Eklenme Tarihi : 18.08.2025
G�ncelleme Tarihi : 18.08.2025
Okunma Say�s� : 131
Yorum Say�s� : 0

Sivas

S�VAS

�ehrin ne zaman ve kimler taraf�ndan kuruldu�u tam olarak bilinmemektedir. Ancak ilk yerle�me yerinin bug�nk� D�rt Eyl�l Park� olan koni bi�imindeki tepelik oldu�u belirtilir. Buras� 30 m. y�kseklikte olup tesbit edilen ilk yerle�me Hititler d�nemine kadar iner. �lk�a�da �kral yolu� buradan ge�iyordu. Ard�ndan Romal�lar ayn� g�zerg�h� kulland�lar. Buras� sadece ticaret de�il asker� bir yol durumundayd�. Bizansl�lar da bu yolu kullan�ma a��k tutmu�lard�r.

Emev�ler ve Abb�s�ler zaman�nda ger�ekle�tirilen baz� Anadolu seferlerinde Sivas m�sl�manlar taraf�ndan ele ge�irildiyse de buradaki h�kimiyetleri kal�c� olmad�.

Malazgirt zaferinin ard�ndan da Em�r D�ni�mend �ehri ele ge�irdi. �ehrin fetih tarihi tart��mal�d�r. Baz� ara�t�rmalarda 1076-1077�de b�lgenin tamam�n�n al�nd��, Sivas��n ise 1080�de fethedildi�i belirtilir. Sivas, bundan sonra Anadolu Sel�uklu H�k�mdar� II. K�l��arslan taraf�ndan Konya ile birlikte ba��ehir yap�l�ncaya kadar D�ni�mendliler�in y�netiminde kald�.

1243 K�seda� bozgunu ile Baycu Noyan taraf�ndan ele ge�irilen Sivas �� g�n s�reyle ya�maland�. Bu tarihten itibaren tamamen �lhanl� n�fuzu alt�na giren Sivas siyas� s�k�nt�lara ra�men imar hareketleriyle fizik� a��dan geli�me g�sterdi�i gibi ekonomik y�nden de zenginle�ti. �ehrin simgesi olarak bilinen medreseler bu d�nemin eseridir. Ancak �ehrin g�n�m�ze kadar gelebilen en eski yap�s� �u ana kadar baz� ara�t�rmac�lar�n D�ni�mendli eseri olarak niteledikleri Ulucami�dir. Hikmet Denizli taraf�ndan yay�mlanan yap�m ve onar�m kit�belerinde ulucaminin 1197 y�l�nda Kutb�ddin Melik �ah��n emriyle yapt�r�ld�� ve 1210�da ise tamir ettirildi�i belirtilmektedir.

Di�er �nemli bir Sel�uklu eseri 1217�de I. �zzeddin Keyk�vus�un yapt�rd�� d�r��if�d�r. D�neminde t�p fak�ltesi olarak faaliyet g�steren eser Osmanl� h�kimiyetinde medreseye �evrildi. Bur�ciye, �ifte Minare, D�rd�nc� Medrese ve G�kmedrese (S�hibiye) 1271 y�l�nda yapt�r�ld�. Bunlar�n d��nda �lhanl�lar devrinde �ehirde �ok say�da medresenin var oldu�una dair kay�tlar da mevcuttur. Bilhassa G�kmedrese vakfiyesinde dokuz ayr� medrese isminin yer almas�, �lhanl�lar zaman�nda Sivas �ehrinin k�lt�rel zenginli�i hakk�nda �nemli ipu�lar� verir.

Bu y�zy�lda Sivas�� ziyaret eden �bn Batt�ta, Sivas �ehrini Anadolu�nun �lhanl� h�kimiyetindeki en b�y�k �ehirlerden biri olarak tasvir eder. �ehir ve �ehirdeki iktisad� faaliyetlerin h�misi olan ah�lerin g�c� hakk�nda �bn Batt�ta�n�n verdi�i �nemli bilgiler ar�iv kaynaklar�nca da teyit edilmektedir. Ayr�ca Sivas �ehri, Osmanl� d�neminde de Anadolu �ehirleri i�erisinde be� ah� z�viyesine sahip n�dir merkezlerden biriydi.

