’den günümüze pek baþarýlý olamamýþtýr. Bu da yeterli mücadele azminin olmamasýný veya aklýný yeterince kullanamadýðýný göstermektedir.

Ýnsanoðlu yaratýlýþý gereði aldanmaya müsaittir. Nefsinin emrine girip her türlü günahý fütursuzca iþleyenler genellikle savunma aracý olarak þeytaný ileri sürerek derler ki; “þeytana uydum…”  Oysa insanýn yüreðinde bir ses daha vardýr, o ses insanlarý doðru yola ulaþtýracak, barýþa ve huzura kavuþturacak melekî seslerdir. Kötücül nefisler, günahlarýn tamamýný süslü gösterip iradesi zayýf insanlarý þeytanlaþtýrmaktadýr.

Cin, þeytan ve melek gibi kavramlar müteþebbis ayetler gurubunda deðerlendirilebilir. Zira görünmez varlýklarýn sadece isimleri var, fiziki yapýlarý, yaþam tarzlarý konusunda Kuran’da açýk/muhkem ayet yoktur. Buna raðmen bir kýsým din âlimleri, uydurulan bazý hadislere, Hristiyanlýktan ve Musevilikten Ýslam dinine zerk edilen yorumlara dayanarak melek, cin, þeytan gibi kavramlarý görünür varlýklar gibi sunarak inanç dünyasýna zerk etmiþlerdir; bu da yetmemiþ her meleðe çeþitli görevler vermiþlerdir. Fiziki yapýlarýna kadar mükemmel bir tasarýmla gerçek gibi sunulmuþtur. Esasýnda var olduðu ileri sürülen bu varlýklarýn simgesel varlýklar olduðu Ýbn-i Sina, Ýmam Maturidi, Yaþar Nuri Öztürk, Ýhsan Eliaçýk, Edip Yüksel gibi çok sayýda din adamý tarafýndan ifade edilmiþtir. Her ne olursa olsun hakikati ancak Yüce Allah bilir.

Bu konularý bütünlüklü olarak düþündüðümüzde bedenimiz içinde hem þeytani hem melekî duygularý barýndýrýyoruz. Yani iki kiþilik tek beden!

Ýnsan-kâinat iliþkisine baktýðýmýzda:

Þu ifadeleri sýklýkla duymaktayýz; “insan varlýðý, âlemden daha küçük olsa da, o büyük âlemin bütün hakikatlerini kendisinde toplamaktadýr.” Bu ve benzeri sözler dini ve pozitif tezlerle benzerlik arz etmektedir. Ýleri sürülen tezlere göre insanýn biyolojik iþlevi kozmik sistemin iþlevine benzetilmektedir. Yani insanýn küçük bir evren olduðu tezinin anlamý; evren bütün varlýðýyla bir insan gibidir. Ýnsan ise evrenin küçük bir örneðidir. Ama insan, taþýdýðý ilahî sýr ve nefha vasýtasýyla evrenden daha fazlasýný ifade eder. (Ýbn Arabî, Ontoloji, Ýnsan, Ýnsan-ý Kâmil, Akýl.)

Uzun sözün kýsasý; gerçekten insan kolaylýkla anlaþýlacak bir varlýk deðildir. Kâinatý anlamak ne kadar zor ise insaný anlamak kâinatý anlamaktan daha zordur. Ýçi-dýþý karýþýk, aklý-zihni ve niyeti bulanýk! Ne zaman ne yapacaðý bilinmeyen bir varlýk. Hem þeytanlaþarak yeryüzünü cehenneme çeviriyor, hem melekleþerek dünyada huzuru ve barýþý saðlamak için aðýr bedeller ödüyor. Ýnsanlarýn bu hali; iyi ile kötünün, hak ile batýlým mücadelesidir. Âdem’den günümüze bu durum devam edegelmektedir…

Dileðimiz odur ki; Allah, bizleri aklýmýzý ve irademizi yeterince kullanan kullarýndan eylesin…