Sanatçı

Bir an, kendinizi dünyanın en meşhur ressamı olarak tahayyül edin. 

Tüm maharet ve kabiliyetlerinizle, özene bezene dünyanın en güzel resimlerini yapıyorsunuz. Bu sanat eserlerinin eşleri benzeri bulunmasın. Öyle ki kendiniz dahi seyretmeye doyamıyorsunuz. 

Bir gün, insanlar bu şaheserleri görsün, sizin sanatçı ruhunuzu ve yeteneklerinizi müşahede etsin; O harikulade tablolar karşısında duyguları depreşsin, telezzüz etsinler diye murat ediyorsunuz. İnsanlardaki o telezzüzü gözlemek ve iltifatlarını duymak istiyorsunuz. Sanat eserlerinizi büyük bir galeride sergiliyorsunuz.

Nitekim insanlar teveccüh gösteriyor, o muhteşem sanat eserlerinin bulunduğu salonu doldurmaya başlıyor.

Siz de gizli kameralar ile halkın tepkilerini gözlemlemek, o telezzüzlerinden manevi bir lezzet almak için kontrol odasından gelenleri seyrediyorsunuz.

Fakat, o da ne?

Gelen kişiler sizin sanat harikalarınızla ilgilenmiyorlar, şöylesine bir göz atıp, anlamsız ve boş gözlerle, öylesine bakarak daha çok birbirleriyle ilgileniyorlar. 

Birisi diyor ki: 

- Sen ne yaptın, buraya bu kıyafetle gelinir mi?

Ötekisi:

- Sakalını niye kestin, sakalsız adam olunur mu?

- Hani senin kravatın?

- Böyle giyinilir mi? Bak yanacaksın.

Oran öyle, buran böyle, falan filan falan...

Eğer bu misali hayalinizde canlandırabildiniz ise, o ortamı iyice hissedebildiniz ise, soruyorum:

- Eserlerinizi sergilediğiniz insanlardan bu duyduklarınız ve gördükleriniz karşısında ne hissedersiniz? Nasıl bir haleti ruha bürünürsünüz?

Dünyanın en meşhur ressamı en güzel tablolarını sergiliyor, muhteşem eserlerini göstermek istiyor, fakat sergiye gelenler o tablolara bakanlar, onlardaki sanatı fark etmiyorlar, eserleri seyretmek yerine alakasız işler yapıyorlar.

Allah Teala, bize bildirdiği 99 ve bizim bilmediğimiz nice esmasıyla, aklımızın alamadığı muhteşem bir kâinat yaratmış, üzerinde yaşayabildiğimiz gözümüzle görebildiğimiz elimizle tutabildiğimiz bir dünya tanzim etmiş, rakamlarla sayamayacağımız nimetler lütfetmiş, mucizevi sanatını sunmuş ve üstelik kelamını da inzal buyurup, lütfedip dikkatlerimizi çekmiş; Kur’an’ı Kerimde; 13 kez Efe-lâ Ta'kılûn, 13 sefer Efe-lâ Tezekkerûn, 1 yerde de Efe-lâ Tetefekkerûn demiş. 

Yapay zekaya sordum: Kur'an-ı Kerim'de, Allah Teala’nın tabiat hadiselerinden (yağmurun yağması, rüzgarların esmesi, gece ve gündüzün birbirini takip etmesi, gök cisimlerinin hareketi vb.) bahsettiği, insanları bunlar üzerinde düşünmeye ve ibret almaya çağırdığı ayet-i kerimeleri sıralar mısın?

Cevap: Kur'an-ı Kerim'de Allah Teala’nın tabiat hadiselerinden (yağmurun yağması, rüzgarların esmesi, gece ve gündüzün birbirini takip etmesi, gök cisimlerinin hareketi vb.) bahsettiği, insanları bunlar üzerinde düşünmeye ve ibret almaya çağırdığı pek çok ayet-i kerime mevcuttur. Bu ayetler genellikle Allah'ın birliğini, kudretini ve öldükten sonra dirilmeyi (ba's) ispatlamak için birer delil (ayet) olarak sunulur. 

İşte tabiat hadiselerinden bahseden öne çıkan bazı ayetler:

1. Yağmur, Bitkiler ve Canlılık hakkında: Bakara Suresi 164. Ayet, Nahl Suresi 10-11. Ayetler, Kaf Suresi 9-11. Ayetler. 

2. Rüzgarlar ve Bulutların Hareketi: A'râf Suresi 57. Ayet, Rûm Suresi 48. Ayet. 

3. Gök Cisimleri, Gece ve Gündüzün Dönüşümü: Yâsîn Suresi 37-40. Ayetler, Yûnus Suresi 5. Ayet. 

4. Dağlar ve Yeryüzünün Yapısı: Nebe Suresi 6-7. Ayetler, Mülk Suresi 15. Ayet.

5. Denizler ve Tatlı-Tuzlu Su Dengesi: Furkân Suresi 53. Ayet, Rahmân Suresi 19-20. Ayetler.

Kur'an-ı Kerim'de bu ve benzeri içeriklere sahip (özellikle Rûm, Nahl, En'âm, Ra'd, Mülk ve Furkân surelerinde) yüzlerce ayet bulunmaktadır. İslam alimleri, bu ayetlerin insanı pozitif bilimlere, doğayı gözlemlemeye ve evrendeki hassas dengeyi (kozmik düzeni) anlamaya teşvik ettiğini belirtmektedir.

