Tema
Üye Ol Giriş Yap
Anasayfa Şiir Deneme Hikaye Makale Serbest Kürsü Yazarlar Forum Atışma Online Üyeler
(0 oy)

Songül Dündarın Üç Kangal Kitabı Çıktı

Songül Dündarın Üç Kangal Kitabı Çıktı

SONGÜL DÜNDAR’IN “ÜÇ KANGAL” KİTABI ÇIKTI 

Abdullah Çağrı ELGÜN

“ÜÇ KANGAL” Kitabının “Arka Kapak Yazısı”nda Songül DÜNDAR, okuyucularına bu romanın konusunu ve özünü bu romandan çıkarılacak dersi kısaca şöyle özetleyerek okuyucusuna sesleniyor:

“Bu Roman:

Hayvanları sev diyor. 

Hayvanları öldürme diyor.

Hayvanlara eziyet etme diyor.

Hayvanların insanlara sadakatini anlatıyor.

Hayvanların da bir ailesi var diyor.


Bu Roman:

Çiçeklere zarar verme diyor.

Ormanlara kıyma, yakma diyor.

Suları kirletme, çevreyi temiz tut diyor.

Bitkiler bu insanların soluğudur, ormanları yakma diyor.


Bu Roman:

Doğanın korunmasını yazıyor.

Doğa katliamına şiddetle karşı çıkıyor.

Doğaya zarar verilmesine, isyan ediyor.


Bu Roman:

İyi insan olmayı, öğütlüyor.

İyi insan olmanın koşullarını, anlatıyor.

İyi insan olmanın önemini, anlatıyor.


Bu Roman:

İnsanlara, hayvanlara, bitkilere ve doğaya zarar verme diyor.

İyi insan ol! 

Devri daimde insan sıfatından düşme!

Ve nihayet bu Roman, Diyor ki:


İyi İnsan; Hak Yanında Makbuldür.

İyi İnsan; İnsan Gider, İnsan Gelir Devri Daimde.”


ÜÇ KANGAL (FABL) KİTABI HAKKINDA: 

Araştırmacı Yazar ve Âşık Gülüm Ana’nın, “Üç Kangal Kitabı”nda adları geçen kahramanlar, bunların anne ve babaları ve daha çok da “Fabl” konunun ana kahramanı “Ayaz” etrafında şekilleniyor. 

Ayaz Erkek bir Kurt Kırması: (Erkek Kangal Köpek ve Dişi Kurt’un Çiftleşmesi Sonucu ortaya çıkan bir Melez Yavru, “Kurt Kırması”)

Herkül (Aslan görünümlü, büyük bir cüsseye sahip, boylu poslu ve diğer köpeklerin hemen hepsinden iri ve daha büyük bir Kangal Köpeği), 

Sendi (250 kelimeye kadar konuşmaları anlayabilen, iyi cins, eğitimli bir köpek). 

Raki (Sendi’nin kardeşi) 

Olaylar: “Ayaz” ın çevresinde başlayıp, “Ayaz”ın hayal dünyası ile eski Enkarne yaşamları ve bu yaşamlar sırasında edindiği deneyimlerini kendi ağzından anlatımlarla romanın yazarı Araştırmacı Yazar ve Âşık Gülüm Ana bizlere enteresan bir roman özelliği ile ele alarak sunuyor. Olayların ardından, her şey yolunda akıp giderken, aralıklı konu birden bırakılıp ilmî, Tasavvufi, spiritüalizm, enkarnasyon üzerine yöneliyor. Bu aşamada en eski devlet, millet ve kabilelerin ilkel ve ilkel olmayan dönemlerindeki Enkarnasyona olan inançları; geçmiş dinlerin bu uygulamalarıyla ilgili geçmiş yaşamalara dair kadim bilgiler aktarılıyor. 

Romandaki olaylar ve ana yapıdaki kurgular “on bölüm” halinde, “Ayaz” adındaki, kurt ve kangal karışımı “kırma” bir köpeğin bir domdom kurşunuyla kıskanç komşuları tarafından vurularak ağır yaralanması sonucu, ölmeden önce onun ağzından anlatımlarla okuyucuya sunuluyor. Enkarne yaşamlarına dair bilgiler çevresinde oluşan, Enkarnasyon Halkalarıyla genişleyip çoğalan, köpeğin iç dünyasındaki ruhsal durumları ve hayvanların, insanlar gibi konuşturularak güzel bir Fabl örneği ile ilmî ve edebî bir roman ve Edebî sanatlardan Teşhis ve İntak Sanatlarını en güzel bir örneği, güzel ve etkileyici bir şekilde ortaya konulmuştur.  

Bütün bu bilgilere, değişik ülkelerdeki inanışlar, çeşitli din değişim dönemlerdeki Enkarnasyonla ilgili sağlam ve delillere dayalı bilgiler de eklenerek yazarın iddiasını ve savını daha güçlü kılacak ilmî ve edebî bilgilerle, kitap sonlandırılıyor. 

Araştırmacı Yazar ve Âşık Gülüm Ana bu kitabı yazmak ile geçmişte Türk Edebiyatı ve Türk Edebiyat Tarihinde çok istisna, ender olarak karşımıza çıkan, hayvanlara insanlar gibi karakter verip, onlara insan benliği yükleyerek, bitki ve hayvanları insanlar gibi konuşturma, düşündürme ve hayallerinin anlatılmasına sağlama olayına: Türk Edebiyatında Edebî Sanatlardan “Teşhis ve İntak” meydana getirilen eserlere de “Fabl” denmektedir. Bugün dahi bu örneklere, çok az rastlanmakta olup, Araştırmacı Yazar ve Âşık Gülüm Ana, 21.y.y Çağdaş Türk Edebiyatında, bunu başaran güzide şahsiyetlerden biridir.  

Kendisini, girdiği bu meşakkatli, çetrefilli yolda kutluyor, başarılarının daim olmasını dileyerek, yolunuz açık, bahtınız size yâr olsun diyorum.


Kitabın Konusu: 

Bugüne kadar gelmiş geçmiş bütün kadim dinlerde mevcut olan: ara konu: “Reenkarnasyon” olayı ele alınıyor. Fabl türünde Türk edebiyatında birçok örneklere rastlamaktayız; ancak bu Fabllarda konu Enkarnasyon değildir. Daha çok bitki ve hayvanların konuşturulmalarıdır.

“Fabıl” Türünde Yazılmış En Eski Türk ve Yabancı Eserler: 

“Altun Yaruk”, “Kalyanam Kara, Papam Kara”, “Mantık’ut Tayr (Kuş Dili), Beydeba'nın: Kelile ve Dimne, “Ezop ‘un Masalları”, “La Fontaine’in Masalları” ve benzerlerini çoğaltarak anlatmak mümkündür.

Dünya edebiyatında, Fabl türünün, bilinen en eski örnekleri; Hint ve Antik Yunan kültürlerine, Türk Edebiyatındaki en eski örnekleri ise Uygur Edebiyatı ve Divan Edebiyatı Dönemlerine dayanmaktadır. Hayvanlara, bitkilere ve cansız varlıklara, insanî özellikleri yükleyerek, insan benliği vererek anlatımlar “Fabl”, konuşturmalara da Edebî Sanatlardan: “Teşhis ve İntak” adları verilmektedir. Örnek:


GÖZÜMLE GÖRDÜM

Bir garip mekânda kendimi buldum

Karınca fil yuttu gözümle gördüm

Korkudan gül gibi sararıp soldum

Kedi timsah tuttu gözümle gördüm


Hep derler kuvvetli zayıfı ezer

Her birinin huyu türüne benzer

Keçi dağda bağda deveyle gezer

Deveyi tuş etti gözümle gördüm


Köstebek yılanın kabrini kazdı

Hamsi balinayı çiğnedi ezdi

Kelebek deryada yüzdükçe yüzdü 

Manda çayda battı gözümle gördüm


Kavak gibi olmuş terenin boyu

Kızılırmak kadar pınarın suyu

Dünyanın çapında derin bir kuyu

Nenem dağ eritti gözümle gördüm


Bülbül hafız olmuş okur kuranı

Tazı mahkemede kurmuş divanı

Fare yuvaları ejder mekânı

Taşta hurma bitti gözümle gördüm


Dinozoru taşır atın yelesi

Gergedanlar olmuş kazın kölesi

Sincap arslanların kanlı belası

Fare sürü güttü gözümle gördüm


Kaplumbağa aşçı keklikler diva

Ceylan garson idi Van Gölü tava

Ne dağ bayır kaldı ne de bir ova

Karga tarla sattı gözümle gördüm


Sığırcık güneşi kaplar sabahtan

Jet hızıyla gider turna durmadan

Kuşlar ordu kurmuş leylek komutan

Serçe asker gitti gözümle gördüm


Yerinde duramaz hep konar göçer

Önüne geleni biçer ha biçer

Sanki görevlidir sabırlar ölçer

Pire Şah’a çattı gözümle gördüm


Gülüm Ana hikmet vardır aşında

İnsan tuhaf olur olgun yaşında

Uyumuş kalmışım masa başında

Biri beni dürttü gözümle gördüm

Kaynak: Araştırmacı Yazar, Âşık Saz Ustası Gülüm Ana (Songül DÜNDAR) 17.02.2025


SORDUM SARI ÇİÇEĞE:

Sordum sarı çiçeğe:

Benzin neden sarıdır?

Çiçek eydür: “Ey, Derviş!

Ahım dağlar eritir…” 


Yine sordum çiçeğe:

Sizde, ölüm var mıdır?

Çiçek eydür: “Ey, Derviş!

Ölümsüz yer var mıdır?” 


Yine sordum çiçeğe:

Kışın nerde olursuz?

Çiçek eydür: “Ey, Derviş!

Kışın türab oluruz.”


Yine sordum çiçeğe:

Tamuya girer misiz?

Çiçek eydür: “Ey, Derviş!

Ol münkirler yeridir.”


Yine sordum çiçeğe:

Uçmağa girer misiz?

Çiçek eydür: “Ey, Derviş!

Uçmak âdem şehridir.”


Yine sordum çiçeğe:

Gül, sizin neniz olur?

Çiçek eydür: “Ey, Derviş!

Gül Muhammed teridir.”


Yine sordum çiçeğe:

Âdem'i bilir misiz?

Çiçek eydür: “Ey, Derviş!

Âdem binde biridir.”


Yine sordum çiçeğe:

Kırklar'ı bilir misiz?

Çiçek eydür: “Ey, Derviş!

Kırklar Allah yâridir.


Yine sordum çiçeğe:

Rengin neden dönüktür?

Çiçek eydür: “Ey Derviş! 

Aşk oduna yanıktır.”


Yine sordum çiçeğe:

Sen, beni bilir misin?

Çiçek eydür: “Ey, Derviş!

Sen Yunus değil misin?”

Yunus Emre


Asıl Adı Alaeddin Gaybi Olan Alevî-Bektaşî Halk Ozanı: Dedesi, Alaeddin bin Yusuf; Babası: Alaiye Begi (Alanya Beyi) Hüsameddin Mahmud’dur. Alanya Beyliğini bırakarak Bektaşî Dergahına Mürit olarak girdiği söylenir. Hacı Bektaş-ı Veli’den sonra, Bektaşîlik Tarikâtının başına geçen Abdal Musa'ya bağlanarak Tasavvuf Yoluna girdi. Kaygusuz Abdal, Bektaşî Erkannâmesi üzerinde bazı düzenlemeler yaparak Bektaşîliğin ilk "Erkannâmesini" hazırladı. Böylece Bektaşîlik Tarikatı’nın ilk “Tüzük Yapıcısı” “Kaygusuz Abdal” olmuş oldu. Mısır'a giderek Bektaşîliği yaymaya çalıştı ve orada vefat etti.

Didaktik türdeki eserlerinde, açık ve yalın bir dil kullandı. Nükteli ve iğneli bir üslûbu vardır. Alevî-Bektaşî şiir geleneğini sürdürdü. Bazı şiirlerinde Yunus Emre'nin etkileri görülür.

Kaplu Kaplu Bağalar (Şathiye)

14.ve 15. yüzyıl Eski Anadolu Türkçesi fonetiğinde (Örneğin: Domuz yerine tonuz/donuz, söğüt yerine söğüt, budunu yerine budun) sadık kalınmış yazma nüsha metni şöyledir:

Kaplu kaplu bağalar

Kanatlanmış uçmağa

Kertenkele derilmiş

Diler Kırım geçmeğe


Kelebek; ok, yay almış

Ava şikâra çıkmış

Donuzları korkudur

Ayuları kaçmağa


Ergene’nin köprüsü

Susuzluktan bunalmış

Edirne minaresi

Eğilmiş su içmeğe


Kazaza balta koydum

Çevirişin dermezim

Çuval çayırda gezer

Segirdüben kaçmağa


Allah’ımın dağında

Üç bin balık kışlamış

Susuzluktan bunalmış

Kanlı ister göçmeğe


Leylek koduk doğurmuş

Ovada zurna çalar

Balık kavağa çıkmış

Sögüt dalın biçmeğe


Kelebek buğday ekmiş

Manisa Ovası’na

Sivrisinek derilmiş

Irgat olup biçmeğe


Bir sinek bir devenin

Çekmiş, budun koparmış

Salinuban seğirdür

Bir yâr ister koçmağa


Bir aksacık karınca

Kırk batman tuz yüklenmiş

Gâh yorgalar gâh seker

Şehre gider satmağa


Donuz dügün eylemiş

Ayuya kızın vermiş

Maymun sındı getirmiş

Kaftan gömlek biçmeğe


Deve hamama girmiş

Dana dellallık eder

Su sığırı natır olmuş

Nöbet ister çıkmağa


Kaygusuz’un sözleri

Hindistan’ın kozları

Bunca yalan söyledin

Girer misin uçmağa

Kaygusuz Abdal

(Not: Metindeki şikâr av, çerviş iç yağı, koduk sıpa, sındı makas, koz ceviz, uçmak ise Cennet anlamına gelir.)

KOCA TANRI

Yücelerden yüce tanrı

Gündüzlerden gece tanrı

İsmin vardır cismin yoktur

Sen benzersin hiçe tanrı


Yücelerden yüce gördüm

Erbabsın sen koca tanrı

Bu allahlığı sen nerden

Satın aldın kaça tanrı


Ali ile bir olmuşsun

Bir mektepte okumuşsun

Ali olmuş hafız kelam

Sen okursun hece tanrı


Kıldan bir köprü yapmışsın

Gelsin kullar geçsin deyu

Hele biz şöyle duralım

Yiğit isen sen geç tanrı


Yaratmışsın bağ-u cennet

Kulların etsinler sohbet

Cehennemi ne yarattın

Be akılı koca tanrı


Unuttuk diye namazı

Bizi ateşe atarsın

Kul yanması abes değil

Gel bas kızgın saca tanrı


Senin kulların anılır

Atası, anası ile

Senin anan baban yoktur

Benzersin bir hiçe tanrı

Seni her yerde görürüm

İçin dışını bilirim


Sırrın halka faş edersem

Halin nice olur tanrı


Kaygusuzum der buradan;

Cümle mahlûku yaradan,

Kaldır perdeyi aradan,

Gezelim beraber tanrı.

