çapkın

• çapkın /ekşi etimoloji/kelimelerin hikayeleri
  
  çapkın
  sıfat
  1.
  her fırsatta karşı cinsle aşk ilişkisine giren, geçici aşklar ardında koşan (kimse).
  2.
  cinsellik taşıyan ya da cinsel istekli.
  "adamın çapkın bakışları vardı"
  3.
  mec.
  yaramaz ve haylaz.
  "çapkına bak sen, neler söylüyor!"
  4.
  kimi zaman okşayıcı bir sevgi sözü olarak da kullanılır.
  "hele çapkına, ne güzel de kandırıyor beni"
  diye anlamlandırdığımız bu kelimenin bir de kökenine bakalım diyerek usta nişanyan a danışıyoruz ...
  
  köken
  orta türkçe çapgun “hızlı koşan (at), akın, saldırı” sözcüğünden evrilmiştir. bu sözcük orta türkçe çap- “hızlı gitmek, akın etmek” fiilinden türkiye türkçesi +gın ekiyle türetilmiştir.
  daha fazla bilgi için çap- maddesine bakınız.
  ek açıklama
  karş. yalı çapkını “hırsız kuşu”.
  benzer sözcükler
  çapkınlık, yalı çapkını
  tarihçe (tespit edilen en eski türkçe kaynak ve diğer örnekler)
  türkiye türkçesi: “hızlı koşan” [anon., ebâmüslim-nâme terc., 1500 yılından önce]
  ol kadar yürür kim ardından çapgın at yetişmez
  türkiye türkçesi: [mehmet hemdemi çelebi, solakzade tarihi, 1644]
  nice bi? cenk-cuyan ile azerbeycan üzerine çap?un itmeğe ferman buyurmış idi
  çağatayca: “... akın” [pavet de courteille, dictionnaire turc oriental, 1650]
  çapgun, çap?un: irruption [akın], vent violent [şiddetli yel], cheval noir aux allures rapides [hızlı koşan kara at], combat [çatışma]
  türkiye türkçesi: “... uçarı” [ahmed vefik paşa, lehce-i osmani, 1876]
  çapkın: çapul malı. çapan, yürük, yelip koşucu, çabuk at. sürtük, hercai, derbeder, çul tutmaz, uçarı.
  
  peki ustayı dinleyelim birde çap sözcüğüne bakalım...
  
  çap
  paylaş
  köken
  ermenice çap ??? “ölçü” sözcüğünden alıntıdır.
  ek açıklama
  ermenice metinlerde 5. yy'dan itibaren sıklıkla görülür. karş. hraçya acaryan, ??????? ????????? ??????? ııı.627. nihai kaynağı muğlaktır. türkçeye ilk önce “top ve mermi kutru” anlamıyla girmiştir. 19. yy ortalarından önce yazılı kaynaklarda rastlanmaz.
  benzer sözcükler
  çapsız, yarıçap
  tarihçe (tespit edilen en eski türkçe kaynak ve diğer örnekler)
  “bir tahıl ölçüsü” [ömer l. barkan, osmanlı imparatorluğunda zirai ekonominin hukuki..., 1600 yılından önce]
  cu¨mle hâssa-i hu¨mâyun içu¨n u¨ç yu¨z cab çeltu¨k ekilu¨b ziyâde ekilmeye.
  “boru ölçüsü, tüfek ve mermi ölçüsü, hacim ölçüsü” [kieffer & bianchi, dictionnaire turc-français, 1835]
  calibre: çap ... top çapı
  [ahmed vefik paşa, lehce-i osmani, 1876]
  çap: ekser müdevver ve mücessem [dairesel ve hacimli] şeylerin nisabı, ölçecek alet. dokuz, onbeş, yirmibir çapında top. bina çapı: ebniye nezareti [imar bakanlığı] tarafından verilen tezkire ve ölçü.
  yarıçap [geometri terimleri, 1937]
  'yarıçap', merkezi çemberin bir noktasına bağlayan bir doğru çizgidir.
  