Ulucaminin kapasitesi esas al�narak yap�lan bir hesaplamada XII. y�zy�lda �ehirde 10.000-15.000 dolay�nda T�rk��n ya�ad�� ve bir o kadar da gayri m�slim (Ermeni, Rum, yahudi) n�fusun bulundu�u tahmin edilmektedir. Nisan 1280 tarihini ta��yan G�kmedrese vakfiyesinden anla��ld��na g�re XIII. y�zy�lda burada en az on iki mahalle bulunuyordu. �ehir T�rkler�in eline ge�tikten sonra �deta yeni ba�tan imar edildi. Meydan Camii�nin bulundu�u alanda medrese toplulu�u, eski hamam, G�kmedrese, Ulucami, Behram Pa�a Han ve Hamam� merkez� yeri olu�turuyordu. Yukar� Kale�nin kuzeyindeki ��kale ise saray� ve baz� yerle�me yerlerini i�ine al�yordu. A�a�� kale d�r��if�, �ifte Minareli Medrese, Mahmud Pa�a Camii b�lgesindeydi.

Sel�uklu ve �lhanl� d�neminde b�lgenin �nemli �ehirlerinden biri olan Sivas, Osmanl� h�kimiyetinde mahalle ve n�fus a��s�ndan geli�me g�sterdi. �ehrin bu durumuyla ilgili en eski ve ayr�nt�l� bilgi F�tih Sultan Mehmed d�neminde yap�lan tahrirde yer al�r.

Sivas �bideler bak�m�ndan �ok zengin bir �ehir olup Osmanl�lar�a ve �ncesine ait �ok say�da eser h�l� �ehrin tarih� dokusunu aksettirir. Bu eserlerle ilgili olmak �zere Sel�uklu ve Osmanl� d�neminde tesis edilen, �ehir merkezine ait 340 civar�nda vak�f ismi tesbit edilmi�tir. Cami, mescid, medrese, z�viye, mektep, han, hamam, �e�me gibi eserlerle ilgili kurulan vak�flar�n zenginlik a��s�ndan en b�y�kleri Sel�uklu ve �lhanl� devrinde kurulmu� olanlar�d�r.

Sivas �ehriyle ilgili kaynaklarda baz�lar� Sel�uklular zaman�na ait olmak �zere �o�unlu�u Osmanl� d�neminde yap�lm�� bulunan 130�a yak�n cami-mescid ismine rastlanm��t�r. Bunlardan ulucami (1197), Hoca �mam Camii (XV. y�zy�l), Ali Baba Camii (953/1546), Hasan Pa�a (Meydan Camii-1564), Kale Camii (988/1580), Ali A�a Camii (1589) vb. g�n�m�ze aynen ya da tamir ettirilerek gelmi�tir. Sivas z�viyeler bak�m�ndan da zengin bir �ehir olup Osmanl� devrine ve �ncesine ait otuza yak�n z�viye ismine rastlan�r. Bunlar i�erisinde D�r�rr�ha (1320), �eyh �oban (1323), Abd�lvehh�b Gazi (1326), �eyh Erzurum (XIV. y�zy�l), Ah� Em�r Ahmed (1332) ve Osmanl� d�neminde kurulan Sar� �eyh (1420), Ali Baba (953/1546-47), �eyh �emseddin (1596) z�viyeleri ve mevlev�h�ne �ehrin isk�n�nda ve �sl�mla�mas�nda �nemli fonksiyonlar icra eden z�viyelerdir. Osmanl� d�neminde kurulan sekiz mahallenin bu z�viyelerin isimlerini almas�, hatta g�n�m�zde bile baz�lar�n�n ad�yla an�lan mahallelerin bulunmas� z�viye-mahalle ili�kisini g�stermesi bak�m�ndan olduk�a �nemlidir. Ali Baba ve Abd�lvehh�b Gazi mahalleleri ile Mevl�n� Caddesi bu ili�kinin zaman�m�za ula�an �rneklerindendir.

Sivas �ehrinin fizik� g�r�nt�s�n� tamamlayan bir ba�ka eser grubu ise kaynaklarda ismine rastlanan 100 civar�ndaki �e�medir. En me�hurlar� Kepenek, Bayram Pa�a ve Mihrivefa olup h�l� �ehrin �e�itli yerlerinde varl�klar�n� s�rd�rmektedir. Yine �ehirde Osmanl� d�neminde yapt�r�lan hamamlardan faaliyetlerini devam ettirenler vard�r. Bunlardan XVI. y�zy�la tarihlenen Meydan Hamam�, Kur�unlu Hamam� ve Eski Pa�a Hamam� (Hasan Pa�a Hamam�) en �nemlileridir. Haftada d�rt g�n divan toplanan Beylerbeyi Saray��n�n da bulundu�u Kal�a-i At�k�te medreseler, hamam ve camiler vard�.

