Her İkisi de 26 Metre Olan Minarelerden Hangisi Daha Uzundur

USTA İDİM OLDUM ŞEGİRT, AL BARDAĞI SUYA SEĞİRT.

******

Efendim, Erzurum Çifte Minareler efsanesini iyi anlayabilmemiz için bu medreseyi kimin yaptırdığına bakmamız lazım öncelikle.

Pek çok kaynakta Çifte Minareli Medresenin I. Alaaddin’in eşi Hunat Hatun tarafından yaptırıldığı söylenir ancak yine pek çok kaynakta Hunat Hatun ( Hundi Hatun ) olarak yazar sanki Hunat Hatun aynı zamanda Hundi Hatunmuş gibi.

Oysa değil. Hunat Hatun. I. Alaaddin Keykubat’ın eşi, II. Gıyaseddin Keyhüsrevin annesidir. Hundi Hatun ise I. Alaaddin Keykubat’ın Dul eşi Gürcü Hatunla evlenip ondan doğan çocuğuna Hundi adını veren vezir Muiniddin Süleyman Pervane’nin kızıdır.

Özetle Erzurum Çifte Minareli Medreseyi yaptıranın Hundi Hatun olması mümkün değildir zira Hundi Hatun döneminde Anadolu, Moğol işgali altındadır hatta Muiniddin Süleyman Pervane 1277’de Abaka Han tarafından öldürülmüş, cesedi ikiye ayrılmış ve rivayete göre de Moğol askerleri tarafından yenmiştir.

Erzurum Çifte Minareli Medrese 1242’deki Erzurum’un Moğollar tarafından iki ay boyunca işgali süresince oldukça ağır bir tahribata uğradığına göre 1242 Yılından önce yaptırılmış olmalıdır ama hangi tarihte yapıldığı bilinmemektedir.

Peki bu minarelerin biri uzun biri kısa efsanesi nasıl doğmuştur? 

Bu Efsanenin Erzurum’da en bilinen ve en yaygın şekli şöyledir: 

Meşhur çifte minarelerin biri usta biri de çırağı tarafından yapılmaktadır ve çırağın işi zamanla ustasından daha gösterişli bir şekil almaktadır. Gerçekten de ustanın yaptığı sağ minareye göre sol minare daha sade ve daha kolay işçilikli bir halde yükselmektedir.

 Sadelikle çalışan usta bunun farkına varmış, gerçi çırağını da biraz kıskanmış ama bu hususta fazlaca da . konuşmamış, belki konuşmayı gururuna yedirememiş.  

Nihayetinde yaptığı işin farkında olan çırak da giderek bir gurura kapılıp ustasını geçtiğine ve kendisinin ondan daha da usta olduğuna inanmaya başlamış. Zira yükselen minarelere bakan halk da daha çok çırağın işini seyredermiş.  

Rivayet göre çok sıcak bir günde yine minarelerde çalışma devam ederken bu gurur içindeki çırak, öteki minarede çalışan ustasına seslenerek su ister olmuş. Bu hal karşısında gururu incinen ve çokça üzülen usta; yüzyıllardan beridir çokça söylendiği şekilde; "Usta idim oldum şegirt(talebe-öğrenci), Al bardağı suya seğirt." diye eseflenerek kendisini minareden aşağıya atmış. Bunu gören çırak ise hatasını fark edip, bu hale daha da fazla üzülerek "Ustam gitti ben ne dururum?" diyerek peşi sıra o da kendini diğer minareden aşağıya atmış. Çalışan işçiler bu olaya çok üzülmüşler ve işi yarım bırakarak gitmişler. Böylece minarelerin inşası da yarım kalmış. O günden bugüne tamamlanmamıştır. [Bilge Seyidoğlu-Erzurum Efsaneleri]

İşte böyle bir efsanesi vardır çifte minarelerin. 

Peki olayın aslı ne?

Olayın aslı Moğol zulmü. 

Moğol zulmü sebebiyle minareler tamamlanamamıştır. Öyle olunca da ‘’ Minareler eksik ‘’ sözü kulaktan kulağa yayılırken şekil değiştirmiş ve ‘’ Biri uzun biri kısa ‘’ olmuş. Buna bir de hikaye uydurmuşlar, al sana mis gibi bir efsane… Efsaneler hep böyle doğmuyor mu?

Bu efsane yapı, bölgeye hakim olan İlhanlılar ( Bunlar Moğol’un Müslüman olanları ) zamanında biraz onarılmış ama asıl tamir ve onarımı IV. Murat zamanında yapılmıştır.

Evet, bugün bana kalırsa ‘’ Daha ne olacaktı ki?’’ dediğim Çifte minareler meğer tamamlanmamış bir esermiş. Nitekim meşhur Evliya Çelebi aynen şöyle der seyahatnamesinde: ‘’ "Bu cami termim / tamir edilse kürre-i arzda misali bulunmaz bir eser olur."

Evet Bu muhteşem eser IV. Murat tarafından tamir ettirilmiş ama medrese olarak değil tophane olarak kullanılmış. 

1942-1967 Yılları arasında Müze olarak kullanılmış, günümüzde ise hem müze hem de resim sergi salonu olarak hizmet vermektedir.