Online Üye
Online Ziyaretçi
ANADOLU SELÇUKLULARI (1075-1308)
Kaynaklarda Selâcıka-ı Rum
(Selcûkıyân-ı Rum) adıyla geçen Anadolu Selçukluları için günümüzde Türkiye
Selçukluları ifadesi de kullanılmaktadır. Malazgirt zaferinden sonra üç dört
yıl içinde Anadolu’nun büyük bir kısmı fethedildi. Bu fetihlerde en önemli rolü
Selçuklular’dan Arslan Yabgu’nun torunu Kutalmış’ın oğlu Süleyman Şah oynadı.
Süleyman Şah zorlu bir mücadelenin ardından İznik’i başşehir yaparak Anadolu
Selçuklu Devleti’ni kurdu (1075-1080)
Altın para darbettiren, medrese
yaptıran, kervansaray inşa ettiren ve kendisine kitap ithaf edilen ilk Anadolu
Selçuklu sultanı olan II. Kılıcarslan hayatının son yıllarında ülkesini on bir
oğlu arasında taksim etti. Böylece kendisinin büyük gayretlerle meydana
getirdiği Selçuklu ülkesi on bir parçaya bölündü.
I. Keykubad imar faaliyetleri ve hayırseverliğiyle
tanınmıştır. Orta Anadolu’daki şehirlerde inşa ettirdiği ulucamiler, biri
Konya-Aksaray, diğeri Kayseri-Sivas arasındaki iki kervansaray muhteşem
yapılardır. Onun Konya’da da bir hastahane yaptırdığı bilinmektedir. Anadolu
Selçuklu Devleti 1308 yılında sultan Gıyasettin Mesud’un Sinop’ ta ölmesiyle
tarihi karışmıştır. DİA)
Sadi Kucur Selçuklu Türkiye’sinde Vakıfları
incelediği makalesinde; Çağdaşı devletlerde (Artuklu, Mengücekli ve
Danişmendli)Anadolu Selçuklularında da vakıfların yönetenler ve bürokratlar
tarafından kurulduğunu, bunların kısman veya tamamen kamu yararını
hedeflediğini yazmaktadır. Devletin teşvik ve desteğinin olmasına rağmen özgür
irade ve kişisel servetlerle kurulan vakıflar toplumun ihtiyacı olan eğitim,
sağlık, sosyal ve dini hizmetler, şehir ve yolların alt yapı hizmetleri gibi
birçok alanda faaliyet gösteriyorlardı. Kucur’un başlangıçtan 1308 yılına kadar
incelediği 58 vakfiyenin 17 tanesi Sultan Melik Hanım Sultanlara,4 tanesi
Atabeglere,18 tanesi Beylerbeyi, Emir ve Beg’lere 2 tanesi Alim ve fakihe,5
tanesi Ahi’lere,7 tanesi Şeyh ve Seyyid’lere5 tanesi statüsü bilinmeyen
reaya’ya aittir. O günkü iktisadi ve idari sisteme göre devletlüler vakıf
kurmada etkin ve etkilidirler. Kucur’un dipnotta belirttiğine göre Türkiye
Selçukluları aynen Osmanlı’da da olduğu şekilde Miri(Hazine) arazilerini destek
ve teşvik amaçlı vakıf kurucuların devretmektedir, bazı vakfiyelerde vakfedilan
arazinin önceden sultan veya emir tarafından vakfa temlik edildiği
zikredilmektedir.(Sadi
KUCUR, Sivil Toplum açısından Selçuklu Türkiye’sinde vakıflar Vakıflar
G.M.Yay.124,Vakf ve Sivil Toplum
ANADOLU'DA SELÇUKLU KERVANSARAYLARI
Selçuklu Türklerinin ulaştığı medeni seviyenin
en belirgin göstergelerinden birisi de Kervansaraylardır.
(I) Ağlasun hanı,
Antalya - Isparta yolunda
(2) Akbaş hanı, Aksaray -Konya yolunda
(3) Akhan. Aksaray - Konya yolunda.
(4) Akhan (Boz h.). Eğridir-Denizli yolunda.
(5) Alara hanı, Antalya-Alanya yolunda.
(6) Alay hanı (Alaiye hanı) ( Alayın h.)
Kayseri-Aksaray yolu nda.
(7) Altunapa hanı(İbn Bibi:
Karvansaray-ı
Altun-apa, Konya-Beyşehir yolunda.