Sel�uklu ve �lhanl� d�nemindeki iktisad� seviyeye ula��lamasa da XVI. Y�zy�ldan itibaren �ehre yeni ticar� mek�nlar�n yap�lmas�yla k�smen bir canlanma kaynaklara yans�m��t�r. Bedesten, Uzun�ar�� ve Mahkeme �ar��s��n�n merkez oldu�u Sivas �ar��lar� �ok say�da ticar� yap�n�n bulundu�u bir kompleksten meydana gelmi�ti. Osmanl� h�kimiyeti boyunca bedesten �evresinde toplam k�rk �ar��, yedi pazar, on d�rt han, �ok say�da boyahane, iki debb��h�ne ve yar�ya yak�n� vak�f olmak �zere 1000 civar�nda d�kk�n belirlenmi�tir. Evliya �elebi�nin vermi� oldu�u 1000 d�kk�n ve on sekiz han say�s� ar�iv kaynaklar�nca bir anlamda do�rulanmaktad�r.

Osmanl� d�neminde �ehirde bulunan d�rt medreseye il�veten faaliyette olan otuz d�rt adet s�byan mektebi ve bilhassa XIX. y�zy�l�n ikinci yar�s�nda faaliyete ge�en k�z ve erkek r��diyeleriyle asker� r��diyeler, d�r��l-muallim�n, sanayi mektebi ve 1892�de a��lan id�d� e�itim a��s�ndan �nemli yer tutar. Ayr�ca �ok say�da gayri m�slim s�byan mektebi ve r��diyesi de vard�. N�man Efendi, Ziy� Bey ve �eyh �emseddin�in k�t�phaneleri bu k�lt�rel yap�y� tamamlayan unsurlardand�.

Diyanet ��leri Ba�kanl��na ait 2007 y�l� istatistiklerine g�re Sivas�ta il ve il�e merkezlerinde 319, kasabalarda 52 ve k�ylerde 928 olmak �zere toplam 1299 cami bulunmaktad�r. �l merkezindeki cami say�s� 176�d�r.

Camiler

Ulucami, m�zedeki kit�besine g�re II. �zzeddin K�l�carslan��n o�lu Sivas Em�ri Kutb�ddin Melik �ah��n zaman�nda K�z�larslan b. �br�him taraf�ndan (1197) y�l�nda yapt�r�lm��t�r.

Kale Camii. Sultan III. Murad zaman�nda 988�de (1580) Sivas Valisi Mahmud Pa�a taraf�ndan yapt�r�lm��t�r.

Meydan Camii. Dikilita� semtinde 1564 y�l�nda Kan�n� Sultan S�leyman��n vezirlerinden Koca Hasan Pa�a taraf�ndan yapt�r�lm��t�r.

Ali A�a Camii. Sivas Valisi Behram Pa�a�n�n o�lu Mustafa Bey taraf�ndan 998 (1590) y�l�nda yapt�r�lm��t�r.

Ali Baba Camii. XVI. y�zy�l�n ortalar�nda Vezir R�stem Pa�a�n�n hocas� Ali Baba taraf�ndan yapt�r�lm��t�r. �ehirde yer ve �zelliklerini b�y�k �l��de kaybetmi� olan camilerden �maret Camii esas�nda 1320 sonra zamanla geli�en bir k�lliye b�nyesinde yer al�yordu.

Zincirli Minare 1742, �rtmeli (XVIII. y�zy�l), Hoca �mam ve Pulur (Bill�r) camileri (XIX. y�zy�l), Korkmazo�lu 1833, Abadan Camii de 1905 tarihli yap�lard�r. Yi�itler 1794, Hac� Z�hid, Mehmed Pa�a 1802, Kabal� 1803, Uzun Hac�o�lu 1807, B�y�k Kazanc�lar 1812, Said Pa�a 1820-21 tarihli eserler olup kit�beleri minarelerinde yer alm��t�r. Ayr�ca, Ganem (Tarhan) Camii yak�n zamanda yenilenmi� olmas�na ra�men s�k� tu�la s�slemeli spiral yivli minaresi ile dikkat �ekici bir yap�d�r.