Kaynak: Kaygusuz Abdal (https://www.antoloji.com/koca-tanri-siiri/?siralama=p)


Kaygusuz Abdal'ın ham sofuluğu ve olgunlaşmamış insan (nefis) terbiyesini hicvettiği 

meşhur Kaz Destanı şiirinin yazma mecmualardaki özgün halinden bir bölüm şu şekildedir:

Bir kaz aldım ben karıdan,

Boynu da uzun borudan,

Kırk abdal kanın kurudan,

Kırk gün oldu kaynadırım kaynamaz.

...

Kaygusuz Abdal n'idelim,

Ahd ile vefa edelim,

Kaldır postu biz gidelim,

Kırk gün oldu kaynadırım kaynamaz.


Kastamonu (Tosya) yöresinden derlenen "Tiridine Bandım" Türküsü, TRT Repertuvarında yer alan anonim eserin, tam ve orijinal metninde yer alan sözleri bize güzel bir Fabl örneği vermektedir:

Of of,

Aşağıdan gelir Türkmen koyunu, amman amman,

Selviye benzettim yârin boyunu.

Amanın yandım, amanın amanın yandım,

Tiridine tiridine bandım,

Bedava mı sandın para verip aldım.


Of of,

Sabahınan erken çifte giderken, amman amman,

Öküzüm, torbadan düştü gördün mü?

Amanın yandım, amanın amanın yandım,

Tiridine tiridine bandım,

Bedava mı sandın para verip aldım.


Of of,

Manda yuva yapmış söğüt dalına, amman amman,

Yavrusunu sinek kapmış gördün mü?

Amanın yandım, amanın amanın yandım,

Tiridine tiridine bandım,

Bedava mı sandın para verip aldım.


"Sabah ezanını okurken 

Müezzin minareden uçtu gördün mü?"

Amanın yandım, amanın amanın yandım,

Tiridine tiridine bandım,

Bedava mı sandın para verip aldım.


(Not: Yöresel bazı derlemelerde esere sonradan "Sabah ezanını okurken / Müezzin minareden uçtu gördün mü?" dizesi de eklenmiştir.)


Yöresel Gerçeklik: Araştırmacılara göre bu türküdeki ifadeler aslında imkânsızlık değil, Kastamonu ağzına ait bir mecazdır. Çeltik tarlalarında sıcaktan bunalan mandaların yere sarkan salkım söğüt dallarının altına yatmasına "yuva yapmak", sineklerin yavru mandaları ısırmasına ise yöre ağzında "kapmak" denmektedir.


Fabıl, Teşhis ve İntak Sanatları:

Bu tür eserler: Hayvanları, insan gibi düşündürüp konuşturma, böylece onların ağzından topluma bir kıssadan hisse, olay, durum ve vaka hakkında insanı, toplum fertlerini düşünmeye sevk etmektir. Böylece olay ve durumlar hakkında, yorum yapma ve kimi zaman da ahlâka dair, dersler çıkarmayı amaçlar. Bu türün, en köklü olarak ortaya konmuş eserlere “Fabıl”, Onları konuşturma ve insan benliği vererek düşündürmeye: Edebî Sanatlardan “Teşhis ve İntak” denilmekte olup, bu tür Edebî Sanatların en belirgin özellikleri ve örnekleri aşağıda verilmiştir. 


Türk ve Dünya Edebiyatlarındaki En Eski Fabl Örnekleri:

Pançatantra (Beydeba - MÖ 3. yüzyıl / MS 3. yüzyıl): Dünya Edebiyatında Fabl türünün bilinen en eski ve en kapsamlı kaynağı kabul edilir. Hint Bilgesi Beydeba tarafından hükümdar çocuklarına, siyaset ve ahlâk eğitimi vermek amacıyla, kâleme alınmıştır.


Ezop Masalları (Ezop - MÖ 6. yüzyıl): Antik Yunan Edebiyatında sözlü gelenekten derlenen, bu kısa öyküler, türün Batı'daki kurucu metinleridir. Tilki, Karga, Ağustos Böceği ve Karınca gibi hayvanlar üzerinden kurnazlık, çalışkanlık ve kibir gibi evrensel insani zaafları ele alır.

Kelile ve Dimne (İbnü'l-Mukaffa - 8. yüz yıl): Kökeni Hint Eseri Pançatantra'ya dayanan eserin Farsça üzerinden Arapçaya çevrilmiş ve yeniden işlenmiş halidir. 

Adını, “İki Çakaldan” alan bu eser, yöneticilere Adalet, Dostluk, İhanet ve Devlet Yönetimi konularında öğütler verir.

Fabl'lar (Jean de La Fontaine - 17. yüzyıl): Antik Dönem ve Doğu kaynaklarından (özellikle Ezop ve Beydeba'dan) esinlenerek manzum biçimde yazdığı Fabllarla türe modern ve edebi formunu kazandırmıştır. Toplumsal adaletsizlikleri, güçlülerin zayıfları ezmesini ve insan doğasındaki ikiyüzlülüğü ince bir mizahla eleştirir.


TÜRK EDEBİYATINDAKİ EN ESKİ FABL ESERLERİ:

Altun Yaruk ve Kalyanamkara Papamkara Hikâyesi (Uygur Dönemi - 9. ve 10. yüzyıllar): İslâmiyet Öncesi Türk Edebiyatında Budizm'in etkisinde kâleme alınan bu metinler, Fabl özellikleri taşıyan En Eski Türkçe Anlatılardır. Hayvanların kendi aralarındaki konuşmaları üzerinden iyilik, merhamet ve dürüstlük gibi Budist ahlâk ilkeleri işlenir.

Kutadgu Bilig (Yusuf Has Hacip - 11. yüzyıl): Doğrudan bir Fabl Kitabı olmamakla birlikte, eserin içerisinde yer alan bazı bölümlerde, hayvan sembolizmi ve Fabl tekniğinden yararlanılmış olduğunu göstermektedir. İdeal devlet yönetimi ve mutlu olma yolları alegorik bir dille anlatılır.

Mantıku't-Tayr / Kuş Dili (Gülşehrî - 14. yüzyıl): İranlı Şair Ferîdüddin Attâr'ın aynı adlı eserinin Türkçeye uyarlanmış ve genişletilmiş halidir. Hüthüt Kuşunun rehberliğinde Simurg adlı efsanevi kuşu aramaya çıkan kuşların yolculuğu üzerinden, tasavvufi olgunlaşma ve nefis terbiyesi konu edilir.

Harnâme (Şeyhî - 15. yüzyıl): Türk Edebiyatında Batılı anlamda Fabl türünün ilk yetkin ve özgün örneği kabul edilir. Öküzlere özenerek boynuz sahibi olmak isterken elindeki kulaklarından ve kuyruğundan da olan zavallı bir eşeğin trajikomik hikâyesiyle toplumsal eşitsizlik ve açgözlülük hicvedilir, eleştirilir.

Tercüme-i Manzume (İbrahim Şinasi-1859): Tanzimat Döneminde Batı Edebiyatından yapılan ilk manzum çeviri eseridir. Şinasi bu eserde La Fontaine'in bazı Fabllarını Türkçeye çevirerek türün, modern Türk Edebiyatına girişini sağlamıştır.


İpek Yolu üzerindeki Dunhuang Binbuda Kütüphanesi (Mağaraları) külliyatı ve Turfan kazılarında bulunan 3. ile 11. yüzyıllar arasına tarihlenen Uygur, Çin ve Orta Asya El Yazmaları İle Blok Baskı (Matbaa) Metinleri, farklı kültür ve inançların hayvan sembolizmi üzerinden nasıl ortak bir Ahlâk Dili kurduğunu gösterir. 

Klasik Batı Fabllarındaki salt mizahi ve eleştirel yapının aksine, bu metinlerdeki Fabl (hayvan masalı / çatik) unsurları doğrudan dini öğreti, ruh göçü (reenkarnasyon), evrensel merhamet ve şifa pratikleriyle iç içe geçmiştir. 


İkiz Kardeşler ve Prens Kalyanamkara ile Papamkara Hikâyesi

Halk arasında ses benzerliği nedeniyle bazen "Kaynanam Kara Papam Kara" şeklinde de telaffuz edilen Prens Kalyanamkara ve Papamkara (Edgü Ögli Tigin ve Ayıg Ögli Tigin) anlatısı, Binbuda Kütüphanesi (Mağaraları)'nda bulunmuş en önemli Uygurca el yazmalarındandır. İkiz ve Zıt Kardeş Arketipi: Hint, Budist, Macar, Fin, Polonya ve Kelt Mitolojilerinde sıkça görülen "İyi ve Kötü İkiz/Kardeş" (Işık ve Karanlık, Bilgelik ve Açgözlülük) ikiliği bu eserin temelini oluşturur. Prens Kalyanamkara (İyi Düşünceli Prens) tüm canlıları kurtarmak isterken, kardeşi Papamkara (Kötü Düşünceli Prens) kıskançlık ve hırsla ona ihanet eder.

Fabl ve Hayvan Motifleri: Budist edebiyatta Jataka (Uygurcada Çatik) adı verilen bu öykülerde hayvanlar yalnızca birer dekor değil, insanlarla iletişim kuran, acı çeken ve ahlâkî ders veren aktif öznelerdir. Prens Kalyanamkara'nın saraydan ayrılma sebebi, kuşların böcekleri, yılanların kurbağaları yediğini görerek doğadaki bu acımasız döngüyü durdurmak istemesidir.

Konuşan ve Yardım Eden Hayvanlar: Yolculuk boyunca prensin karşılaştığı deniz canlıları, ejderhalar ve orman hayvanları tıpkı klasik Fabllardaki gibi insani erdemleri (vefa, şükran, merhamet) temsil eder. Kötü kardeşin gözlerini kör etmesine rağmen prensin hayvanlara ve doğaya duyduğu şefkat sayesinde mucizevi biçimde iyileşmesi, iyiliğin doğa tarafından ödüllendirilmesi temasını işler. 


Manihaizm Çevresi Metinlerinde Fabl Özellikleri:

3.yüzyılda Mani tarafından kurulan ve 8. yüzyılda Uygurların resmî dini haline gelen Manihaizm, öğretilerini halka yaymak için Mesel ve Fabl tekniğini en yoğun kullanan inanç sistemlerinden biridir.


Işık ve Karanlık Alegorisi: Maniheist Uygur metinlerinde (Örneğin: Huastuanift veya Maniheist vaaz parçalarında) hayvanlar, evrendeki "Işık" (iyilik) ve “Kötülük” (Kötülük-Madde) savaşının sembolleridir. 

Kelile ve Dimne (Pançatantra) Bağlantısı: Maniheist rahipler, Hint kökenli Pançatantra ve Kelile ve Dimne masallarını Soğdca ve Uygurcaya uyarlayarak kendi vaaz kitaplarına dahil etmişlerdir. Bu metinlerde Aslan, Çakal, Maymun ve Kaplumbağa gibi hayvanlar üzerinden nefsin tuzakları, dünya malına tamah etmenin tehlikeleri ve bilgece yaşama kuralları anlatılır.

Avcı ve Tuzak Metaforu: Maniheist Fabllarda şeytan veya karanlık güçler genellikle "kurnaz bir avcı", insan ruhu ise "tuzağa düşen bir kuş veya ceylan" olarak kişileştirilir. Hayvanların kendi aralarındaki diyaloglarla tuzaktan kurtulma çabaları, müminlere ruhlarını bedensel arzulardan kurtarma öğüdü verir.


Çin, Fin-Ugor (Macar, Fin) ve Kelt (Türk) Kültürleriyle Ortak Kökler:

İpek Yolu'nun kesişim noktası olan Dunhuang (Binbuda Kütüphanesi) yazmaları, Avrasya bozkır kültürleri ile Avrupa'nın kadim halkları arasındaki ortak anlatı mirasını yansıtır.

Çin Budist Anlatıları ve Blok Baskılar: 3. ve 5. yüzyıllarda Çinceye çevrilen Avadana ve Jataka derlemeleri, dünyadaki İlk Matbaa (tahta kalıp) baskılarının da temelini oluşturmuştur. Bu metinlerde: Maymun Krallar, Konuşan Geyikler ve Bilge Filler üzerinden yöneticilere adalet ve halka şefkat gösterme dersleri verilir.


Fin-Ugor ve Bozkır Hayvan Destanları: 

Eski Uygur metinlerindeki hayvan sembolizmi ile Fin “Türk” (Kalevala Destanı) ve Macar “Türk” halk anlatılarındaki totemik hayvan figürleri (Kurt, Geyik, Ayı, Kuzgun) büyük benzerlik gösterir. Her iki gelenekte de hayvanlar "Soy Atası" veya "Yol Gösterici Bilge" konumundadır.

Kelt (En Eski Türkler) ve Slav (Polonya “En Eski Türkler” Kültüründeki Paralellikler: Kelt Mitolojisindeki "İkiz Kahramanlar" ve şekil değiştiren bilge hayvanlar (Örneğin: bilgeliği temsil eden Somon Balığı veya Orman Domuzu) ile Slav Halk Masallarındaki Konuşan Kurt ve Tilki Figürleri, Hint-Avrupa ve Avrasya masal göçünün ortak motifleridir. 


Eski Uygur Tıp Metinlerinde Fabl ve Sembolik Unsurlar:

Binbuda (Kütüphanesi) Mağaraları ve Turfan'da bulunan Uygur Tıp Metinleri (Otacı Bitig vb.), yalnızca reçetelerden ibaret değildir!.. Şifa sürecini mitolojik ve alegorik öykülerle destekler.

Hastalıkların Kişileştirilmesi: Eski Uygur tıp yazmalarında hastalıklar ve kötü ruhlar, tıpkı fabllardaki kötü karakterler gibi konuşan, pazarlık yapan ve ikna edilen varlıklar olarak kurgulanır. Hekim (otacı), şifa verirken bu varlıklara hitap eden kısa öyküler ve tekerlemeler okur.

Hayvansal İlaçlar ve Sembolik Güç: Tıp metinlerinde geçen hayvan motifleri (Geyik Boynuzu, Kurt Dişi, Ayı Safrası, Kırlangıç Yuvası vb.), o hayvanın fabllarda ve mitolojide temsil ettiği güçle ilişkilendirilir. Örneğin: Hızı ve çevikliği temsil eden hayvanların uzuvlarının felç veya halsizlik tedavisinde kullanılması, edebi sembolizmin tıbbi pratiğe yansımasıdır.

Şifa Veren Hayvan Öyküleri: Bazı tıp el yazmalarının giriş kısımlarında, yaralı bir hayvanın (örneğin bir yılanın veya kuşun) doğadaki şifalı bir otu bularak kendini iyileştirmesi anlatılır. İnsanların da o hayvanı taklit ederek ilacı keşfetmesini konu alan bu kısa anlatılar, tıbbi bilgiyi kalıcı kılan didaktik fabl örnekleridir. 