(8) Altun-apa hanı (Arkıt, Arkıd, Argıt h.)
Konya-Çay yolunda.
(9) Atabey
hanı.
Sinop-Ankara yolunda.
(10) Bardakçı hanı. Çay-Seyyit gazi yolunda.
(11) Bor hanı. Ürgüp -Ereğli yolunda.
(12) Böget hanı. Ankara-Konya yolunda.
(13) Burma
han. Seydişehir-Alanya
yolunda.
(14) Caca Beg hanı (Kesik-köprü h.) Kırşehir-Aksaray yolunda.
(15) Cibice
hanı.
(16) Çakallı hanı (Çakal h.) Samsun -Amasya
yolunda.
(17) Çamalak hanı. Zile-Kırşehir yolunda.
(18) Çardak hanı (Han-abad h.) Eğridir-Denizli
yolunda.
(19) Çavlı hanı, Besni-Kayseri yolunda.
(20) Çekerek-suyu hanı. Zile-Kırşehir yolunda.
(21) Çınçınlı-sultan hanı (Cimcimli-sultan h. Saray-köyü h.
Saray-özü h.) Zile-Kırşehir yolunda.
(22) Çifte han. Konya-Toroslar yolunda.
(23) Çiftlik hanı (Yıldız, Artova,
Temene h.) Tokat -Sivas yolunda.
(24) Dazya hanı. Amasya-Tokat yolunda.
(25) Deve hanı. Seyyitgazi'de.
(26) Dibli hanı. Harput-Divriği yolunda.
(27) Dokuzun hanı (Dokuzun-derbend h.) Konya-Çay
yolunda.
(28 ) Dolay hanı (Til h.) Ürgüp-Ereğli yolunda
(29) Ebü'l-Hasan hanı (Bulhasan h.) Seydişehir-Alanya yolunda.
(30) Ebü 'l-Kasım Ahmed hanı (Niksar h.) Niksar kasabasında.
(31) Ebü'l-mücahid Yusuf hanı (Çay
h.) Çay kasabasında.
(32) Eğret hanı. Çay-Kütahya yolunda.
(33) Eli-kesik hanı. Konya-Eğridir yolunda.
(34) Ertokuş hanı (Gelendost, Selçuk, Kudret h.)
Konya-Eğridir
yolunda.
(35) Eshabı kehf hanı. Besni-Kayseri yolunda.
(36) Evdir hanı (Eski h.) Antalya-Isparta
yolunda.
(37) Ezine-pazar hanı (İne-Pazar, Çavuş h.)
Amasya-Tokat yolunda.
(38) Gaferyat hanı. Konya-Karaman yolunda.
(39 Gedik hanı. Sivas-Kayseri yolunda.
(40)
Gıyaseddin Keyhüsrev hanı, Eğridir Taş han, Dündar Beg medresesi.
(41) Gökçe ağaç hanı, Sinop-Ankara yolunda.
(42) Gölbaşı hanı (Baş, Sığırdiken,
Pürünos h.) Diyarbekir-Malatya yolunda. Şimdi Mevcut değil.
(43)
Hacı hafız hanı. Konya-Çay yolunda.
(44) Gömük hanı, Ürgüp-Ereğli yolunda.
(45) Han. Konya-Karaman yolunda.
(46) Han (Han camii). Eski Malatya-Kayseri yolunda.
(47) Hanbağları kervansarayı. Harput-Divriği
yolunda.
(48) Han-köy hanı. Besni-Kayseri yolunda.
(49) Hekimin hanı{Taş h.) Eski Malatya-Sivas yolunda.
(50) Hoca-mesud kervansarayı (Karvansa ray-ı Hace Mesud,
Ağzıkara h.) Kayseri-Aksaray yolunda.
(51) İbibsa hanı. Tokat-Sivas yolunda.
(52) İbn-rahat hanı (İbn Bibi:Karvansaray-ı İsfahani, Ribat-ı
Kemaleddin) E
rzurum-Sivas yolun da.
(53) İncir hanı. Antalya-lsparta yolunda.
(54) İney köyü hanı. Kütahya-Denizli yolunda
ve bey köyü içinde.(Süleyman Göncer)
(55) İshaklı hanı. Konya-Çay yolunda.
(56 ) Kadın hanı. Konya-Çay yolunda.