Medreseler

D�r��if�

�if�iye Medresesi. Sultan I. �zzeddin Keyk�vus taraf�ndan 1217 y�l�nda yapt�r�lm�� olup 61,90 � 46,80 m. boyutlar�ndad�r. G�ney eyvan� t�rbe haline getirilmi� ve I. �zzeddin Keyk�vus buraya defnedilmi�tir. 1220 tarihli vakfiyesi g�n�m�ze kadar gelmi�tir.

G�kmedrese.

Sel�uklu Sultan� III. G�y�seddin Keyhusrev�in veziri S�hib Ata Fahreddin Ali taraf�ndan 1271-72 yapt�r�lm��t�r.

Bur�ciye Medresesi.

Muzaffer b. Hibetullah el-Bur�cird� taraf�ndan 1271-72 y�l�nda yapt�r�lm��t�r.

�ifte Minareli Medrese

Vezir �emseddin C�veyn�nin 1271-72 y�l�nda yapt�rd�� bu medrese �bidev� cephesi ve itinal� ta� i��ili�iyle dikkat �eker.

T�rbe ve K�mbetler

�ahna K�mbeti

Kit�besinden H�seyin b. Ca�fer�e ait oldu�u anla��lan 1231 tarihli bu k�mbet kare planl� kripta �zerinde sekizgen g�vdelidir. ��ten kubbeli, d��tan piramidal �at�l�d�r. XIX. y�zy�l�n sonlar�na kadar ayakta kalan k�mbetin �e�itli s�sleme ve kit�be par�alar� G�kmedrese�dedir.

Abd�lvehh�b Gazi T�rbesi

�ehrin yakla��k 1 km. do�usunda Akkaya tepesi �zerinde caminin i�indedir. Kem�leddin b. R�hat��n 1321 tarihli vakfiyesinden t�rbenin civar�nda bir mezarl��n te�ekk�l etti�i anla��lmaktad�r.

Ah� Em�r Ahmed K�mbeti

1333 tarihli eser kesme ta�tan sekizgen olarak yap�lm�� olup konik �at�l�d�r.

�eyh Hasan Bey T�rbesi (G�d�k Minare)

Eretna Devleti�nin kurucusu Al�eddin Eretna taraf�ndan 1347 y�l�nda gen� ya�ta �len b�y�k o�lu �eyh Hasan Bey ad�na yapt�r�lm��t�r.

�eyh H�seyin R�� T�rbesi

Kareye yak�n bir planda olan yap�n�n kubbesi d��tan sekizgen bir kasnakla �evrilmi� olup �zeri oluklu kiremitle kapl�d�r. ��eride ah�ap iki sanduka bulunmaktad�r. T�rbe �n�nde bulunan �e�menin kit�besi 1323 tarihli olup t�rbenin de ilk defa bu s�rada yap�ld��n� d��nd�rmektedir. .

�emseddin Siv�s� T�rbesi

Meydan Camii�nin avlusunda caminin kuzeybat� y�n�ndedir. 1600 y�l�nda in�a edilmi�tir.

Akba� Baba T�rbesi

Temel duvarlar� kesme, beden duvarlar� moloz ta�tan kare plana sahip yap�y� XIII. y�zy�la tarihlendirmek m�mk�nd�r. Harap bir durumda olan t�rbenin i�inde be� sanduka mevcuttur.

�eyh Erzur�m� T�rbesi

Kareye yak�n plana sahip yap� muhtemelen XIV. y�zy�l eseridir.

Kad� Burh�neddin T�rbesi

1381-1398 y�llar� aras�nda Sivas�ta kendi ad�na devlet kuran Kad� Burh�neddin Ahmed�in t�rbesi 1966�da yeni ba�tan yap�lm��sa da mimari hi�bir �zelli�i yoktur.

Hanlar

Behram Pa�a Han�

Sivas Valisi Sa��r Behram Pa�a taraf�ndan 1576 y�l�nda yapt�r�lm��t�r. Revakl� a��k avlulu ve iki katl�d�r. Do�usundaki giri� �zerinde pencerelerin yan�nda iki aslan fig�r� bulunur. Giri�in tam kar��s�n�n alt kat� ah�r olarak kullan�lm��t�r.

Ta�han

XIX. y�zy�lda in�a edilen han dikd�rtgen planl� olup iki katt�r. Kuzey ve do�u y�n�nde caddeye bakan d�kk�nlar bulunur.

Suba�� Han� ve Bedesteni

XVI. y�zy�l eseridir. D�rt kare kesitli ayaklar� birbirine ba�lanan sivri kemerli �apraz tonozla �rt�l�d�r. G�ney taraf�nda d�kk�nlar vard�r. Sivas Valisi Lala Sinan Pa�a�n�n (�.1525) vakf�d�r.