  şimdi üstadın açıklamasıyla bizim kelimemiz yani çapkın açıklanamıyor çünkü türkçede iki adet çap var biri bu olabilir diğeri si ise düz olmayan eğri alamındaki çap/peş/gönye /45derece bu tabirler aynı anlamlıdır yamuk eğri doğru olmayan kesim anlamında da kullanılır doğramacılıkta çap ve peş tabirleri
  simdi dönelim konumuza ,çapkın ve sapkın kelimeleri aslında eş anlamlıdır
  sapkın
  sıfat
  1.
  doğru yoldan ayrılmış, özellikle dinsel inancını yitirmiş olan.
  2.
  sapkıya uğramış olan.
  
  köken... nişanyan ustanın yorumu
  orta türkçe sap- “yoldan ayrılmak, şaşmak” fiilinden evrilmiştir.
  ek açıklama
  eski türkçe sap- “iplik veya sap geçirmek; bağlamak” fiiliyle anlam bağı kurulamaz.
  benzer sözcükler
  sapak, sapıl-, sapıt-, sapkın, saptır-
  bu maddeye gönderenler
  sapa, sapık
  tarihçe (tespit edilen en eski türkçe kaynak ve diğer örnekler)
  kıpçakça: [ebu hayyan, kitabu'l-idrak, 1312]
  saptı [[yoldan ayrıldı]] ... sapturdı [[başkasını yoldan ayırdı]]
  türkiye türkçesi: [aşık paşa, garib-name, 1330]
  ?a?dan ayruk nesneye tapmadılar / dutdılar doğrı yolı sapmadılar
  türkiye türkçesi: sapıt- [şer'iye sicilleri, 1500 yılından önce]
  evümü? sabı?a sahıbi olan nasrüddin nam kimesne izn virmiş ki ol suyı öte sapıtup [saptırıp] yine memerrine götüre.
  
  evet şimdi bu bilgiler ve kendi dağarcığımızdaki bilgiler doğrultusunda konuyu toparlayalım ... tabiki bu benim yorumum.
  
  çap -kın
  önce çapı ele aldık yan ,tali düz olmayan peş,anlamına geliyor .
  kın ise kesici bir silahın kılıfı...
  
  şimdi bu çapkın kişi silahını, kendi kınına ,koyulması gereken yere koymayıpta saparak çap yoldan giderek başka kınlara koyan, yada koymaya hevesli kişi ...
  peki silah ne alaka derseniz yine nişanyan ustaya baş vuruyoruz söyle diyor usta ...
  
  yarak
  paylaş
  köken
  eski türkçe yarık veya yarak “donanım, zırh, silah” sözcüğünden evrilmiştir. bu sözcük eski türkçe yara- fiilinden eski türkçe +uk ekiyle türetilmiştir.
  daha fazla bilgi için yara- maddesine bakınız.
  ek açıklama
  güncel anlamı 18. yy'dan itibaren türemiş olmalıdır.
  moğolca carag “gereç, alet” türkçeden alıntıdır.
  bu maddeye gönderenler
  dalyarak (dallama)
  tarihçe (tespit edilen en eski türkçe kaynak ve diğer örnekler)
  eski türkçe: “donatı” [uigurica ı-ıv, 1000 yılından önce]
  sü sülep yarık kedip [ordu düzüp silah/zırh kuşanıp]
  eski türkçe: [kaşgarî, divan-i lugati't-türk, 1073]
  yarık: ad-duru? wa'l-cewaşin [zincir veya tabaka zırh]
  türkiye türkçesi: [anon., ferec ba'd eş-şidde, 1451 yılından önce]
  karvan ?alkı hem yaraklandılar [silahlandılar, donandılar], atlandılar, karşu durdılar, mu?kem ceng étdiler...
  aslında konunun özi budur sapak ,sapık ve saplamak da aynı kökten geliyor benim bakış açımdan bu kelimeleride gözden geçirirseniz haklı olduğumu görürsünüz.
  yine geldik bir kelimenin hikayesinin sonuna ,sürçi lisan ettiysek affola ,kalın sağlıcakla.