Varoluşun Kökeni ve Tekâmül Yolculuğu: Zerreden Bütüne Dönüş:

İnsanlık tarihi boyunca bilim, felsefe ve ilâhî dinler aynı temel sorunun cevabını aramıştır: "Nereden geldik, Neyiz ve Nereye Gidiyoruz?" Hem modern bilimin evrenin oluşumuna dair ortaya koyduğu veriler hem de kadim inanç sistemleri ile dört ilâhî kitabın metinleri, varlığın basit bir başlangıçtan karmaşık ve yüce bir bilince doğru ilerleyen kusursuz bir tekâmül (olgunlaşma) halkası içinde olduğunu gösterir. Bu süreç, tümden gelimler bir zerreden başlayıp tüme varımla tekrar mutlak bütüne, yani Yaradan'a ulaşma yolculuğudur.

Bilimsel Perspektif: Tek Hücreden İnsan Bilincine Yükseliş

Modern bilim ve biyoloji, yeryüzündeki yaşamın yaklaşık 3,8 milyar yıl önce sudaki tek hücreli mikroorganizmalarla başladığını ortaya koyar. "Biz bir zerre idik" hakikatinin maddî karşılığı olan bu ilk canlılar, milyonlarca yıl süren bir değişim ve gelişim sürecinden geçerek çok hücreli organizmalara, bitkilere, deniz canlılarına, sürüngenlere, memelilere ve nihayetinde düşünen, sorgulayan ve irade sahibi olan insana (Homo Sapiens) evrilmiştir.

Kuantum fiziği ve astrofizik de evrendeki her şeyin tek bir noktadan (Büyük Patlama) genişleyerek ayrıştığını, ancak temel düzeyde her bir zerrenin birbirine bağlı olduğunu kanıtlar. İnsan bedenini oluşturan karbon, oksijen ve demir gibi elementler, milyarlarca yıl önce sönen yıldızların çekirdeklerinde oluşmuştur. Dolayısıyla insan, maddî olarak evrenin bir özeti, bir parçasıdır ve içindeki bu kozmik hafıza ile tekrar bütüne yönelme eğilimindedir.

Kadim İnançlar ve Enkarnasyon Halkası: Ruhun Olgunlaşma Merdiveni:

İnsanlığın en eski yazılı metinlerinde, özellikle Hint Vedalarında, Budist Jataka Öykülerinde ve Uygur-Maniheist Yazmalarında yaşam bir döngü ve yükselme merdiveni olarak tanımlanır. Bu kadim öğretilere göre: Bilinç veya ruh; önce cansız maddede (taş ve toprakta) uyur, bitkide uyanır, hayvanda hareket ve içgüdü kazanır, insanda ise akıl ve vicdan sahibi olur.

Eski Uygur Metinlerinde ve Doğu felsefelerinde "Enkarnasyon" veya "Devir" olarak adlandırılan bu halka, varlığın kendi özündeki kusurları arındırarak bir üst mertebeye geçme çabasıdır. Kelt Rahiplerinden Antik Yunan filozoflarına, Sümer Tabletlerinden Çin bilgelerine kadar, pek çok kültürde insan, maddî dünyadaki sınavlarını verip bilgisini artırdıkça kaba maddeden sıyrılır ve ışık âlemine yükselir. Bu yükselme, parçanın kendi aslını hatırlayıp bütünle yeniden birleşme arzusudur.


ARAŞTIRMACI YAZAR, SAZ USTASI ÂŞIK SONGÜL DÜNDAR’IN “ÜÇ KANGAL” KİTABINDA BELİRTTİĞİ İLAHİ KİTAPLARDA TEKÂMÜL, DİRİLİŞ VE BÜTÜNE DÖNÜŞ ENKARNASYON DELİLLERİ:

Semavi dinler ve dört ilâhî kitap: (Tevrat, Zebur, İncil ve Kur'an-ı Kerim), yaratılışın aşamalı olduğunu ve insanın topraktan ve sudan süzülerek en güzel surette yaratıldığını, ardından da manevi bir yükselişle Rabbine döneceğini açık ayetlerle belgeler.

Tevrat (Tekvin / Yaratılış Bölümü): Yaratılış kitabının ilk babında evrenin ve canlılığın aşamalı olarak var edildiği anlatılır. Önce sular ve toprak ayrılır, ardından yerden bitkiler ve ağaçlar çıkar, sonra sulardaki canlılar ve kuşlar, daha sonra kara hayvanları ve en son aşamada ise Tanrı'nın kendi suretinde yarattığı insan var olur. Kabala gibi kadim Yahudi mistisizmi de bu süreci "Tikkun" (Onarım ve Tekâmül) kavramıyla açıklar; parçalanmış ışık zerrelerinin tekrar tek olan Yaradan'a dönüşünü anlatır.

Zebur (Mezmurlar): Davud Peygamber'e verilen Zebur'da insanın yaratılışındaki gizem ve yükseliş özlemi lirik bir dille ifade edilir. Mezmurlar 139'da insanın daha cenin halindeyken dünyanın derinliklerinde dokunduğu ve Rabbin ruhundan kaçamayacağı vurgulanır. Canlıların nefesinin Tanrı'dan geldiği, nefesleri kesildiğinde tekrar toprağa döndükleri ve Tanrı'nın ruhunu gönderdiğinde, yeniden yaratıldıkları (Mezmurlar 104:29-30) belirtilerek yaşam ve ölüm döngüsüne işaret edilir.


İncil (Yuhanna ve Pavlus'un Mektupları): İncil'de maddî bedenden ruhsal bedene geçiş ve bütünleşme vurgulanır. Korintlilere Birinci Mektup 15. Bölümde, toprağa ekilen bir tohumun önce ölmesi (Çürümesi) gerektiği, ancak bu sayede yeni ve daha yüce bir bitki olarak dirileceği örneği verilir. Doğal olanın (Maddî Bedenin) önce, ruhsal olanın ise sonra geldiği belirtilir. Yuhanna İncili'nde ise İsa Mesih'in "Ben ve Baba biriz" ve "Onlar da bizde bir olsunlar" sözleriyle, olgunlaşan insan ruhunun ilâhî bütünlükle kavuşması hedeflenir.

Kur'an-ı Kerim: Kuran hem biyolojik yaratılış aşamalarını hem de ruhsal tekâmülü en net ifadelerle ortaya koyar. 

Sâd Suresi: 71-73. Ayetler: Bu pasaj, sorudaki ifadeye en yakın metni içerir. Diyanet İşleri Başkanlığı mealine göre şu şekildedir:

"Hani Rabbin meleklere demişti ki: 'Ben çamurdan bir insan yaratacağım. Onu yapıp ruhumdan ona üflediğim zaman, onun için secdeye kapanın.' Bunun üzerine meleklerin hepsi topluca secde ettiler."

Hicr Suresi: 28-29. Ayetler: İnsanın yaratılış maddesine ve secde emrine vurgu yapar:

"Hani Rabbin meleklere, 'Ben kuru bir çamurdan, şekillendirilmiş balçıktan bir insan yaratacağım. Onu düzenleyip içine ruhumdan üflediğim zaman, onun için hemen secdeye kapanın' demişti."

Bakara Suresi: 30 ve 34. Ayetler: İnsanın yeryüzündeki görevini (halifelik) ve secde olayını ayrı ayetlerde ele alır:

"Hani Rabbin meleklere, 'Ben yeryüzünde bir halife yaratacağım' demişti..." (30. Ayet) "Hani meleklere, 'Âdem için saygı ile eğilin (secde edin)' demiştik de İblis hariç bütün melekler hemen saygı ile eğilmişlerdi..." (34. Ayet)

Bakara Suresi 28. Ayetteki: "Siz ölü idiniz, O sizi diriltti; sonra sizi yine öldürecek, sonra tekrar diriltecek ve nihayet O'na döndürüleceksiniz" hükmü, varlığın cansızlıktan (ölülükten) hayata, dünyadaki geçici ölümden ise sonsuz ve yüce bir dirilişe geçişini özetler. 

Ayrıca Mü'minun Suresi: 12-14. Ayetlerde: İnsanın çamurdan süzülen bir özden, nutfeden, alâkadan ve mudğadan, aşama aşama yarattık” 

Nuh Suresi 14. Ayette İse: "Oysa O, sizi evrelerden geçirerek (tavır tavır) yaratmıştır" denilerek yaratılıştaki tekâmül yasasına doğrudan dikkat çekilir.


ARAŞTIRMACI YAZAR, SAZ USTASI ÂŞIK SONGÜL DÜNDAR’IN “ÜÇ KANGAL” KİTABINDA BELİRTTİĞİ İSLÂM TASAVVUFUNDA DEVİR NAZARİYESİNİN TEZAHÜRÜ: 

Veliullah ve Rab Katına Yükseliş İslâm düşünce tarihinde Muhyiddin İbn Arabi, Mevlânâ Celaleddin Rumi, 15. yy başı, (15. yy sonu - 16. yy başı, Sâdık Abdal (15. yy), Şah İsmail Hatâyî (1487 - 1524), Pir Sultan Abdal (16. yy), Kul Himmet (16. yy), Virânî (16. yy sonu - 17. yy başı), Muhyiddin Abdal (16. yy), Kul Nesîmî (17. yy), Şahinoğlu (17. yy), Kazak Abdal (17. yy), Teslim Abdal (17. yy), Dedemoğlu (18. yy), Azbi Baba (18. yy), Hüsnü (18. yy), Dertli (1772 - 1846), Seyrânî (1800 - 1866), Harâbî (1853 – 1915), Türâbî Baba (19. yy), Âşık Veysel (1894 - 1973), Âşık Mahzuni Şerif (1940 - 2002), Âşık Daimi (1932 - 1983), Feyzullah Çınar (1937 - 1983) ve İbrahim Hakkı Erzurumî gibi Mutasavvıflar, bu bilimsel ve ilâhî hakikati "Devir Nazariyesi" (Kavs-i Nüzul ve Kavs-i Uruc) ile sistemleştirmişlerdir.

Alevi-Bektaşi Edebiyatı Geleneği: Köklerini 13. Yüz yıldan alarak günümüze kadar kesintisiz bir şekilde uzanan zengin bir halk edebiyatı koludur. Bu gelenekteki şairler genellikle Nefes, Deme, Düvazdeh (Düvaz İmam) ve Mersiye gibi nazım türleriyle öne çıkarlar.

Pir Sultan Abdal'ın 16. yüzyılda zirveye taşıdığı bu gelenek, kendi döneminden önce başlayan ve sonrasında yüzyıllar boyunca devam eden pek çok önemli ozanı bünyesinde barındırır.

13. ve 14. Yüzyıl (Kuruluş ve İlk Temsilciler)

Bu dönem, Anadolu'da tasavvuf düşüncesinin ve Bektaşi geleneğinin temellerinin atıldığı yıllardır.

Yunus Emre (13.y.y sonu - 14. yy başı). Alevi-Bektaşi Geleneğinin doğrudan kurucu ismi olmasa da sade Türkçesi, ilâhîleri ve insan sevgisi temasıyla kendisinden sonraki tüm Bektaşi şairlerinin pirlerinden biri kabul edilir.

Sait Emre (14. yy). Hacı Bektaş-ı Veli'nin halifelerinden biri olarak bilinir ve Bektaşi edebiyatının ilk nefes örneklerini veren şairlerdendir.

Abdal Musa (14. yy). Bektaşi geleneğinin en önemli erenlerinden olup özellikle Kaygusuz Abdal'ın yetişmesinde büyük rol oynamıştır.

15. Yüzyıl (Tekke Edebiyatının Sistemleşmesi)

Bektaşi tekke edebiyatının kendine özgü üslubunun ve "Şathiye" gibi türlerinin yerleştiği dönemdir.

Kaygusuz Abdal (14. yy sonu - 15. yy başı). Bektaşi tekke edebiyatının kurucusu kabul edilir. İnce mizah, eleştiri ve derin tasavvufi anlamlar içeren şathiyeleriyle tanınır.

Yemînî (15. yy sonu - 16. yy başı). Alevi-Bektaşi edebiyatının temel kaynaklarından olan ve Hz. Ali'nin faziletlerini anlatan Fazîletnâme adlı eserin yazarıdır.

Sâdık Abdal (15. yy). Ehl-i Beyt sevgisini ve Bektaşi erkanını işleyen erken dönem şairlerindendir.

16. Yüzyıl (Altın Çağ ve Pir Sultan Dönemi)

Alevi-Bektaşi edebiyatının hem lirik hem de toplumsal açıdan en güçlü eserlerinin verildiği yüzyıldır.

Şah İsmail Hatâyî (1487 - 1524). Safevi Devleti'nin kurucusu olmasının yanı sıra, "Yedi Ulu Ozan"dan biridir. Sade Türkçeyle yazdığı nefesler, cem törenlerinin temel metinleri arasına girmiştir.

Pir Sultan Abdal (16. yy). Sivas'ın Banaz köyünde yaşamış, Hızır Paşa tarafından idam edilmiştir. Coşkulu lirizmi, haksızlığa karşı direnişi ve doğa sevgisiyle geleneğin en büyük halk şairi sayılır.

Kul Himmet (16. yy). Pir Sultan Abdal'ın çağdaşı ve takipçisidir. Özellikle on iki imamı öven "düvazdeh" türündeki şiirleriyle tanınır.

Virânî (16. yy sonu - 17. yy başı). Yedi Ulu Ozan'dan biri olup hem hece hem de aruz ölçüsüyle derin felsefi ve tasavvufi şiirler yazmıştır.

Muhyiddin Abdal (16. yy). Hurufi ve Bektaşi düşüncesini sade bir dille harmanlayan önemli bir tekke şairidir.


17. Yüzyıl (Geleneklerin Kökleşmesi ve Yeni Sesler)

Bu yüzyılda Alevi-Bektaşi şairleri hem tekke çevresinde hem de aşık edebiyatı geleneği içinde eserler vermeye devam etmiştir.

Kul Nesîmî (17. yy). 14. yüzyılda yaşayan Seyyid Nesîmî ile karıştırılmamalıdır. Lirik nefesleri ve "Ben melamet hırkasını kendim giydim eynime" gibi meşhur deyişleriyle tanınır.

Şahinoğlu (17. yy). Pir Sultan Abdal geleneğini sürdüren, sade ve akıcı bir dile sahip halk şairidir.

Kazak Abdal (17. yy). Yobazlığı ve ham sofuları sert ama mizahi bir dille eleştiren taşlamalarıyla ünlenmiştir.

Teslim Abdal (17. yy). Anadolu'da Bektaşi inancını ve erkanını yayan gezgin derviş şairlerdendir.

18. Yüzyıl (Aruz ve Hece Etkileşimi)

Divan edebiyatı etkisinin tekke şairlerinde daha belirgin görülmeye başlandığı dönemdir.

Dedemoğlu (18. yy). Özellikle Çukurova ve Toroslar bölgesinde yaşayan Türkmenler arasında Pir Sultan geleneğini sürdüren güçlü bir ozandır.