Hamamlar

Meydan Hamam�

Meydan Camii vak�flar�ndan olan hamam XVI. y�zy�l eseridir. S�cakl�k ve so�uklu�un �zeri kubbe ile �rt�l�d�r. D�rt eyvan �emas� g�sterir.

Kur�unlu Hamam

Sivas Valisi Sa��r Behram Pa�a taraf�ndan 1576�da �ifte hamam olarak yapt�r�lm��t�r. So�ukluk b�y�k kubbelerle �rt�l�d�r.

Kale Camii Hamam�

Vezir Mahmud Pa�a taraf�ndan 988 (1580) y�l�nda yapt�r�lm��t�r. S�cakl�k d�rt eyvan �emas� g�sterir. Y�k�lm�� olan hamam�n temel duvarlar� 1 m. y�ksekli�indedir. �MER DEM�REL N. BURHAN B�LGET

Eretnao�ullar� Beyli�i, onlar�n kad�s� ve veziri olan Kad� Burhaneddin Ahmed taraf�ndan y�k�lm��, yerine kendisi Sivas�ta �sultan� unvan�yla tahta ��km��t�r. (1380-98) Ailesi �nl� kad�lar yeti�tirmi�tir. Arap�a, Fars�a, �zellikle de 1393-94 tarihli b�y�k Divan�� ile T�rk�e�de b�y�k bir �air olan Kad� Burhaneddin, daha �ok O�uz leh�esinin Azeri �ivesini kullanm��t�r. Dulkad�ro�lu Suli Bey�in k�z�yla evli olan Burhaneddin�in duygusal �iirlerinin yan� s�ra, dini konularda bir�ok eseri vard�r. �ksir��s-saadat fi esrar li-ibadat adl� eseri 1395, usul-� f�k�hla ilgili Tercih��t tavzih adl� eseri ise �aban May�s 1397 tarihlidir. �sl�m d�nyas�nda, Hanef� mezhebinin y�ksek fakihleri aras�nda yer almaktad�r. Din ve edebiyat d��nda co�rafya, matematik ve astronomi ile de ilgilenmi�tir. Zaman�n�n en �nemli eserlerinden biri, Anadolu tarihi a��s�ndan �ok �nemli olan ve kendi d�nemini de ayr�nt�l� olarak anlatan Aziz Esterebadi�nin Bezm-� Rezmi�dir (��ki Meclisi ve Sava�). Kad� Burhaneddin�in Turhal�da �maret, Zile�de Medrese, Kayseri�de yap�m y�neticili�ini al� yed �nl� �eyh M�eyyed�in �stlendi�i 1390 tarihli �eyh M�eyyed �e�mesi, Tokat-Amasya �evresinde �nemli askeri noktalarda kaleler yapt�rd�� bilinmektedir. O�lu Al�eddin Ali Bey ad�na �bn Bevvab taraf�ndan Tuhfe-i Al�iyye adl� Arap�a�n�n Fars�a a��kland�� bir eser yaz�lm��t�r. Aynur Durukan Turkish Studies International Periodical For The Languages, Literature and History of Turkish or Turkic Volume 9/10 2014

Sitedeki

�nceki Yaz�s� Sonraki Yaz�s�

Yazar�n

�nceki Yaz�s� Sonraki Yaz�s�

( Sivas ba�l�kl� yaz� Mustafa ESER taraf�ndan 18.08.2025 tarihinde sitemize eklenmi�tir. Sitemizde yay�nlanan eserlerin hukuki sorumlulu�u , kullan�lan materyaller ve yaz�n�n i�eri�i yazarlar�na aittir.�zin al�nmadan kaynak g�sterilse bile sayfam�zdaki eserler ba�ka yerde yay�nlanamaz. Eserlerin izin al�nmadan kopyalanmas� ve kullan�lmas� 5846 say�l� Fikir ve Sanat Eserleri Yasas�na g�re su�tur. )
Okudu�unuz Yaz�n�n Site Kurallar�n� �hlal Etti�ini D��n�yorsan�z, Site Y�netimine Bildirmek ��in T�klay�n�z.

Sivas

EdebiyatEvi.Com | Edebiyat ve K�lt�r Platformu

EdebiyatEvi.Com | Edebiyat ve K�lt�r Platformu

EdebiyatEvi.Com | Edebiyat ve K�lt�r Platformu