Deliler İsyanı

DELİLER İSYANI

Abdullah Çağrı ELGÜN 21.09.2026

DANACI İSMAİL DEDE’NİN ANLATTIKLARI

Andolu İsyanları’nda, Padişah’ın Deliler diye anlattıkları isyancılar Anadolu’ya dağılmışlar. Sivas tarafından Türkmen köylerini basarak Gömürgen (İlbeyli-İbeli) Köyünden Akkışla’ya (Kuzugüden) kadar gelmişlermiş. 

Akkışlalılar o dönemde Deliler Çayırı denen bir mevkide konarlarmış. Eşkiyalar da düzlüğe inmişler, orada halaka kurmuşlarmış. Bir kısmı köyün içinde bir kısmı yaylalarda konmuşlar.

Eşkiyalar da bu Deliler Çayırı denen yere kadar inmişler. Bu arada Altınlıoğlu Obasından Alik denen birisi, nişanlılı imiş. Nişanlısı kız da samanlığın damında çamaşır asar imiş. Eşkiyalardan birisi kızı damda bu halde iken görüyor. Kızın alnındaki ve boynundaki altınları almak için damdaki kızın üzerine doğru yürüyor. Kız da güçlü kuvvetli biri imiş. Boynundaki ve alnında bulunan altınları vermek istemiyor. Bunun üzerine boğuşma başlıyor. Gürültüye nişanlısı Alik denen delikanlı yetişip, eşkiyayı öldürüyor. 

Eşkiyalardan birini de Karaoğlu Obasından Bayram Ali öldürüyor. Ali’nin öldürdüğü eşkıya, eşkiyaların başı imiş. Eşkiyaların başı da öldürülünce Bayram Ali ismini duyanlar “Gassö!”, “Gassö!” diye bağırmaya başl Bu olayı izleyen diğer eşkıyalar yetişiyorlar. arlar. Meğer eşkiyalar Sarız’ın Kırkısrak tarafından gelen Kürtler imiş. Böylece Dedem Bayram Ali’nin Lakabı daBayram Akkışlalılar tarafından “Gassö” olarak kalıyor. 

Bu arada Karaoğlu Obasından Halil denen on iki yaşındaki delikanlıya Arıcıoğlu’na haber ver. O dönemlerde şimdiki Acı Su’yun güney tarafı tamamen sazlık ve bataklıkmış. Acı Su ile Yüce Pur arasında ancak bir kağnı gidebilecek kadar yol varmış. Eşkiyalardan bir kısmı Halil’i durdurmak ve altından atını almak için Halil’in üzerine atlıyorlar; fakat Halil eşkiyalardan kurtulup atını dört nala sürüyor… 

Eşkiyalar Halile de Halo Halo! diye bağırırlar. Böylece Halil’in lakabı da Akışlalılar tarafından “Hallo!” olarak söylenir olmuştur. 

Şimdiki Yüce Pur denen sarp kayalık yörep, yokuş ve dik bir yerden atı ile çıkan Halil, Muratabeyli’de Arıcıoğlu’na ulaşır ve haberi verir. Muratbeyli’den sonra Kululu’ya haber vermek ve eşkiyaların yollarını kesmek için Akkışla’nın Köseolu’nun bağı denen yere yakın, Acı Su’yun Kesdoğan Tatlı Su’yu ile birleştiği yerden dar bir bölgeden atını atlatıp geçiyor. Kululu’ya da haber ulaştırıyor. 

Şimdiki Yüce Pur’dan sarp kayalıklardan çıktığı yere Halil’in Puru (Hallo’ğun Puru), atla atladığı yere de Halil’in Atla Atladığı Yer ismi verilmiştir. 

Muratbeylilerle, Kululular Akkışla’ya yardıma yetişirler. Eşkiyaları Akkışla’dan atarlar. Danacı İsmail Dede mahallemizdeki taştan oyulmuş sokunun üzerine oturup, türküsünü söyleyerek, geçmişin bu olayını yad ederdi. 

Arıcıoğlu der ki ben de varayım,

Akin, Kululu’ya haber vereyim

İlbeliyle birlik olup vurayım

Ar namusun nerde kaldı İbeli?

Şan ve şeref nerde kaldı İbeli?

Eşkiyalar, Kuzugüden basmışlar,

Mavzerleri omzuna asmışlar,

Gelin kız, nişanlı, oba basmışlar,

Akkışla’yı kurtaralım İbeli.

Şan, şerefi gösterelim İbeli.

Çörümçek’ten, Tersakan’a varayım,

Zamantı’yla Kırkısrak’ı kırayım,

Sarız’ın Kürtleri kimmiş bileyim

Şan ve şeref nerde kaldı İbeli (Gömürgen)?..

Eşkiyaların baskınını duyan köylerden geçmiş olsun’a gelenler olduğu gibi, hemen silahlanıp yardıma gelenler de olduğundan, İlbeyli Oymağı’ndan (Gömürgen), eşkiyaların nahiyeyi bastığında, yardım gelmediği için İlbeyli’ye kahırlanma ve gizliden kırgınlık duyuluyor…