Azbi Baba (18. yy). Bektaşi tekkelerinde yetişmiş hem aruz hem de hece ölçüsüyle ilâhîler ve nefesler yazmış bir şairdir.

Hüsnü (18. yy). Bektaşi felsefesini ve tarikat adaplarını işleyen şiirleriyle bilinir.

19. Yüzyıl (Toplumsal Eleştiri ve Yenileşme)

Osmanlı'nın son dönemlerindeki toplumsal çalkantıların ve Bektaşi tekkelerinin kapatılması (1826) gibi olayların şiire yansıdığı yüzyıldır.

Dertli (1772 - 1846). Hem aşık hem de Bektaşi geleneğinin en büyük ustalarındandır. Toplumsal aksaklıkları ve bağnazlığı eleştiren güçlü taşlamaları vardır.

Seyrânî (1800 - 1866). Kayseri Develili olan Seyrânî, keskin dili ve sosyal adaletsizliklere karşı yazdığı taşlamalarla öne çıkar.

Harâbî (1853 - 1915). Edip Harâbî olarak da bilinir. "Vahdetname" adlı şiiriyle yaratılış felsefesini ve Bektaşi inancını en etkili şekilde anlatan son dönem büyük şairlerindendir.

Türâbî Baba (19. yy). Hacı Bektaş Dergahı postnişinliği de yapmış, geleneğin kurallarını şiirleştiren önemli bir isimdir.

20. Yüzyıl ve Günümüz (Çağdaş Temsilciler)

Geleneğin modern dünyaya ve geniş kitlelere ulaştığı dönemdir.

Âşık Veysel (1894 - 1973). Doğrudan bir tekke şairi olmasa da Pir Sultan Abdal geleneğinden beslenen, hoşgörü ve insan sevgisi temalı deyişleriyle bu kültürün en büyük modern temsilcisidir.

Âşık Mahzuni Şerif (1940 - 2002). Pir Sultan Abdal'ın toplumsal muhalif çizgisini 20. yüzyıla taşıyan, halkın sorunlarını sazıyla dile getiren büyük bir ozandır.

Âşık Daimi (1932 - 1983). "Kâinatın aynasıyım" gibi felsefi derinliği yüksek nefesleriyle geleneği günümüze bağlayan ustalardandır.

Feyzullah Çınar (1937 - 1983). Pir Sultan ve Hatâyî deyişlerini aslına uygun şekilde icra edip gelecek kuşaklara aktaran önemli bir zakir ve ozandır.

Alevi-Bektaşi İnancında ve Edebiyatında "Yedi Ulu Ozan" olarak kabul edilen isimler; geleneğin temelini kuran, felsefesini şiirle sistemleştiren ve Cem Törenlerinde Nefesleri en çok okunan yedi büyük şairdir.

Kronolojik sıraya göre bu yedi ozan: Seyyid Nesîmî, Yemînî, Fuzûlî, Şah İsmail Hatâyî, Virânî, Pir Sultan Abdal ve Kul Himmet'tir.

Bu yedi ulu ozanın, kronolojik sıralaması ve her birinin insanın yaratılışını, "Elest Bezmi"ni (Ruhların Yaratılış Meclisi) veya "Vahdet-i Vücud" (Varlığın Birliği) felsefesini işlediği şiirlerinden örnek dörtlükler (kıtalar, bendler):  


1. Seyyid Nesîmî (14. Yüzyıl Sonu - 15. Yüzyıl Başı)

Yedi Ulu Ozan'ın en eskisi ve tasavvufi derinliği en yüksek olanıdır. İnsan-ı Kâmil (olgun insan) ve Allah'ın insanda tecelli etmesi (Enel-Hak) düşüncesini işlemiştir.

Yaratılış ve İnsanın Yüceliği Üzerine:

Sığmazam cihâna ben, cihân bana sığmazam

Cevher-i lâmekân benim, kevn ü mekâna sığmazam 

Arş ile ferş ü kâf ü nûn, bende bulundu cümle çün

Kes sözünü ve ebsem ol, şerh ü beyâna sığmazam


2. Yemînî (15. Yüzyıl Sonu - 16. Yüzyıl Başı)

Hz. Ali'nin faziletlerini anlatan Fazîletnâme adlı eseriyle tanınır. Yaratılışın sırrını ve insanın manevî özünü anlatan deyişler yazmıştır.

Yaratılışın Özü Üzerine:

Evvel Allah âhir Allah, cümle varın başıdır

Kün dedi var eyledi, bu cümle halkın işidir

Âdem'i halk eyledi, kudret elinden yoğurup

Kendi ruhundan üfürdü, sırr-ı Hak yoldaşıdır.


3. Fuzûlî (16. Yüzyıl)

Divan edebiyatının en büyük şairi olmasının yanı sıra, Kerbela olayını anlattığı Hadîkatü's-Süedâ eseri ve Ehl-i Beyt sevgisi nedeniyle Yedi Ulu Ozan arasında sayılır.

Yaratılış ve Aşkın Başlangıcı Üzerine:

Menem ki kâfile-sâlâr-ı kârbân-ı gamem

Müsâfir-i reh-i sahrâ-yı mihnet ü elemem

Ezelde bezm-i elest içre câm-ı aşk içeli

Esîr-i derd ü belâ-yı muhabbet-i kıdemem


4. Şah İsmail Hatâyî (1487 - 1524)

Safevi Devleti'nin kurucusu olmasının yanında, sade Türkçesiyle cem erkanının temel taşlarını örmüştür. Ruhların yaratılışını ve dünyaya gelişini şiirlerinde sıklıkla işler.

Ruhların Yaratılışı ve Dünya Yolculuğu Üzerine:

Gâh çıkarım gökyüzüne, seyrederim âlemi

Gâh inerim yeryüzüne, seyreder âlem beni

Gâh giderim medreseye, ders okurum Hak için

Gâh giderim meyhaneye, dem çekerim aşk için


5. Virânî (16. Yüzyıl Sonu - 17. Yüzyıl Başı)

Hurufi ve Bektaşi düşüncesini birleştiren Virânî, insanın yüzündeki ve bedenindeki yaratılış sırlarını anlatan derin nefesler yazmıştır.

İnsanın Yaratılışı ve Kâinatın Özü Üzerine:

Âdem'in cisminde gizlidir cihanın varlığı

Nokta-i kübrâdır insan, bil hakikat yarlığı

Kün feyekûn emri ile kâinat halk olmadan

Nur-ı vahdet içre idi bu vücudun darlığı


6. Pir Sultan Abdal (16. Yüzyıl)

Halk edebiyatının ve toplumsal direnişin en büyük ozanıdır. Onun şiirlerinde yaratılış, doğayla bütünleşme ve insanın ilâhî aşkla yoğrulması şeklinde görülür.

İnsanın Özü ve Hak ile Bütünleşmesi Üzerine:


Koyun beni Hak aşkına yanayım

Dönen dönsün ben dönmezem yolumdan

Yolumdan dönüp de mahrum mu kalayım?

Dönen dönsün ben dönmezem yolumdan


Benim pîrim Şâh-ı Merdân Ali'dir

Yaratıldım ezel bezm-i elestten

Gönlümün mihmanı kudret elidir

Dönen dönsün ben dönmezem yolumdan


7. Kul Himmet (16. Yüzyıl)

Pir Sultan Abdal'ın çağdaşı ve yakın takipçisidir. Özellikle yaratılışın başlangıcı olan "Nur" kavramını ve On İki İmam'ın manevi yaratılışını işlemiştir.

İlk Yaratılış ve İlahi Nur Üzerine:


Yer gök yaratılmadan, kâinat yok iken

Bir yeşil kandilde bir nur var idi

Ne arş var idi ne kürs, ne de levh ü kâlem

Kudret denizinde bir dür var idi


Bu anlayışa göre yaratılış, mutlak varlık olan Allah'tan (Bütün'den) bir nur/zerre halinde inerek (Tümden Gelim) başlar. Sırasıyla cansız varlıklar (cemadat), bitkiler (nebatat) ve hayvanlar (hayvanat) mertebelerinden geçerek İnsan-ı Kâmil mertebesine ulaşır. Mevlâna, Mesnevi'sinde bu durumu şu meşhur dizelerle özetler:

"Cansızdım öldüm, bitki oldum; bitkiden öldüm, hayvan suretinde belirdim; hayvanlıktan öldüm, insan oldum. Öyleyse ölmekten niye korkayım? Ne zaman ölmekle eksildim ki?"

İnsan mertebesine ulaşan varlık için artık tersine bir yolculuk, yani "Tüme Varım" başlar. İnsan; aklını, aşkını ve iradesini kullanarak nefsini arındırdıkça manevi basamakları tırmanır. Önce hakikati gören bir Eren ve Veli olur. İlahi sırlara vakıf oldukça Allah'ın dostu anlamına gelen Veliullah ve Evliya makamına yükselir. Nihayetinde kendi benliğini (egosunu) mutlak varlıkta eriterek ("Fenafillah"), Yaradan'ın terbiye edici (Rab), tüm yaratılmışlara merhamet eden (Rahman) ve sadece müminlere özel şefkat gösteren (Rahim) sıfatlarının aynası haline gelir.


ARAŞTIRMACI YAZAR, SAZ USTASI ÂŞIK SONGÜL DÜNDAR’IN “ÜÇ KANGAL” KİTABINDA BELİRTTİĞİ GİBİ KADİM DİNLERDE GEÇEN CANLILARIN YARATILIŞINA DAİR BİLGİLER:

Tek hücreli bir zerreden başlayan biyolojik yolculuk, insan bedeninde akıl ve vicdanla taçlanmış; ancak burada sona ermemiştir. Hem pozitif bilimlerin evrimsel verileri hem de Tevrat, Zebur, İncil, Kur'an ve kadim doğu öğretilerinin ortak mesajı şudur: Varlık bir bütünden kopup gelmiş bir damladır; cansızlıktan bitkiye, bitkiden hayvana, hayvandan insana ve insandan da kâmil bir ruha dönüşerek tekrar ait olduğu o sonsuz okyanusa, yani Yaradan'ın katına geri dönecektir.

Ağaçlardan, bitkilerden örnekle, hayvan ve insanlara da ölüm yoktur! Olgunlaşamamış, insanlar yeni bir bedende tekamülünü tamamlamak için yeniden dünyaya döneceklerdir. Bazıları da olgunlaşmış olmalarına rağmen yeniden boyuttan boyuta Evren Yasasına göre dünyaya ineceklerdir. Ölenler insan iken hayvan olmaz. Geri tekâmül yoktur; yani tekâmül hep ileriye doğrudur; ancak bazı tekâmül etmiş İnsan Ruhları her bedene Evren Yasasının Kendisine İzin Verdiği Nisbette, başka bedenlere girip çıkabilmekte, Güvercin, Kartal, Aslan, Geyik olabilmektedir. Bu konuyu belge ve örnekler ile detaylandıracak olursak: 

Tekâmül Yasası, Dönüşüm ve Ruhun Boyutlar Arası Yolculuğunu dikkate alacak olursak; Hz. Muhammed Peygamberin Cebrail ile birlikte göğün yedi kat üstü “Arş” yükseldiği; Cebrail’in Peygambere: “Bundan sonra yalnız gideceksiniz!..” dediği ve Peygamber’in Cebrail’i siz de gelin diye söylediğinde Cebrail’in Cevabı ilginçtir: “Bundan sonra ben de gelirsem orada yanarım. Bu sebeple o boyuta geçmeğe iznim yok!” dediği anlatılır. 

İnsan: Fizikî Beden, Ruh Beden, Can Beden, İnsan ı Kâmil; Eren; Evliyâ; Veli, Veliullah; Enerji Beden; Varlık Beden; Varlık Üssü Varlık Beden; Yanmaz Enerji Beden ve giderek boyutları atlayarak Rab, Rahman, Rahim… boyutlarına ulaşacaktır. Ölüm bir son değildir. Ölüm yeniden başka boyutta diriliştir. Ölümü durdurmak, Kotlanmış Şifreleri belirlenmiş ölüm tarihlerinin zamanını değiştirmekle durdurulabilir. 


Üç yüz yıl (Ashab ı Keyf), üç bin yıl (Hz. Nuh ve Kavmi “950 Yıl”, Ankebût Suresi 14. Âyette Hz. Nuh'un Kavmi arasında "bin yıldan elli yıl eksik" (950 yıl) kaldığı bildirilir). Tevrat'ta En Uzun Yaşayanlar (600 - 969 Yıl Arası), 

Metuşelah (969 Yıl): Tevrat'ta adı geçen en uzun ömürlü insandır. Yaratılış 5:27 ayetinde toplam 969 yıl yaşadığı yazar.  

Yered (962 Yıl): Yaratılış 5:20 ayetinde 962 yıl yaşadığı belirtilir.   

Hz. Nuh (950 Yıl): Yaratılış 7:6 ayetinde tufan koptuğunda 600 yaşında olduğu, Yaratılış 9:28-29 ayetlerinde ise tufandan sonra 350 yıl daha yaşayarak toplam 950 yaşında vefat ettiği yazar. Hz. Âdem (930 Yıl): Yaratılış 5:5 ayetinde 930 yıl yaşadığı bildirilir. 

Hz. Şit (912 Yıl): Yaratılış 5:8 ayetinde 912 yıl yaşadığı geçer.   

Lamek (777 Yıl): Hz. Nuh'un babasıdır ve Yaratılış 5:31 ayetinde 777 yıl yaşadığı kaydedilir. Sam (600 Yıl): Hz. Nuh'un oğludur. Yaratılış 11:10-11 ayetlerinde tufanda 100 yaşında olduğu, sonrasında 500 yıl daha yaşayarak toplam 600 yıl ömür sürdüğü belirtilir. 

Antik Mezopotamya metni olan Sümer Kral Listesi'nde (Örneğin:  

Alulim'in 28.800 yıl hüküm sürmesi gibi 

Etana (Kiş Kralı): "Göğe yükselen ve tüm yabancı ülkeleri birleştiren çoban" olarak 

tanımlanan Etana'nın 1.560 yıl (bazı tabletlerde 1.500 yıl) hüküm sürdüğü yazılıdır.  

Enmebaragesi (Kiş Kralı): Arkeolojik olarak varlığı kanıtlanmış en eski Sümer Kralı olmasına rağmen listede 900 yıl hüküm sürdüğü belirtilir. 

Lugalbanda (Uruk Kralı): Ünlü Gılgamış'ın babası olarak bilinen ve "çoban" lakabıyla anılan Lugalbanda'nın 1.200 yıl tahtta kaldığı kaydedilir.

