31. Gülnuþ Emetullah Valide Sultan

Sultan II. Mustafa’nýn ve III. Ahmed’in annesi, IV. Mehmed’in hanýmýdýr. 1642-1647 tarihleri arasýnda doðduðu tahmin edilmektedir. 1715’te Edirne’de vefat etmiþ, Üsküdar’da kendi yaptýrdýðý Yeni Valide Camii’ndeki türbeye defnedilmiþtir.

Hasekilik zamanýnda Mekke’de darüþþifa ve hemen yanýnda Hasekiye Ýmareti’ni yaptýrmýþtýr. Hac yolunda çeþmeler, sebiller yaptýrmýþtýr. Büyük oðlu II. Mustafa döneminde, Galata Yeni Camii’ni ve yakýnýnda bir çeþmeyi yaptýran Valide Sultan Küçük oðlu III. Ahmed döneminde ise Üsküdar Yeni Valide Camii’ni ve külliyesini yaptýrmýþtýr. Bu külliye, cami, hünkâr mahfili, muvakkithane, sýbyan mektebi, imaret, sebil, çeþme, türbe, çarþý ve bedestenden oluþmaktadýr. Ayrýca biri Galata’da diðeri Üsküdar’da olmak üzere iki çeþme yaptýrmýþ ve vakfetmiþtir. Yeni Cami’ye ve Ahmediye Camii’ne su getirip baðlamýþ ve vakfetmiþtir.

32. Saliha Sebkati Valide Sultan

II. Mustafa’nýn eþi, I. Mahmud’un annesidir. Kayýn validesi Hatice Turhan Sultan’ýn ve oðlu I. Mahmud’un medfun bulunduðu Eminönü Yeni Cami avlusundaki türbede gömülüdür. Azapkapý’da bir çeþme, sebil, yakýnýna sýbyan mektebi ve hamam yaptýrmýþtýr. Daha çok su yapýlarý yaptýrmýþ ve vakfetmiþtir. Silivrikapý’da Sitti Hatun Camii karþýsýnda bir çeþme, Çengelköy ve Defterdar’da birer çeþme, Tophane’de Kadiri Dergâhý avlusunda bir çeþme yaptýrmýþtýr. Kýlýçpýnarý bendinden Ýstanbul’a su getiren bölümleri yaptýrmýþtýr. Galata Arap Camii’ni yenilemiþ ve büyütmüþtür.

33. Safiye Sultan

II. Mustafa’nýn kýzý olan Safiye Sultan’ýn türbesi Süleymaniye Türbesi haziresindedir.

1741 tarihli asýl vakfiyesinde Lütfi Paþa Mahallesinde yaptýrdýðý çeþmeyi vakfetmiþ, Ayasofya, Fatih, Beyazýt ve Valide Sultan Camilerine müderrislik, vaizlik, duacýlýk görevlileri tayin edip maaþlarýnýn vakfýndan karþýlanmasýný þart etmiþtir. Safiye Sultan, zeyl vakfiyelerle vakfýn gelirini arttýrmak üzere yeni akarlarý vakfýna katmýþ, ilk vakfiyede belirtilen görevlilerin görevlerini ve ücretlerini yeniden düzenlemiþtir.

34. Zeynep Sultan

III. Ahmed’in kýzýdýr. Gülhane parký yolu üzerinde kendi yaptýrdýðý külliyedeki türbeye defnedilmiþtir. Günümüzde mezarý külliye camiinin haziresindedir. Zeynep Sultan’ýn kurduðu en önemli vakýf eseri, Eminönü Soðuk Çeþme yakýnýnda, Gülhane Parký karþýsýnda yaptýrdýðý, cami, sebil, sýbyan mektebi ve türbeden oluþan külliyedir.

35. Fatma Sultan

III. Ahmed’in kýzý, Nevþehirli Damat Ýbrahim Paþa’nýn eþidir. Harap vaziyetteki Terzibaþý Piri Aða Mescidini tamir ettirmiþ, eþi Damat Ýbrahim Paþa’yla birlikte Üsküdar’da yirmi çeþmelik su þebekesi kurmuþ, Muslihiddin mektebini onartmýþ ve bir kütüphane yaptýrarak vakfetmiþtir.

36. Ayþe Sultan

III. Ahmed’in kýzý olan Ayþe Sultanýn iki vakfiyesi bulunmaktadýr. Vakfiyede Ýstanbul’da saray civarýnda yaptýrdýðý bir çeþmeyi vakfetmektedir. Her yýl mevlit okutulmasý, Valide Sultan Camii’nde isteyenlere Kur’an öðretilmesi, Daye Hatun Camii’nde halka vaaz verilmesi hususlarýnda þartlarý bulunmaktadýr. Vakfýn gelirini saðlamak üzere bahçe, bostan, deðirmen ve çiftlik vakfetmiþtir.