(57) Kagı hanı. Sivas-Kayseri
yolunda.
(58) Kalolar hanı. Eski Malatya-Kayseri yolunda.
(59) Kamereddin hanı (Derbend-ağzı h.)
Besni-Kayseri yolunda.
(60) Kamereddin hanı (Abü'l-Fida .Han Kamar al din)
Doğanşehir-Adıyaman
arasında.
(61) Kamereddin hanı. Konya-Toroslar yolunda.
(62) Kara-sunkur hanı. Denizli.
(63) Kara-sunkur hanı (Yeni
h.) Denizli'de.
(64) Karatay hanı (Pegolotti : Gava zera dell'
Amiraglio) Eski Malatya-Kayseri yolunda.
(65) Karatay hanları. Konya şehrinde. Biri
"Buğday
pazarı yakınında", diğer beşi " Sultan kapısı'nda".
(66) Kargı hanı. Seydişehir-Alanya yolunda.
(67) Katrancı hanı. Aksaray-Konya yolunda. Han şimdi mevcut
değil.
(68) Kavak hanı(Başara- suyu,
Yolcu h.) Konya-Eğridir
yolunda.
(69) Kervansaray. Zile-Kırşehir yolunda.
(C. H. Tarım)
(70) Kılıç-arslan hanı. Aksaray'da. Şimdi mevcut
değil.
(71) Kıreli hanı. Konya-Eğridir
yolunda.
(72) Kırkgöz hanı (Çıbuk h.) Antalya-Isparta yolunda.
(73) Kızıl-ören hanı (Kızıl-viran, Yazı-önü h.)
Konya-Beyşehir yolunda.
(74) Kozak hanı. Karaman-Silifke yolunda.
(75).Köprü-köy hanı (Çeşnigir-köprüsü h.)
Kırşehir-Ankara
yolunda. Şimdi mevcut değil.
(76) Köprü
köyü hanı. Erzurum 'un doğusunda.
(77) Köprü-suyu hanı, Antalya-Alanya yolunda. Şimdi mevcut
değil.
(78) Kuru han. Besni-Kayseri yolunda.
(79) Kuru-çeşme hanı (Han-önü h.) Konya-Beyşehir yolun
da.
(80) Lala kervansarayı (ıbn Bibi: Karvansaray-ı Lala)
Sivas-Kayseri
yolunda.
(81) Latif hanı (ıbn Bibi:Karvan saray-ı Latif)
Sivas-Kayseri
yolunda.
(82) Mah-peri hatun hanı (Hatun, Ulu,
Pazar h.) Amasya-Tokat yolunda.
(83) Makıt hanı. Elazığ,Keban ilçesi,Denizli köyünde.
(84) Mama-hatun
kervansarayı. Erzurum-Sivas yolunda.
(85) Misli hanı. Ürgüp-Ereğli yolunda.
(86)
Mugar hanı (Pegolotti:Mughisar) Erzurum-Sivas yolunda.
(87) Muhliseddin hanı. Zile kasabası içinde.
Binası mevcut
değil.
(88) Mut-beli hanı. Seydişehir-Alanya yolunda.
(89) Obruk hanı. Aksaray-Konya yolunda.
(90)Okla hanı (Karvansaray-ı Sultan Kılıçarslan)
Aksaray-Konya yolunda.
(91) Ortapayam hanı (Kireçli h.) Seydişehir-Alanya yolunda.
(92) Öresin hanı (Oresun, Delik h.) Kayser
i-Aksaray yolunda.
(93) Pamukçu hanı. Konya-Seydişehir yolunda.
(94)
Paşa hanı. Tokat-Sivas yolunda.
(95) Pazar hanı. Antalya-Denizli yolunda.
(96) Pazarcık
hanı. Alanya-Anamur yolunda.
(97) Pervane hanı. (Rıbat-i Pervane) Kayseri-Aksaray yolunda.
(98) Pervane Süleyman hanı(Durağan h, Durak h.)
Boyabat-Vezirköprü arasında.
(99) Pınar-başı hanı, Eğridir-Denizli yolunda.
(100) Pınar-pazarı hanı(Eğridir h.) Eğridir-Denizli
yolunda.
(101) Ruz-apa hanı(Oruzlu, Horozlu, Ruzbe h.) Konya Çay
yolunda.
(102) Sa'd eddin-köpek hanı (Karvansaray-ı Sadeddin
Köpek, Zazadin h.). Aksaray-Konya yolunda.