Tufan Öncesi 8 Efsanevi Kral (Toplam 241.200 Yıl)

Sümer Kral Listesi'nin ilk bölümünde yer alan ve beş farklı antik şehirde hüküm süren mitolojik krallar ile saltanat süreleri şunlardır: 

Kralın Adı, Hüküm Sürdüğü Şehir, Sümer Birimi, Saltanat Süresi (Yıl)

Alulim Eridu 8 sar 28.800 yıl

Alalgar Eridu 10 sar 36.000 yıl

En-men-lu-ana Bad-tibira 12 sar 43.200 yıl

En-men-gal-ana Bad-tibira 8 sar 28.800 yıl

Dumuzi (Çoban) Bad-tibira 10 sar 36.000 yıl

En-sipad-zid-ana Larak 8 sar 28.800 yıl

En-men-dur-ana Sippar 5 sar, 5 ner 21.000 yıl

Ubara-Tutu Şuruppak 5 sar, 1 ner 18.600 yıl

Kaynak: https://en.wikipedia.org/wiki/Sumerian_King_List

Yukarıda belgelendirildiği şekilde binlerce yıl yaşayan kavim ve krallarından bahsedilmektedir. Geçmiş, geleceğimize yön veren ve verebilecek binlerce örnekler ile doludur. Onlar yapabilmişse, biz tekâmül halkasının çok üstünde olduğumuzdan ve onlardan üstün olduğumuzdan biz daha fazlasını yapabiliriz.   

Yaşlanmayı geçtirmek mümkün gözükmektedir. Ölümden sonra geriye dönüş bir ceza değil tekâmülü tamamlamak için yeni süredir. Öbür dünyalarda, boyutlarda ceza yoktur. Ceza sistemi, (Cennet, Cehennem, Sırat) diye anlatılan ve bize öğretilenler sadece dünyadadır… Bu bahsedilen sözcüklerin karşıladığı kavramlar, burada, dünyamızda yaşanan zorluklar, içinden çıkılamayan problemlerden ibarettir. İnsanlar burada uğradığı bir haksızlığı, yine dünyaya dönüşte birbirlerinin yerine geçerek ödeşirler. 

Yoksa İlâhî sistemde bir ceza söz konusu değildir. Yoktur!.. 

Tekamülü tamamlayanlar başka boyutta bedenlenirler; ancak çıplak gözle bu boyuttakileri varlıkları Dünya İnsanı göremez! Kulaklarıyla duyamaz, varlığını anlayamaz, onlarla konuşamazlar (İstisnalar hariçtir). Sadece İpnoz olanlar, Uyku esnasında “Astral Yolculuk” yapabilenler dünyamızdan göçmüşler ile irtibata geçip konuşabilirler. 

İnsanlık tarihi boyunca ölümün bir son mu yoksa yalnızca bir kabuk değişimi mi olduğu sorusu; doğa gözlemleri, kadim ezoterik metinler ve tasavvufi öğretiler ekseninde derinlemesine ele alınmıştır. Doğadaki mevsimsel döngülerden kutsal metinlerdeki sembolizme, Anadolu erenlerinin menkıbelerinden Doğu felsefelerine kadar pek çok kaynakta yaşamın kesintisiz bir enerji ve bilinç akışı olduğu vurgulanır; ancak bu konudaki değerlendirmeler, modern bilimin maddî gözlemlerinden ziyade metafizik, ezoterik ve inanç temelli yorumlara dayanmaktadır.

Doğadaki Kesintisizlik İlkesi: Ağaçlar, Bitkiler ve Ölümün Yanılsaması

Doğaya bakıldığında mutlak bir yok oluşun değil, sürekli bir hal değişiminin (dönüşümün) hüküm sürdüğü görülür. Sonbaharda yapraklarını döken bir ağaç, kışın görünüşte "ölü" bir kütük gibidir. Oysa özsuyu köklerine çekilmiş, baharda yeniden filizlenmek üzere enerjisini koruma altına almıştır. Toprağa düşen bir tohumun dış kabuğu çürümeden içindeki özün filizlenip dev bir çınara dönüşmesi mümkün değildir.

Bu biyolojik döngü, kadim bilgelik okullarında ruhun bedenden ayrılmasına benzetilir. Beden, tıpkı tohumun kabuğu veya ağacın sonbaharda döktüğü yapraklar gibi işlevini tamamladığında toprağa karışır. Ancak bilinci taşıyan yaşam enerjisi (ruh), fiziksel formun ötesinde varlığını sürdürür. Modern fiziğin "Termodinamiğin Birinci Yasası" (enerjinin yoktan var edilemeyeceği ve vardan yok edilemeyeceği, yalnızca form değiştirdiği ilkesi) de maddî düzlemde bu kesintisizliğe işaret eder.


TEKÂMÜLÜN İLERİ YÖNLÜLÜĞÜ VE "GERİ TEKÂMÜL OLMAZ!" İLKESİ

Ezoterik öğretilerde, ruhsal tekâmül okullarında ve bazı felsefi sistemlerde (örneğin Spiritüalizm ve Teozofi akımlarında) evrenin temel yasasının ileriye ve daha yüksek bir bilince doğru gelişim olduğu savunulur. Bu yaklaşıma göre:

İnsan Bilincinin Geri Dönüşsüzlüğü: Bilinç; mineral, bitki ve hayvan aşamalarını geçerek "insan" mertebesine (akıl, irade ve vicdan düzeyine) ulaştığında artık geriye dönmez! Yani insan bilinci kazanmış bir ruh, tekâmül yasası gereği tekrar bir hayvan veya bitki bedenine bürünerek geriye doğru bir evrim (tenasüh/geriye göç) yaşamaz. Kazanılan farkındalık ve ruhsal olgunluk kaybedilmez.

Eksik Kalan Öğrenimin Tamamlanması (Reenkarnasyon İnancı): Budizm, Hinduizm ve Platon gibi Antik Yunan filozoflarının öğretilerine göre; dünyadaki yaşam süresi içinde gerekli ahlâkî ve ruhsal olgunluğa (tekâmüle) erişemeyen ruhlar, eksik kalan derslerini tamamlamak üzere yeni insan bedenlerinde dünyaya tekrar gelirler. Kur'an-ı Kerim'in ana akım İslâm tefsirlerinde dünyaya yeniden bedensel dönüş (reenkarnasyon) kabul edilmese de bazı Batıni ve heterodoks yorumlarda ayetlerdeki "yeniden diriliş" ifadeleri ruhsal devir ve tekâmül aşamaları olarak yorumlanmıştır.

Olgunlaşmış Ruhların Görevli İnişi: Bodhisattva ve Kutub Anlayışı

Tekâmülünü tamamlamış, dünya okulundan mezun olmuş yüce ruhların kendi istekleriyle veya ilâhî bir görevle alt boyutlara (dünya planına) yeniden inmeleri, farklı inanç sistemlerinde benzer kavramlarla belgelenmiştir:

Budizm'de Bodhisattva İnancı: Mahayana Budizmi metinlerine ve Uygurca Budist yazmalara göre Bodhisattva, aydınlanmaya (Nirvana'ya) ulaşmış, artık yeniden doğma zorunluluğu kalmamış yüce varlıktır. Ancak yeryüzündeki diğer canlıların acılarını dindirmek ve onlara rehberlik etmek amacıyla, kendi isteğiyle tekrar insan bedenine bürünerek dünyaya iner.

Tasavvufta "Ricalü'l-Gayb" ve Vazifeli Erenler: İslâm tasavvuf geleneğinde, maddî âlemden göçmüş olsalar dahi manen tasarrufu devam eden ve insanlığa rehberlik etmek için manevi boyutlardan dünya planına etki eden veliler topluluğuna Ricalü'l-Gayb (Gayb Erenleri) adı verilir. Bu anlayışta ölüm, veliler için bir "Şeb-i Arus" (Kavuşma Gecesi) ve daha üst bir vazife boyutuna geçiştir.

Ruhun Form Değiştirmesi: Güvercin, Kartal, Aslan ve Geyik Sembolizmi

Tarih boyunca mitolojilerde, şamanik geleneklerde ve Anadolu tasavvuf menkıbelerinde, manevi açıdan çok yüksek bir mertebeye ulaşmış kişilerin (erenlerin, şamanların veya bilgelerin) ruhsal enerjilerini yoğunlaştırarak farklı canlı suretlerinde göründüklerine (Don Değiştirme / Tayy-i Mekân ve tebdil-i kıyafet) dair pek çok anlatı kayıt altına alınmıştır. Bu anlatılar, fiziksel bir biyolojik dönüşümden ziyade ruhsal bilincin madde üzerindeki hakimiyetini ve sembolik tezahürünü ifade eder:

Güvercin Donuna Girme (Hacı Bektaş-ı Veli Menkıbeleri): Anadolu tasavvuf tarihinin en bilinen yazılı kaynaklarından Vilayetname'de, Hacı Bektaş-ı Veli'nin Horasan'dan Anadolu'ya (Sulucakarahöyük'e) gelirken bir güvercin suretinde uçtuğu, kendisini engellemek isteyenlerin ise Doğana (Şahine) dönüşerek üzerine saldırdığı anlatılır. Burada güvercin; barışı, ilâhî aşkı ve ruhsal saflığı temsil eder.

Geyik ve Aslan Sureti (Abdal Musa ve Geyikli Baba): Osmanlı'nın kuruluş dönemi kaynaklarında ve Aşıkpaşazade tarihinde adı geçen Geyikli Baba ve Abdal Musa menkıbelerinde, erenlerin ormanlarda geyiklerle birlikte yaşadığı ve zaman zaman geyik veya aslan suretinde göründükleri rivayet edilir. Türk-Moğol şamanizminden tasavvufa aktarılan bu gelenekte geyik; bilgeliği, zarafeti ve yol göstericiliği, aslan ise ilâhî kudreti ve cesareti (Hz. Ali'nin "Allah'ın Aslanı" sıfatıyla özdeşleşerek) simgeler.

Kartal ve Şahin Sembolizmi (Orta Asya Kamları ve Kelt Rahipleri): Eski Türk kam (şaman) anlatılarında, Kelt Druid Geleneğinde (Türk) ve Kızılderili Bilgeliğinde, yüksek ruhsal bilince ulaşan Şamanların Vecd (Trans) halinde ruhlarını bedenlerinden ayırarak bir Kartal veya Kuzgun bilinciyle gökyüzüne yükseldikleri kabul edilir. Kartal; yüksek görüş açısını, dünyevi bağlardan özgürleşmeyi ve göksel katlarla kurulan bağı temsil eder.

Değerlendirme:

Doğadaki bitkilerin ve ağaçların kışın kuruyup baharda yeniden yeşermesi, evrende mutlak bir yok oluşun değil, sürekli bir dönüşüm yasasının işlediğini gösterir. Kadim bilgelik gelenekleri, Doğu felsefeleri ve Tasavvuf Menkıbeleri; insan ruhunun da bu evrensel yasaya tabi olduğunu, kazanılmış bilincin geriye gitmeyeceğini ve yüksek mertebelere ulaşan ruhların evrenin izin verdiği ölçüde farklı boyutlarda ve sembolik suretlerde varlık gösterebileceğini anlatır. Ancak bu anlatıların pozitif bilimin deneysel kanıtlarından ziyade, insanlığın ortak manevi mirasını ve ezoterik inanç sistemlerini yansıtan sembolik hakikatler olarak değerlendirilmesi gerekir.

Anadolu Erenlerinin Menkıbeleri ve "Don Değiştirme" Geleneği

Anadolu tasavvuf kültüründe ve özellikle Alevi-Bektaşi Edebiyatında, manevî olgunluğa erişmiş erenlerin ruhsal güçleriyle farklı canlıların suretine bürünmesine "don değiştirme" adı verilir. Bu kavram, Orta Asya'daki eski Türk inanç sistemlerinden (Şamanizm) İslâm Tasavvufuna aktarılan en köklü motiflerden biridir. Menkıbelerde bu durum biyolojik bir değişimden ziyade, velinin madde üzerindeki ruhsal tasarrufunu ve temsil ettiği manevi sıfatları sembolize eder.

Hacı Bektaş-ı Veli ve Güvercin Sureti: 15. yüzyılda kâleme alınan Vilayetname-i Hacı Bektaş-ı Veli adlı eserde, Hacı Bektaş-ı Veli'nin Horasan'dan Anadolu'ya (Rum Ruyarına) (Rumlar Türk’tür) buralara gelirken barış ve sevgi mesajını göstermek için bir güvercin donuna girerek uçtuğu anlatılır. Anadolu'daki diğer erenler onu engellemek için doğan (şahin) suretine bürünerek üzerine saldırdıklarında, Hacı Bektaş tekrar insan suretine dönerek onları manevi ilmiyle ikna etmiştir. Burada güvercin; zararsızlığı, barışı ve ilâhî aşkı temsil eder.

Tarihi kaynaklarda geçen "Ahiyan-ı Rum", "Bacıyan-ı Rum" ve "Diyar-ı Rum" gibi ifadeler, günümüzdeki etnik anlamıyla "Rum" (Yunan/Helen) kökenini değil, coğrafi olarak Anadolu topraklarını ifade eder. Bu kavramların Türkçede ve İslâm tarihinde coğrafi bir terim olarak kullanılması, Rumların Türk kökenli olduğu anlamına gelmez.

"Rum" Kavramının Tarihsel Anlamı

Orta Çağ İslâm ve Türk dünyasında "Rum" kelimesi bir etnik kökenden ziyade siyasi ve coğrafi bir bölgeyi tanımlamak için kullanılmıştır.

Roma İmparatorluğu Mirası: "Rum" kelimesi, Arapça ve Farsça aracılığıyla Türkçeye geçmiş olup "Roma" sözcüğünden türemiştir. Doğu Roma (Bizans) İmparatorluğu'nun hakim olduğu topraklara (özellikle Anadolu ve Balkanlar'a) İslâm dünyasında "Diyar-ı Rum" (Roma Diyarı / Anadolu) denilmiştir.

Coğrafi Aidiyet: Selçuklular ve Osmanlılar Anadolu'ya yerleştikten sonra, bu topraklarda yaşayan Türk boylarını ve teşkilatlarını tanımlamak için de "Anadolulu" anlamında "Rumi" veya "Rum" sıfatını kullanmışlardır.

Soruda Geçen Kavramların Gerçek Anlamları

Ahiyan-ı Rum (Anadolu Ahileri): 13. yüzyılda Anadolu'da kurulan esnaf ve sanatkâr teşkilatıdır. Buradaki "Rum" kelimesi teşkilatın kurulduğu coğrafyayı, yani Anadolu'yu belirtir.

Bacıyan-ı Rum (Anadolu Bacıları): Ahi Evran'ın eşi Fatma Bacı tarafından kurulan ve dünyanın ilk kadın sivil toplum örgütlerinden biri kabul edilen Anadolu kadınları teşkilatıdır.

Diyar-ı Rum: Eskiden Anadolu yarımadasına verilen genel isimdir.

Benzer Tarihsel Kullanım Örnekleri

Tarihi metinlerde "Anadolu" veya "Anadolulu" anlamında "Rum" kelimesinin kullanıldığı pek çok başka örnek bulunmaktadır.

Abdalan-ı Rum (Anadolu Abdalları): Anadolu'nun Türkleşmesi ve İslâmlaşmasında büyük rol oynayan dervişler ve alperenler grubudur.