Ayþe Sultan’ýn vefatýndan sonra düzenlenen 1776 tarihli ikinci vakfiyede ise Ayþe Sultan’ýn ruhu için her gün otuz kiþi tarafýndan birer cüz Kur’an-ý Kerim okunmasý þartý yer almaktadýr.

37. Mihriþah Valide Sultan

III. Selim’in annesi, III. Mustafa’nýn hanýmýdýr. Eyüp’te kendi yaptýrdýðý külliyedeki türbesine defnedilmiþtir. Büyük bir vakýf kurmuþtur. VGM Arþivi’nde asýl ve zeylleriyle birlikte onbir vakfiyesi bulunmaktadýr. Eyüp’te yaptýrdýðý külliye, vakfýn en önemli birimidir. Külliye imaret, sebil, çeþmeler, türbe ve sýbyan mektebinden oluþmaktadýr. Valide Sultan, III. Selim’in kurduðu Humbarhane kýþlasýnda cami, Levent kýþlasýnda cami ve sýbyan mektebi, Aksaray’da Mehmet Paþa Camii ve sýbyan mektebi, Vefa’da mescit yaptýrmýþtýr. Eyüp Sultan Camii içerisindeki dolaplara kitap koyarak vakfetmiþ, buraya kütüphane görevlileri tayin etmiþtir. Þehrin su ihtiyacýný karþýlamak üzere Valide Bendi’ni ve suyollarý yaptýrmýþ, birçok çeþmeye su baðlamýþtýr. Yaptýrdýðý birçok çeþme bulunmaktadýr.

Medine’de sebil yaptýrmýþ, Harameyn hizmetleri için vakfýndan tahsisat ayýrmýþtýr. Tekke ve zaviyelere tahsisatlar yapmýþ, ordunun ihtiyaçlarý için va kýf gelirlerinin fazlasýný hazineye býrakmýþtýr. Vakfýn gelirini oluþturmak üzere birçok akar vakfetmiþtir.

38. Adilþah Kadýn

III. Mustafa’nýn hanýmlarýndandýr. Beyhan ve Hatice Sultan’ýn annesidir. Türbesi Laleli’dedir. Ölümünden sonra kýzlarý Mahmutpaþa’da Adilþah Kadýn’ýn ruhu için çeþme ve mektep yaptýran Adilþah Kadýn’ýn VGM Arþivi’nde iki vakfiyesi bulunmaktadýr. 1795 tarihli asýl vakfiyesinde, Ýstanbul’da yaptýrdýðý camiyi vakfettiði, caminin görevlilerini, yapacaklarý hizmetleri ve ücretlerini belirlediði görülmektedir. Vakfýn gelirini teþkil etmek üzere de üç büyük çiftlik ve üzerinde aðaç ve binalarýn bulunduðu arsayý vakfetmiþtir. 1797 tarihli zeyl vakfiyede ise, vakfýn mütevelli þartlarýnýn yeniden düzenlenmesine iliþkin hükümler yer almaktadýr.

39. Þah Sultan

Þah Sultan, III. Mustafa’nýn kýzý, III. Selim’in ablasý olup VGM Arþivi’nde iki vakfiyesi bulunmaktadýr. Bunlardan 1801 tarihli vakfiye bizzat kendisinin kurduðu vakýftýr. Þah Sultan, Eyüp’te Yavedut Caddesiyle Zalpaþa Caddesi arasýnda kalan yerde, Zalpaþa Camii’nin yanýnda, sýbyan mektebi, sebil, türbe ve türbenin her iki yanýnda iki çeþme ve hazireden oluþan bir külliye yaptýrmýþ ve vakfetmiþtir. Kendisi de bu külliyedeki türbede medfundur.

40. Beyhan Sultan

III. Mustafa’nýn ve Adilþah Kadýn’ýn kýzýdýr. VGM Arþivi’nde sekiz vakfiyesi vardýr.

Asýl vakfiyeyle annesi Adilþah Kadýn adýna yaptýrdýðý mektep ve Edirnekapý’da Tekfur Sarayý civarýndaki camiyi, bunlarýn gelirlerini oluþturmak üzere de çiftlik, su kuyusu, havyan ve deðirmen, çiftlik ve menzilleri vakfetmiþtir. Zeyl vakfiyelerle, mektep hocasýnýn oturmasý için ev, içme suyu çeþmesi ile vakfýn gelirini arttýrmak üzere menzil, mukataalý arsa, üzerindeki bina ve aðaçlar, çiftlik, deðirmen, tarla, bostan, arazi ve arsa vakfetmiþtir. Cami, mektep ve çeþmelerin görevlilerini, görevlerini ve ücretlerini belirlemiþ, çeþitli camilerde Kur’an okutulmasýný þart etmiþ, gelirlerin sarf yerlerini ve vakfýn yönetimini düzenlemiþtir. 1808 tarihli vakfiyeyle Kur’an ve mevlit okutulmasý þartlarý yer almakta, yine vakfýn gelirini arttýrmak üzere muhtelif akarlar vakfedilmektedir.