(l03) Sahib-ata hanı (İshaklı h.)
Konya-Çay yolunda.
(104) Sahib-ata hanı (Ilgın h.)
Konya-Çay yolunda.
(105)
Sarı han (Dih-i
Sürahan) Kayseri-Aksaray yolunda.
(106) Sarı han, Eski Malatya-Kayseri
yolunda.
(107) Sarı han, Niğde ' de.
(108) Sartavul
hanı, Karaman-Silifke yolunda.
(109) Selçuk hanı, Sinop-Ankara yolunda.
(110) Selçuk hanı, Eski Malatya-Sivas yolunda.
(111) Seyfeddin Ferruh hanı, Konya-Seydişehir yolunda.
(112) Sıra-çakıl hanı, Aksaray-Ereğli yolunda.
(113) Silinti
hanı (Selinus
h.) Alanya-Anamur yolunda.
(114) Sulu han, Kozan-Feke arasında.
(115) Sultan hanı (ıbn Bibi: Rıbat-ı Sultan
Alaeddin)
Aksaray-Konya yolunda.
(116) Sultan hanı, Sivas-Kayseri yolunda.
(117) Sultan hanı (Bacdar h.)
Konya-Toroslar yolunda.
(118) Susuz
hanı, Antalya-Isparta
yolunda.
(119) Sünnetli hanı, Kayseri-Aksaray yolunda.
(120) Sünnetli hanı (II) Kayseri-Aksaray yolunda.
(121) Şahruh-köprüsü hanı, Sivas-Kayseri yolunda.
(122) Şarapsa hanı (Şerefşah, Sarafşa,
Ak h.) Antalya-Alanya yolunda.
(123) Tahtoba hanı (Tahtova h.) Tokat-Sıvas yolunda.
(124) Tecer hanı, Eski Malatya-Sivas yolunda.
(125) Tol hanı, Seydişehir-Alanya yolunda.
(126) Yeni han (Yıldızeli h.) Tokat-Sivas yolunda.
(127) Yenice-köy hanı, Çay-Kütahya yolunda.
(126) Yunuslar hanı, Konya-Beyşehir yolunda.
(129) Zalmanda hanı (Dinek h.) Ankara-Konya yolunda.
(130) Zıvarık hanı (Züverek, Süverek h.)
Ankara-Konya yolunda.
(131) Zilli han (Kurtpi h.) Besn i-Kayseri yolunda.
(132) Zincirli hanı (ıbn Bibi: Han-ı
Zencirlü) Aksaray-Konya yolunda.
Prof. Dr. K. Erdman eserindeki
diğer hanlar.
Babşın hanı, Bitlisin kuzeyinde
Barsama hanı, Kayseri, Barsama köyünde.
Belkıs hanı, Manavgatta.
Çamlı-köy hanı, Antalya-Isparta yolunda.
Çandır hanı.
Çayır-şehir hanı.
Çıbuk hanı, Antalya Isparta yolunda.
Damsa-köyü hanı, Kayserinin güneyinde, han değildir.
Delice-su hanı.
Develi hanı.
Han.
Isparta hanı.
Karga-suyu hanı Antalya-Alanya arasında.
Konya hanı.
Misis hanı Misis’de.
Saray hanı, Yıldızeli-Sivas yolunda.
Selçuk hanı, Eğridir gölünün güneydoğusunda.
Şarki karaağaç hanı.
Yazı han, Eski Malatya-Sivas yolunda.
Yoncalı han, Kütahya yakınında ılıca.
Tesbit edilen, fakat hakkında fazla bilgi toplanamayan hanlar.
Abacılar
hanı, Çankırı-Ankara arasında.
Ağaç hanı, Eski Malatya-Elbistan arasında.
Agrıs
hanı, Konya-Beyşehir arasında.
Kömüşhan,
Eski Malatya-Sivas arasında.
Lalahan, Sivas-Ankara arasında.
Rabat (Rıbat?) Harput-Divriği arasında.
Rabat (Rıbat?) Harput-Divriği arasında.
Sarhan, Erzurum-Sivas arasında.
Seyetihan, Konya-Karaman arasında.
Şahnahan,
Eski Malatya-Kayseri arasında.
Yahşıhan,
Sivas-Ankara arasında.
İbrahim-şah
hanı, Harput-Divriği yolunda.