Gaziyan-ı Rum (Anadolu Gazileri): Anadolu'yu fetheden ve koruyan Türk savaşçıları ifade eder.

Mevlânâ Celaleddin-i Rumi: Aslen Belh (Afganistan) doğumlu olmasına rağmen, ömrünün büyük kısmını Konya'da (Anadolu'da) geçirdiği için "Anadolulu Celaleddin" anlamında "Rumî" mahlasını almıştır.

Eşrefoğlu Rumi: İznik'te yaşamış ünlü Türk mutasavvıf ve şairidir. Buradaki "Rumi" unvanı da onun Anadolulu olduğunu gösterir.

Rumeli: Osmanlı Devleti'nin Balkanlar'daki topraklarına (eski Roma toprakları olduğu için) verdiği isimdir.

Sultan-ı İklim-i Rum: Yıldırım Bayezid'e Abbasi Halifesi tarafından verilen "Anadolu Ülkesinin Sultanı" anlamındaki unvandır.

Tezkire-i Şuara-yı Rum: Osmanlı döneminde yazılan "Anadolu Şairleri Biyografisi" kitaplarına verilen genel addır.

Abdal Musa, Kaygusuz Abdal ve Geyik Motifi: 14. yüzyıl erenlerinden Abdal Musa'nın menkıbelerinde, onun sık sık bir geyik suretinde göründüğü anlatılır. En meşhur anlatıda, Alanya beyinin oğlu Gaybi (sonradan Kaygusuz Abdal), avlanırken vurduğu bir geyiğin peşinden Abdal Musa'nın tekkesine kadar gider ve geyiğin aslında Abdal Musa'nın kendisi olduğunu görerek ona derviş olur. Türk mitolojisinde geyik; kutsallığı, yol göstericiliği ve ilâhî sırlara açılan kapıyı simgeler.

Sarı Saltuk, Ahmed Yesevi ve Aslan/Turna Sembolizmi: Hoca Ahmed Yesevi'nin dervişleriyle birlikte turna kuşu suretinde semaha durduğu, Sarı Saltuk'un ise Balkanlar'da ejderhalarla savaşırken veya zor durumdaki insanlara yardım ederken aslan ve şahin suretlerinde tezahür ettiği menkıbevi kaynaklarda yer alır. Turna kuşu göksel haberciyi ve sadakati, aslan ise ilâhî kudreti ve cesareti temsil eder.

Spiritüalizm ve Doğu Felsefelerindeki Tekâmül Yasaları

Spiritüalizm (ruhçuluk) akımları ile Hinduizm, Budizm ve Teozofi gibi Doğu kökenli felsefeler, evreni devasa bir eğitim ve tekâmül okulu olarak tanımlar. Bu sistemlere göre ruhun temel amacı, deneyim kazanarak bilincini genişletmek ve başlangıçta ayrıldığı mutlak kaynağa (Bütün'e) bilinçli bir şekilde geri dönmektir.

İleri Yönlü Evrim ve Geri Dönüşsüzlük İlkesi: Modern spiritüalist öğretilere (Örneğin: Allan Kardec'in derlediği Ruhlar Kitabı ve Anadolu'da Bedri Ruhselman'ın sistemleştirdiği İlahi Nizam ve Kâinat eserine) göre tekâmül daima ileriye doğrudur. Ruh; madde aşamasından bitkiye, bitkiden hayvana ve hayvandan insana geçerken kazandığı bilinci asla kaybetmez. Bu nedenle insan mertebesine ulaşmış bir ruhun tekrar hayvan veya bitki bedeninde doğması (tenasüh) evrensel tekâmül yasasına aykırıdır ve mümkün değildir.

Reenkarnasyon (Yeniden Doğuş) ve Karma Yasası: Doğu felsefelerine göre insan, tek bir dünya yaşamında tüm evrensel yasaları kavrayamaz ve nefsani kusurlarından tamamen arınamaz. Eksik kalan dersleri tamamlamak, yapılan hataların (Karma) sorumluluğunu üstlenmek ve sevgi ile bilgeliği tam olarak içselleştirmek için ruh, yeni insan bedenlerinde dünyaya tekrar gelir. Her yeni yaşam, bir öncekinin devamı ve daha üst bir sınıfıdır.

Vazifeli Varlıkların Gönüllü İnişi (Bodhisattva ve Üstatlar): Tekâmülünü tamamlayıp dünya okulundan mezun olan ruhlar, artık maddî bedenlenme zorunluluğundan kurtulurlar. Ancak Mahayana Budizmi'ndeki Bodhisattva (Aydınlanmış Rehber) anlayışına ve ezoterik öğretilere göre, bu yüce ruhların bir kısmı kendi özgür iradeleriyle geride kalan insanlığa rehberlik etmek, bilim, sanat veya maneviyat yoluyla toplumu uyandırmak amacıyla tekrar dünya planına inerler.

Kur'an ve Tasavvuf Ekseninde Ruhsal Boyutlar ve Devir Nazariyesi

İslâm düşüncesinde ve Kur'an-ı Kerim'in ana akım tefsirlerinde, ruhun aynı dünyada tekrar başka insan bedenlerine girmesi (reenkarnasyon) kabul edilmez. Bunun yerine Kur'an; dünya hayatı, ölüm sonrası Kabir/Beerzah âlemi ve kıyamet sonrası sonsuz ahiret hayatı şeklinde tek yönlü ve aşamalı bir yükseliş modeli sunar. Ancak İslâm tasavvufunun derinliklerinde, varlığın Allah'tan gelip tekrar Allah'a dönmesi "Devir Nazariyesi" ve "Âlem-i Misal" kavramlarıyla açıklanır.

Kur'an'da Aşamalı Yaratılış ve Beerzah Boyutu: Kur'an'da insanın topraktan ve sudan süzülerek yaratıldığı, anne karnında evrelerden geçirildiği (Nuh Suresi, 14) ve ölümle birlikte ruhun Beerzah adı verilen ara boyuta geçtiği (Mü'minun Suresi, 100) bildirilir. Bu boyutta ruhlar, dünyadaki olgunluk derecelerine göre farklı makamlarda bulunurlar. Şehitlerin ve Allah dostlarının "ölü" sayılmadığı, bilakis Rableri katında diri olup rızıklandırıldıkları (Bakara Suresi, 154; Al-i İmran Suresi, 169) ayetlerle vurgulanır.

Tasavvufta Devir Nazariyesi (Kavs-i Nüzul ve Kavs-i Uruc): Muhyiddin İbn Arabi, Mevlânâ ve Yunus Emre gibi mutasavvıfların işlediği bu teoriye göre, ilâhî nur önce maddî âleme iner (Nüzul Yayı); sırasıyla cansız varlıklar, bitkiler ve hayvanlar mertebesinden geçerek en Kâmil varlık olan insana ulaşır. İnsan, aklı ve iradesiyle nefsini terbiye ederek (Uruc Yayı) manevi basamakları tırmanır ve tekrar Yaradan'ın katına yükselir. Bu süreç, bir ruhun farklı bedenlere girmesi değil, ilâhî varlık nurunun Kâinattaki kesintisiz dolaşımıdır.

Âlem-i Misal ve Ruhsal Tezahür (Tayy-i Mekân): Tasavvuf metafiziğinde fiziksel âlem (Âlem-i Şehadet) ile saf ruhlar âlemi (Âlem-i Ervah) arasında Âlem-i Misal (Semboller ve Suretler Âlemi) bulunur. İbn Arabi'nin Fütuhat-ı Mekkiyye eserinde detaylandırdığı üzere, maneviyatı çok güçlenmiş velilerin ruhları bu ara boyuta hâkim olabilir. Bu sayede veliler, fiziksel bedenlerini terk etmeden aynı anda birden fazla yerde görünebilir (Tayy-i Mekân) veya ilâhî hikmet gereği farklı sembolik suretlerde (Işık, Kuş, İnsan vb.) algılanabilirler. Bu durum maddî bir dönüşüm değil, yüksek bir ruhsal enerjinin misal âlemindeki yansımasıdır.

Bu üç gelenekten hangisindeki temel kaynak eserleri (Örneğin: Vilayetname, İlahi Nizam ve Kâinat veya Fütuhat-ı Mekkiyye)’dir.  


ANADOLU ERENLERİ VE TASAVVUF MENKIBELERİ VE VİLÂYETNAME-İ HACI BEKTAŞ-I VELİ:

15.yüz yılın sonlarında Uzun Firdevsi tarafından kâleme alınan bu eser, Anadolu'daki sözlü menkıbe geleneğini yazılı hale getiren en temel kaynaktır. Eserde madde üzerindeki ruhsal tasarruf ve "don değiştirme" motifi somut olaylarla anlatılır.

Güvercin ve Doğan Karşılaşması Pasajı: Eserde Hacı Bektaş-ı Veli'nin Horasan'dan Rum diyarına (Anadolu'ya) gelişi anlatılırken, Anadolu erenlerinin (Rum Erenleri) manevî gözcülük yaparak onun gelişini fark ettikleri belirtilir. Erenlerden Karaca Ahmet ve diğerleri Hacı Bektaş'ın geçişini engellemek için manevi güçleriyle sınırları kapatırlar. Bunun üzerine Hacı Bektaş-ı Veli, bir güvercin suretine bürünerek Sulucakarahöyük'teki bir taşın üzerine konar. Rum Erenleri içinden Doğrul Baba, bir Doğan (Şahin) suretine girerek Güvercinin üzerine saldırır. Tam yakalayacağı sırada Hacı Bektaş tekrar insan suretine döner, doğanı boğazından yakalar ve şöyle der: "Size barış ve selam ile güvercin donunda geldik; siz ise bizi yırtıcı doğan donunda karşıladınız. Eğer bundan daha mazlum bir yaratık bilseydik onun suretinde gelirdik."

Pasajın Temel Mesajı: Bu anlatı, yüksek mertebeye ulaşmış bir velinin fiziksel yasaları aşarak farklı formlarda tezahür edebildiğini ve seçilen hayvan suretinin o kişinin ahlâkî mesajını (barışa karşı saldırganlık) doğrudan yansıttığını belgeler.


Spiritüalizm ve Tekâmül Yasaları: 

İlahi Nizam ve Kâinat:

Dr. Bedri RUHSELMAN önderliğinde 1959 yılında derlenen ve Türk Spiritüalizm tarihinin en kapsamlı metni kabul edilen bu eser, varlığın maddeden manaya doğru kesintisiz yükselişini evrensel yasalarla açıklar.

Tekâmül ve Geri Dönüşsüzlük Pasajı: 

Eserin "Tekâmül" ve "Ruhların Bedenlenmesi" bölümlerinde, evrendeki hiçbir varlığın kazandığı idrak (bilinç) seviyesini kaybetmeyeceği vurgulanır. Metinde bu yasa şu ifadelerle özetlenir: 

"Kâinatta her şey daima ileriye ve daha mükemmele doğru hareket eder. Hidrojen atomundan başlayıp bitki ve hayvan bedenlerinde kazanılan tecrübelerle insan mertebesine ulaşan bir varlık, artık bu seviyenin altına düşmez. İnsan idrakine erişmiş bir ruhun tekrar bir hayvan veya bitki bedeninde Enkarne olması kâinat nizamında mevcut değildir; zira kazanılmış bir bilincin daha dar bir kalıba sıkıştırılması tekâmül yasasına aykırıdır."

Vazifeli Varlıklar ve İniş Pasajı: 

Eserin ilerleyen bölümlerinde, dünya okulundaki tüm derslerini tamamlayıp üst âlemlere (vazife planına) geçen varlıkların durumu incelenir. Metne göre bu varlıklar, zorunluluktan değil, tamamen sevgi ve vazife bilinciyle insanlığa rehberlik etmek üzere tekrar alt planlara (dünya yaşamına) kendi iradeleriyle inebilirler.

TASAVVUF METAFİZİĞİ VE BOYUTLAR: 

MUHYİDDİN İBN ARABİ – FÜTUHAT-I MEKKİYYE;

13.yüz yılda İbni Arabi tarafından yazılan ve İslâm tasavvufunun ansiklopedisi sayılan Fütuhat-ı Mekkiyye, fiziksel dünya ile ruhlar âlemi arasındaki ara boyutları ve velilerin bu boyutlardaki tasarruflarını sistemleştirir.

Âlem-i Misal (Hayal Âlemi) ve Surete Bürünme Pasajı: 

İbn Arabi, eserin 8. ve 371. bablarında "Âlem-i Misal" (Semboller Âlemi) konusunu işler. Yazara göre Allah, ruhlar âlemi ile maddî âlem arasında bir köprü (Berzah) yaratmıştır; burada saf manalar somut şekillere, şekiller ise manalara dönüşür. İbn Arabi bu durumu şöyle açıklar: "Kâmil bir veli, nefsini arındırıp ruhsal gücü maddî bedenine hâkim kıldığında, tıpkı meleklerin insan suretine girmesi gibi (Cebrail'in Hz. Meryem'e insan olarak görünmesi), o da misâl âlemindeki tasarrufuyla dilediği bir surette görünebilir ve aynı anda farklı mekânlarda bulunabilir. Bu durum maddî bedenin değişmesi değil, ruhun suretler âlemindeki kudretinin yansımasıdır."

Devir ve Bütüne Dönüş Pasajı: 

Eserde varlığın "O'ndan gelip yine O'na döndüğü" hakikati işlenirken, her yaratılmışın (taşın, bitkinin, hayvanın ve insanın) kendi dilince Yaradan'ı zikrettiği ve İnsan-ı Kâmilin tüm bu varlık mertebelerinin özünü kendi içinde toplayarak tekrar mutlak kaynağa (Vahdet'e) ulaştığı belirtilir. Tasavvuf geleneğinde insanın kendi benliğini arındırarak "İnsan-ı Kâmil" (Olgunlaşmış İnsan) mertebesine ve oradan da Yaradan'ın katına ulaşma yolculuğu, Nefis Mertebeleri (Seyr-i Süluk Makamları) adı verilen yedi temel aşamadan oluşur. Muhyiddin İbn i Arabî, Mevlânâ ve Anadolu mutasavvıflarının eserlerinde detaylandırılan bu yolculuk, ruhun dünyevi karanlıktan sıyrılıp ilâhî nura karışma sürecidir.

Nefs-i Emmare (Kötülüğü Emreden Nefis):

Bu makam, ruhun maddî bedene ve dünyevi arzulara tamamen teslim olduğu en alt basamaktır. Kur'an-ı Kerim'de Yusuf Suresi 53. ayette geçen "Şüphesiz nefis aşırı şekilde kötülüğü emreder" ifadesi bu makamı tanımlar. Bu merhalede kişi, tamamen içgüdülerinin, öfkesinin, kibrinin, kıskançlığının ve maddî hırslarının esiridir. Yaptığı hataların farkında değildir ve kendini haklı görür. Bu aşamadaki insan, henüz hayvanlık düzeyindeki dürtülerini aklıyla dizginleyememiştir. Tekâmül yolculuğunun başlaması için kişinin kendi kusurlarını fark etmesi ve bu karanlık durumdan uyanması gerekir.