Yapay zekaya yine sordum: Kuran'da düşünmüyor musunuz, Akletmiyor musunuz ikazları kaç kez geçer?

Gemini şunu dedi: Kur’an-ı Kerim’de insanı düşünmeye, akıl yürütmeye ve ibret almaya davet eden kalıplar çok yoğundur. Sorduğunuz "Akletmiyor musunuz?" (Efe-lâ ta'kılûn) ve "Düşünmüyor musunuz? / İbret almıyor musunuz?" (Efe-lâ tezekkerûn veya Efe-lâ tetefekkerûn) gibi doğrudan sitem ve ikaz içeren soru kalıplarının Kur'an'daki net sayıları şu şekildedir:

1. "Akletmiyor musunuz?" (أَفَلَا تَعْقِلُونَ - Efe-lâ Ta'kılûn)

Kur'an-ı Kerim'de tam olarak bu kalıpla, yani "Hâlâ aklınızı kullanmayacak mısınız?", "Akletmiyor musunuz?" sorusu 13 kez geçer.

• Örnek Ayet (Bakara, 44): "Siz kitabı okuyup durduğunuz halde, insanlara iyiliği emredip kendinizi unutuyor musunuz? Hâlâ akletmiyor musunuz?"

• (Not: Bunun dışında "Akletsinler diye", "Aklediyorsunuz" veya "Akletmezler" gibi akıl kökünden türeyen fiiller toplamda 49 yerde zikredilir.)

2. "Düşünmüyor musunuz? / Öğüt/İbret almıyor musunuz?"

Türkçeye "Düşünmüyor musunuz?" olarak çevrilen iki temel kavram vardır: Tezekkür (hatırlamak, derin düşünmek, ibret almak) ve Tefekkür (özel olarak bir mesele üzerinde zihni yormak).

• "Hâlâ düşünüp ibret almıyor musunuz?" (أَفَلَا تَذَكَّرُونَ - Efe-lâ Tezekkerûn): Bu kalıp Kur'an-ı Kerim'de tam 13 kez geçmektedir. Allah Teala'nın büyüklüğünü, yarattığı delilleri görüp de hâlâ öğüt almayanlara bir ikazdır.

o Örnek Ayet (En'âm, 80): "...Rabbimin ilmi her şeyi kuşatmıştır. Hâlâ düşünüp öğüt almayacak mısınız?"

• "Hâlâ düşünmüyor musunuz?" (أَفَلَا تَتَفَكَّرُونَ - Efe-lâ Tetefekkerûn): Bu kalıp ise doğrudan 1 kez (En'âm Suresi, 50. ayette) geçer:

o "...De ki: Kör ile gören bir olur mu? Hiç düşünmüyor musunuz?"

Bu doğrudan soru kalıplarının (toplamda 27 kez) yanı sıra Kur'an'da; "Şüphesiz bunda akleden bir topluluk için deliller vardır" (li kavmin ya'kılûn) veya "Umulur ki düşünürsünüz" (leallekum tetefekkerûn) gibi teşvik edici ifadelerle birlikte akla ve düşünmeye yapılan vurgu yüzlerce ayeti bulmaktadır. Kur'an bu yönüyle insanı sürekli zihni bir uyanıklığa davet eder. 

Gemini bir yapay zekâ modeli olduğu için hata yapabilir. 

Evet, Gemini hata yapabilir, ancak hatalı hali ile dahi bu şekilde cevaplar verebildi. Ya biz insanlar, Allah Teâlâ’nın yüzlerce ayeti kerimesini dikkate almıyor, ilgilenmiyor, düşünmüyor isek, acaba biz ne kadar doğru yapıyoruz?

Allah Teala, ene’yi yani nefsi, egoyu kendisini az da olsa tanıyabilmemiz için bir kıyas aleti olarak vermiş. O halde kendimiz, bizim sanat eserlerimizle ilgilenmeyip alakasız işler yapan insanlar için neler hissettiysek, Allah Teâlâ da onun muhteşem ve mucize sanat eserleri ile ilgilenmeyip, alakasız işlerle meşgul olduğumuzda bizim hakkımızda değerlendirmesi ne olur acaba, diye aklımıza kalbimize birtakım sorular gelmiyor mu? 

رَبِّ زِدْنِي عِلْمًا وَتَوْفِيقًا وَهُدًى (âmin)

Gürcan Onat, 11.11.2026, Üsküdar

NOT: Bu yazı, sadece Allah Teâlâ’nın sanat eserlerine dikkat çekmek maksadıyla yazılmıştır. Sünnet olan sakal ve kılık kıyafetleri, haşa küçümsemek gibi bir niyetim yoktur. Şahsen de beğenmiş olduğum, o kılık kıyafetin giyilmiş olması elbette güzeldir, burada konu o değildir. Vaktimizi daha ziyade Allah Teâlâ’yı anlama üzerine sarf etmek ile geçirilmesi gerektiğini konusunu nazarı dikkate sunmak istedim. Yanlış anlaşılmaya mahal vermiş olmak istemem. 

Bu kadar ayeti kerime ile gereği gibi ilgilenmeyip de beşerî hasletlerimizle lüzumundan fazla meşgul olmak, bana doğru gelmiyor, vesselam.