Nefs-i Levvame (Kendini Kınayan Nefis):

Kıyamet Suresi 2. Ayetteki: "Kendini kınayan nefse yemin ederim" beyanına dayanan bu makam, vicdanın uyanmaya başladığı ilk aydınlanma basamağıdır. Kişi yine hata yapabilir veya dünyevi arzularına yenik düşebilir; ancak artık yaptığı kötülükten pişmanlık duyar, kendini sorgular ve vicdan azabı çeker. İyi ile kötüyü ayırt etme bilinci açılmıştır. İçsel bir savaşın başladığı yerdir. Kişi bir yandan dünyevi alışkanlıklarına çekilirken, diğer yandan ruhunun sesini dinleyerek tövbe eder ve kendini düzeltmeye çalışır.

Nefs-i Mülhime (İlham Alan Nefis):

Şems Suresi 8. Ayetteki: "Ona (nefse) iyiliği ve kötülüğü ilham edene yemin olsun" ayetine işaret eden bu makamda, kalp gözü aralanmaya ve ruh ilâhî mesajları almaya başlar. Kişi artık yalnızca vicdan azabıyla değil, içinden doğan ilâhî ilhamlarla hareket eder. Cömertlik, alçakgönüllülük, sabır ve tüm yaratılmışlara karşı derin bir şefkat duygusu baskın hale gelir. Bu aşamada insan, evrendeki işaretleri ve doğadaki bilgeliği okumaya başlar. Ancak ilhamın kibre dönüşmesi tehlikesi vardır; bu yüzden kişinin bir rehber veya sağlam bir irade ile yoluna devam etmesi gerekir.

Nefs-i Mutmainne (Tatmin Olmuş, Huzura Ermiş Nefis):

Fecr Suresi 27. ayetteki "Ey huzura ermiş nefis!" hitabıyla müjdelenen bu makam, şüphelerin ve korkuların ortadan kalktığı güvenli limandır. Kişi tam bir iç huzura, sükunete ve teslimiyete ulaşmıştır. Dünyevi kayıplar onu üzmez, kazançlar ise şımartmaz. İlahi adalete ve evrenin düzenine tam bir güven duyar. İnsan artık "Eren" veya "Veli" olma yolunda en kritik eşiği geçmiştir. Kalbi ilâhî aşkla dolmuş, maddî dünyanın geçici gölgelerinden kurtularak hakikatin özüne temas etmiştir.

Nefs-i Radiye (Allah'tan Razı Olan Nefis):

Fecr Suresi 28. Ayetin ilk kısmı olan "Sen O'ndan razı..." ifadesine dayanan bu makamda, insan başına gelen her türlü olayı (acı veya tatlı, varlık veya yokluk) ilâhî bir ikram olarak kabul eder. Kişinin kendi kişisel istekleri ve şikayetleri tamamen silinmiştir. Evrende gerçekleşen her şeyin mutlak bir hikmete dayandığını idrak ettiği için, kaderine tam bir rıza ve sevgiyle boyun eğer. Benlik (ego) erimeye başlamıştır. Kişi artık "benim istediğim olsun" demek yerine, "Yaradan'ın muradı neyse en güzeli odur" bilinciyle yaşar.

Nefs-i Mardiyye (Allah'ın Kendisinden Razı Olduğu Nefis):

Fecr Suresi 28. ayetin devamı olan "...O da senden razı olarak Rabbine dön" müjdesinin tecelli ettiği bu makam, kul ile Yaradan arasındaki sevginin karşılıklı onaylandığı yüce mertebedir. Bu makama ulaşan Veliullah (Allah dostu), artık Yaradan'ın güzel ahlakıyla ahlaklanmıştır. Herkese merhametle bakar, kimseyi kınamaz, insanlara ve doğaya şifa ve huzur dağıtır. Tasavvufta "Fenafillah" (Allah'ta yok olma) halinin yaşandığı yerdir. Kişinin kendi dar benliği ortadan kalkmış, yerini evrensel bir sevgi ve ilâhî bilinç almıştır.

Nefs-i Kâmile / Safiye (Olgunlaşmış ve Saflaşmış Nefis)

Yolculuğun zirvesi olan bu yedinci makam, İnsan-ı Kâmil mertebesidir. Zerre olarak başlayan varlığın, tüm evrenin bilgisini ve sevgisini içinde toplayarak tekrar mutlak Bütün'e ulaştığı noktadır. Kişi, Yaradan'ın Rab (terbiye eden), Rahman (tüm varlıklara şefkat gösteren) ve Rahim (özel merhamet eden) sıfatlarının yeryüzündeki canlı bir aynası haline gelmiştir. 

Hem Hak ile birlik içindedir hem de halkın arasına dönerek ("Bekabillah") insanlığa rehberlik eder. Tümden gelimle başlayan yaratılış halkası burada tüme varımla tamamlanır. Bu mertebedeki ruh için artık ölüm yoktur; o yalnızca mekân ve boyut değiştirerek sonsuz ilâhî okyanusta vazifesine devam eder.

KİTABIN BASILDIĞI YER MATBAA, YAYINEVİ:

Aşıkça Yayınevi

Roman - 4

Özgün Adı

Üç Kangal Reenkarnasyon-Ruh Göçü


Yazarı: Songül DÜNDAR

Aşıkça Yayınevi

Genel Yayın Yönetmeni: Ahmet Hüseyin GÜRBÜZ

Kapak tasarımı: Erol SİLİ

Dizgi tasarım: Merve PEDER

Baskı: Nisan 2025


Boyutlar: 13,5 cm x 21 cm

Sayfa Sayısı: 160

Baskı ve Cilt: Âşık Ofset

Telefon: (0312) 395 71 42 WhatsApp: 0530 595 71 42


Sertifika No: 47397

ISBN: 978-625-97267-5-5


Bu kitabın tüm telif hakları yazara aittir. Kendisinden izin alınmadan

yayınlanması, yazılı olarak çoğaltılması ve bestelenmesi yasaktır!


Aşıkça Yayınevi- İletişim

İstanbul Cad. Elif Sok. Sütçü Kemal İş Merkezi No: 7/193 İskitler / Ankara

Tel: (0312) 384 05 30

WhatsApp: 0530 595 71 42

e-posta: asikcayayı[email protected]

www.asikcayayınevi.com

Kaynak: DÜNDAR, Songül, 2025, Nisan, “Üç Kangal” s.4


ÖNSÖZ

Dost okurlarım, hepinizi sevgi ve saygılarımla selamlıyorum...

Şimdiye kadar dokuz tane kitabım okurlarıyla buluştu. Bunlar; öykü, roman, araştırma,

şiir, inceleme ve derleme türünden kitaplardır. Eserlerimde halk kültürü araştırmalarına ve halk kültürüne ağırlıklı olarak yer vermeye çalıştım. Öykü ve romanlarımdaki konular halkımızın gerçek hayatı... Halkımızın yaşanılan gerçeklerinden alıntılardır. Şiirlerimi "Gülüm Ana" mahlasıyla yazmaktayım.

Bu defa fabl türünden, didaktik özellikte, Reankarnasyon/ruh göçü içerikli "ÜÇ KANGAL" adlı romanımı siz değerli okurlarımı buluşturmak istedim. Diğer romanlarımdan farkı; kahramanları çoğunlukla hayvanlardan seçilen ve mesaj amacı güden bir eserdir. Adından da anlaşılacağı gibi ana kahramanları kangal türü köpeklerdir ve diğer hayvanlar da rol almaktadır. Uzun süredir yayımlamayı düşündüğüm “Üç Kangal" romanımın çalışmaları; sevgili eşim ve eşitim, halk ozanı, öğretmen, araştırmacı, yazar, bağlama hocam Selahattin Dündar'ın teşvikleriyle hız kazanmış oldu. Bilgi ve görüşlerinden yararlandığım; halk ozanı, öğretmen, araştırmacı, yazar Selahattin Dündar; aynı zamanda benim tüm kültürel ve edebî çalışmalarımın ve eserlerimin baş danışmanıdır. Çok teşekkür ederim sevgili eşim ve eşitim Âşık Selahattin Dündar.

Hedef kitlesi beşten yüz beşe olan, elinizdeki "ÜÇ KANGAL" adlı romanımı siz değerli okurlarımın emin ellerine ve yüreğine emanet ediyorum. 

Sevgi ve Saygılarımla

Songül DÜNDAR 

Gülüm Ana (Araştırmacı-Şair-Yazar)”

Kaynak: DÜNDAR, Songül, 2025, Nisan, “Üç Kangal” s.7


BİBİ KIZI

Doğrudur! Songül DÜNDAR, namı diğer GÜLÜM ANA eşimdir ama en az bunun kadar önemlisi; çok iyi bir yazar, iyi bir araştırmacı, mükemmel şair/ozan, şahane bir öğretmen ve de bibimin kızıdır. Bizde baba tarafın kadınlarına bibi derler. 


Güller açıptı bağın ay bibi gızı

Deli gönül durağın ay bibi gızı

Men burdayam sen orda ay bibi gızı

Can dayanmaz bu derde ay bibi gızı


Ne yaxşıdı ne yaxşıdı ne yaxşı

İki gönül bir olmak ay bibi gızı


Çaldım özümü daşa ay bibi gızı

Salma meni ataşa ay bibi gızı

Boş goyupsan yanımı ay bibi gızı

Yandırıpsan canımı ay bibi gızı


Ne yaxşıdı ne yaxşıdı ne yaxşı

İki gönül bir olmak ay bibi gızı


Bu Dündar'a hak deme ay bibi gızı

Kaş indirip yok deme ay bibi gızı

Can tutuşup yele ne ay bibi gızı

Biz yanarsak éle ne ay bibi gızı


Ne yaxşıdı ne yaxşıdı ne yaxşı

İki gönül bir olmak ay bibi gızı


Songül Hanım, eşim olmaktan daha öte hayat yoldaşımdır, yol arkadaşımdır, sırdaşımdır, dert ortağımdır. Başım dara düştüğünde ona seslenmişim. Dar günümde dost ile düşmanı onun varlığında tanımış, dar günleri onunla aşmaya çalışmışım ve ona seslenmişim.

Başım dara düştü yetiş sevdiğim

Dost ile düşmanı tanıdım bugün

Can feda diyenler kaçtı gül yüzlüm

Gerçek kahramanı tanıdım bugün


Başkaldırdı bana boyun eğenler

Boyun eğip başı yere değenler

Emmi dayı bacı gardaş yeğenler

Darda yâd olanı tanıdım bugün 


Âşık Dündar bu mu dünya düzeni

Dost belledim dört yanımda gezeni

Eyliğimi bir kâlemde çizeni 

Muhannet insanı tanıdım bugün 


Hanımım, hatunum, çocuklarımın annesi Songül DÜNDAR, dağlar ardına düştüğümde hasretimi haykırdığım tek seslencem olmuştur. “Başı Duman Duman Sıralı Dağar!" derken, "Nerde bu gönlümün maralı dağlar?" diyebilmek için yürek yangımı üç dörtlükle ve sazımla haykırırken, seslenmişim.

Nazlı yarla kestin benim aramı 

Başı duman duman sıralı dağlar

Yüreğime koydun derdi veremi

Sinem delik deşik yaralı dağlar


Kervanlar aşırdın üstten bel verdin 

Tünel açtın kestirmeden yol verdin

Bana mecnun gibi ıssız çöl verdin 

Bahtımı eyledin karalı dağlar


Dündar der ki: “Bu mu senin eserin?

Derman kâr eylemez derdim çok derin

Bir selam getirin bir haber verin

Nerde bu gönlümün maralı dağlar?..


Eşim, eşitim, baş yoldaşım ve hayat arkadaşım en zor anlarımda umut kaynağım olmuştur. 

Hastalığımda ilacım, hapislerde duvarların ötesinden elimi uzattığım umut halatım olmuştur. Bir ömür boyu benim için akıttığı inci tanesi gibi gözyaşları aşkımızın hayat iksiri olmuştur. 

Gözyaşların tane tane incidir

Bir bir ipe dizdim teldedir Gülüm

Hoş bakışın gözlerinden solmasın

Cennetler yeşili daldadır Gülüm


Dünya dedikleri çılgın bir derya

Kimiler kanatlı kimiler yaya

Kara gündür gelir geçer derler ya

Nağme nağme çalan teldedir Gülüm


Zor günleri dönüp dönüp anma ha

Ömür boyu böyle gitmez kanma ha

Güzel günler gelmeyecek sanma ha

Topla çıkar çarp böl eldedir gülüm


Dündar yâr elinden deva ararsan

Yaram, aha şurda, eğer sararsan

Nerde kaldı aşkım diye sorarsan

Şapkası göründü yoldadır Gülüm


Gülüm diye hitap ettiğim ve yedi yıl boyunca beklediğim soyadını adına ekleyen, Songül ELYILDIRIM DÜNDAR'a sanat mahlası olarak, halk ozanlığı geleneğine uygun şekilde “GÜLÜM” mahlasını vermiş olmam, kayın validem ve emmimin kızı, ESMER ANA'nın da hitap tarzıydı. Yanına ANA sözcüğünü öneren Ozan Rıza KÜÇÜKDOĞAN'in bu

önerisi de eklenince; bana da sanat öğretmeni olarak "GÜLÜM ANA" mahlasını onaylamak kaldı. 

Şiir ve saz ustası olduğum Gülüm Ana, çok iyi bir şair, nota ile saz çalıp türkü söyleyen halk ozanı olmanın yanı sıra, çok iyi bir araştırmacı ve yazar olarak tüm otoritelerin takdirini kazanmıştır. Danışmanı da olduğum araştırmacı yazarlığının başarısını, yüksek mühendislik diploması ve öğretmenlik mesleği gibi çok başarılı olduğu hususunda ben de otoriteler gibi düşünmekteyim. Elinizdeki "ÜÇ KANGAL" adlı roman tadındaki fabl özellikli, araştırma kokulu eseri de başarının zirvesindeki eserlerden birisidir. 

Songül DÜNDAR'ın “Üç Kangal” adlı romanı; "Ruh göçü"/ Reenkarnasyon anlatımını içeren bir eserdir. Reenkarnasyon; bilimsel olmaktan daha çok felsefi ve dini bir konsept ve de metafiziksel bir fenomendir, olgudur. Reenkarnasyon/Ruh göçü, yani ölümden sonra ruhların başka bir vücuda yeniden ve sürekli geçişi, başka bir deyişle "Devri Daim" hususuna inanan ve inanmayan insanlar, dünya nüfusu bakımından karpuz gibi ikiye ayrılmış durumdadır. Ben inananlardanım... Elbet ki Reenkarnasyon/Ruh göçü yukarıda da ifade etmiş olduğum gibi konusu itibariyle müspet bir bilim değildir. Varsayımlardan ibaret bir bilgi ve kültürel birikimdir. O bakımdan da herkes inanıp, inanmamakta özgürdür. Ne inananları "niçin inanıyorsun diye suçlamaya?" ne de inanmayanları "Niçin inanmıyorsun diye?" yermeğe kimsenin hakkı yoktur; ancak bir gerçek vardır:

O da yazarımız Songül DÜNDAR, bu romanında konuyu çok başarılı bir yöntemle ve tüm yönleriyle ele almış, incelemiş ve bizim hizmetimize sunmuştur. Bu gerçeği okuyunca göreceksiniz. Tüm okurlarımız adına; kitap danışmanı olarak kendisine teşekkür ediyor, başarılarının devamını diliyorum. 

İyi Okumalar...

Âşık Selahattin DÜNDAR

(Öğretmen/Araştırmacı/Yazar)

Kaynak: DÜNDAR, Songül, 2025, Nisan, “Üç Kangal” s.11-15


ÖZ GEÇMİŞ

SONGÜL DÜNDAR VE ESERLERİNİ TANIYALIM

1955 yılında Kars'ın Merkez Dikme köyü'nde doğdu. İlkokulu köyünde, ortaokulu ve liseyi; Kars Cilavuz İlköğretmen Okulu'nda okudu. Öğretmen okulundaki başarısından dolayı, Ankara Yüksek Öğretmen Okulu'na seçildi. Ankara Üniversitesi Fen Fakültesi'nden kimya öğretmeni olarak mezun oldu. Öğreniminin devamında, Ankara Üniversitesi Kimya Yüksek Mühendisliği bölümünü bitirdi, ancak öğretmenlik mesleğini tercih etti. İlerleyen yıllarda Anadolu Üniversitesi Adalet Yüksek Okulunu da bitirdi. 

Ankara/Hasanoğlan Öğretmen Okulu, Ankara/Mustafa Kemal Lisesi ve Ankara /Ayrancı Lisesi'nde kimya öğretmeni olarak görev yaptıktan sonra, emekli oldu. 


Asıl adı Songül Elyıldırım Dündar'dır. Öğretmenlik mesleğinin yanı sıra yazarlık vasfını da kullanan Songül DÜNDAR; öykü, roman, şiir ve araştırma türünden kitaplar yazıp yayımladı. 

"Gülüm Ana" mahlasıyla şiir yazıyor, bağlama çalıyor. Kendi yaptığı, kendine özgü bestelerini, Âşık Selahattin Dündar, diğer ozanlar ve bestekârlar tarafından bestelenen şiirlerini sazının eşliğinde seslendiriyor. Âşık Dündar aynı zaman da şiir ve saz hocasıdır. Ozanların ve bestekârların bestelediği 30'un üzerinde şiiri vardır. Aşık Selahattin Dündar'ın yanı sıra, bu ozan ve bestakârlardan bazıları; Mehmet Kundak, Ersin Erilhan, Umut Yurdusar, Erdoğan Tozoğlu, Ramazan Özyurt, Mustafa Çalık, Hüseyin Kartal... 


YAYIMLANAN KİTAPLARI:

"ŞOFÖR AGA" Öykü,

"SAVAŞLARIN KADINI" Roman,

"CEZO GARDAŞ" Roman,

"DAMLADAN DERYAYA"/ Dündar Meclisinde Atışmalar/Araştırma, Derleme, İnceleme,

"HİNGİLLEME" Terekeme/Fıkra ve Gülmeceleri,

"BİZİM ELLER/ Âşık Selahattin Dündar Şiirleri,

"YARALARIM/Öğretmenin Gözyaşları" Roman

"GIMIŞMA"/ Terekeme Fıkra ve Gülmeceleri.

"SEVGİ GÜNEŞİ”/Şiir, "Öykülerle/ KARS"; Kars yöresinin 25 kadar yazılarıyla birlikte oluşturuldu. 

Yazar, kitaplarının tamamında halk kültürü araştırmalarına ve halk kültürüne ağırlıklı olarak yer vermiştir. Eserleri toplumsal içeriklidir. 

Örneğin: "Şoför Aga” adlı öykü kitabı, “Savaşların Kadını” adlı romanı, "Cezo Gardaş" adlı romanı ve "Yaralarım/ Öğretmenin Gözyaşları" adlı romanı konu ve içerik olarak gerçek yaşamdan, yaşanmışlıklardan oluşmaktadır. 

"Damladan Deryaya/Dündar Meclisinde Atışmaları", Hingilleme/Terekeme Fıkra ve Gülmeceleri", "Gımışma/ Terekeme Fıkra ve Gülmeceleri" ve "Bizim Eller/ Âşık Selahattin Dündar Şiirleri" araştırma kitaplarıdır. 

Romanlarındaki akış yoğunluğu, “Halk Kültürü” ile bezenmiştir. "Damladan Deryaya" adlı araştırma ve inceleme kitabı âşıklık geleneğindeki "Atışma Geleneğine" çok önemli bir hizmet olarak seçkin yerini almıştır. 

Yazar, Türk Halk Kültürü Araştırmaları Kurumu (HAKAK) tarafından 2016 yılı: "Türk Halk Kültürüne Hizmet Ödülü" ne layık görülerek "Plaket" ve "Onur Belgesi" ile ödüllendirilmiştir.

"Dünya Âşıklar Şairler Yazarlar Derneği" tarafından, "Atışma Geleneğine Hizmet Ödülü" adı altında "Plaket" ve "Onur Belgesi” ile ödüllendirilmiştir.

"Şoför Ağa" Öykü kitabını, yayımlandığı yıl, TRT tarafından haftanın kitabı seçilmiştir. Öykü kitabındaki öykülerin tümü didaktik (öğretici) nitelik taşıyan, yaşanmış öykülerdir. Kitaplarındaki bazı deyimler Araştırmacı-Yazar Nail Tan tarafından Türk Dil Kurumu'na işlenmiştir ve literatüre geçmiştir. 

Songül DÜNDAR, "Kültür Çağlayanı Dergisi” ve "Âşıkça Dergisi" nin yazı kurulundadır. Bir Harf, Nesir Yarışmasının Jüri Üyeliğinde bulunmuştur. 

Araştırmacı, öykü, roman yazarlığının yanı sıra Kars Ölçek Gazetesi, Serhat Birikim Gazetesi ve birçok internet sitesinde köşe yazarlığı yapmaktadır. Bunlardan bazıları;

www.hurturk.com.tr, www.usid.org.tr ve birçok internet sitesinde makaleleri yayımlandı ve yayımlanmaya devam etmektedir. Yayımlanan makale sayısı 450'yi aşkındır.

Songül DÜNDAR'ın makalelerinin, şiirlerinin, öykülerinin yayımlandığı dergilerden bazıları; Kültür Çağlayanı Dergisi, Âşıkça Dergisi, Kültür Nehri Dergisi, Azerbaycan'ın Sesi Dergisi, İLESAM Dergisi, Yeniden İMECE Dergisi, MEYAD BÜLTENİ ve İMBİK Dergisi, uluslararası yayın yapan Anadolu. Life Dergisi, www.AnadoluLife…

Songül DÜNDAR'ın edebî yazılarına, şiirlerine birçok ansiklopedilerde ve antolojilerde yer verilmiştir. En kapsam olanları, "Türkiye Edebiyatçılar ve Kültür Adamları Ansiklopedisi" ve "İLESAM" Ansiklopedisidir. Azerbaycan’da yayımlanan, "Türk Şiirinde Eşq" Ansiklopedisinde "Aşk Benliğimdir" şiiri Azerbaycan Türkçesi'yle yer almıştır. 

Ozanlar/Âşıklar Antolojisi ve 2020 Halk Şairler Antojisi'nde birçok şiirleri yer almıştır.

"Vatan Konulu Şiirler Antolojisi"nde: "Vatan" adlı şiiri Türkçe ve İngilizce olarak yayımlandı. Ayrıca ILESAM Ansiklopedisinde "Vatan" şiiri, Yol Dergisinde: "Vatan", "Ankara" adlı şiirleri, birçok şiiri de Kültür Çağlayanı Dergisi'nde makaleleriyle birlikte yayımlandı. “Kâlemlerden Evran" adlı şiiriyle Kars ilimizi temsil etmiştir. "Can Sarı Dökülen/AHİNAME Antolojisinde "Meslekler Piri Ahi kamış" şiiri "Kar Gülleri" adlı Antolojide yer aldı.

2023 Altı Şubat Depremlerinde: "On Bir Vilayeti Yıktı Depremler" adlı destansı şiiri yüksek tirajlı uluslararası MESAM Vizyon dergisinde yayımlanmıştır. Destancılık geleneğinin büyük üstatlarından Âşık Ali GÜRBÜZ'ün doğumunun 100. yılı anısına düzenlenen destan yarışmasında:

"Bizim Kadınlar" adlı destanı mansiyon ödülü aldı. 

"Türk Uşag Edebiyatı Antolojisi “nde "Küçük Prens" adlı masalı Azerbaycan Türkçesi'ne "Balaca Şahzade" adıyla, çevrildi. 

Ozanlık/Âşıklık Geleneğini zaman zaman yurt içi ve yurt dışında temsil etti. Özellikle "Kıbrıs Barış Harekâtı” nın 50. Yıl Kutlamaları nedeniyle Hacettepe Üniversitesi, ASBÜ, Türkiye Kıbrıs Büyük Elçiliği ve Kuzey Kıbrıs Cumhurbaşkanlığı tarafından düzenlene: "Kibris’ta Destanlık Geleneği" konulu “II. Lefkara Edebiyat Şöleni” beş gün süreyle: 

(12-17 Mayıs 2024); Prof. Dr. Özkul ÇOBANOĞLU, Dr. Sacide Fikret ÇOBANOĞLU ve Aşık Selahattin DÜNDAR ile birlikte Kıbrıs'ı karış karış sesi ve sazıyla dolaşarak, kadın ozanlık geleneğini temsil etmiştir. Çeşitli konularda akademik konferanslar vermiştir. Çok sayıda TV ve radyo programlarına katılmıştır. 

"Uşak Üniversitesi, TÜRKSOY, OZAN-DER ve İLESAM (Türkiye İlim ve Edebiyat Eseri Sahipleri Meslek Birliği)"' n de; 2017, Molla Penah Vagif Yılı sebebiyle, bilimsel konuşmaları, Can Dostlar Cem Evi Kültür Derneği'nde "24 Kasım Öğretmenler Günü" konulu konuşması, Pir Sultan Abdal Kültür Derneği Mamak Şubesinde "Türk Kadınının Seçme ve Seçilme Hakkı" ve "İnsan Hakları Evrensel Bildirgesi” konulu konuşmaları yer almıştır. 

2021 Ocak ayında Uluslararası Türk Kültürü Teşkilatı'nın (TÜRKSOY) düzenlediği Türk Dünyası'nın Öncüleri: 

20 "Âşık Şenlik" konusuna konuşmacı olarak katıldı. Kapodokya Üniversitesi'nin düzenlendiği:

"Âşık Sanatı Sempozyumu"na "Terekeme Kültürü ve Âşık Şenlik Kolunun Sürdürülebilirliği" konusunu çevrimiçi /internet üzerinden sundu. 


Türksoy (2021) Âşık Elesger konulu sunuma konuşmacı olarak katıldı. İLESAM (2025) ve AÌBV (2025) "Âşık Elesker ve Anadolu'da İzleri" konulu konferans verdi. 

Çanakkale On Sekiz Mart Üniversitesi Türk Dili ve Edebiyatı Doktora Öğrencisi Ahmet ÇIKAN tarafından Eğitimci-Yazar Songül DÜNDAR'ın Âşıklık yönü ve “Gülüm Ana” mahlasıyla yazdığı şiirlerin incelenmesi başlığıyla bildirinin sunumu yapılmıştır.

Şehit Hüseyin Gültekin Bilim ve Sanat Merkezi öğrencisi Elvin KOÇ'un, Zeynep Satı 

YALÇIN danışmanlığında "Kadın Aşıkların Çağımızdaki Sorunları; Songül DÜNDAR Örneği” başlığıyla hazırladığı bildiride aynı zamanda Songül DÜNDAR'ın âşıklık yönü de anlatılmıştır. (Oturum Başkanı: Doç. Dr. Ünsal Yılmaz YEŞİLDAL/ Akdeniz Üniversitesi Türk Dili ve Edebiyatı Bölümü Öğretim Üyesi) 

Ayrıca Songül DÜNDAR'ın edebî çalışmalarıyla ilgili çok sayıda makaleler yazılmıştır. Songül DÜNDAR, sosyal yönden de etkin bir yazardır.

Görev aldığı sosyal toplum kuruluşları şöyledir: "Ankara Azerbaycan Evi Derneği 

Yönetim Kurulu Üyesi", İLESAM "İlim ve Edebiyat Eserleri Sahibi Meslek Birliği Radyo-

TV ve Yayın Kurulu Üyesi", MESAM Müzik Eserleri Sahipleri Meslek Birliği üyesi, MESAM Vizyon Dergisi Danışma Kurul ve MESAM Üyesi, Halk Kültürü Araştırmaları Kurumu (HAKAK) üyesi ve "Dünya Söz Akademisi Derneği" (DÜSAD) Yönetim Kurulu Üyesi, (KAI) Serhatlılar Birliği Danışma Kurulu Üyesi ve (USİD) Uluslararası Sanat ve İlim Derneği Üyesidir. 

Yazar; evli ve iki çocuk annesi olup, kitaplarının danışmanlığını yapan eşi; Halk Ozanı Selahattin DÜNDAR, kendisi gibi öğretmendir.

Ahmet Hüseyin GÜRBÜZ

Âşıkça Derneği Kurucu Başkanı

Kaynak: DÜNDAR, Songül, 2025, Nisan, “Üç Kangal” s.17-22


İÇİNDEKİLER:

Eserlerini Tanıyalım, Öz Geçmiş, Songül DÜNDAR, Birinci Bölüm: Ayaz; İkinci Bölüm: Herkül, Üçüncü Bölüm: Köpekler Sahibine Candır; Dördüncü Bölüm: Gurbet Günleri; Beşinci Bölüm: Ah O Eski Günler; Altıncı Bölüm: Yalnızlık Allah'a Mahsus; Yedinci Bölüm:

Ruh Göçü Serüvenim ve Köpek Bedenim; Sekizinci Bölüm: Köpek ve Ölüm; Dokuzuncu Bölüm: Ruh Göçünde Bildiklerim; Onuncu Bölüm; Gözümde Devri Daim ve Dört Kapı Kırk Makam; Sözlük; Kaynakça…  

Kaynak: DÜNDAR, Songül, 2025, Nisan, “Üç Kangal” s.154 

KİTAP      

Bilginin kaynağı bilim beşiği

Sözümüz kitaptır dilimiz kitap

Yarınlara odur umut ışığı

Özümüz kitaptır halımız kitap


Okundukça insan beynini açar

Her biri apayrı güzellik saçar

Bilgeler onunla beslenir coşar

Hızımız kitaptır yelimiz kitap


Karanlığı siler yakar ateşi

Arasan bulunmaz benzeri eşi

Uygarlık simgesi fikir güneşi

İzimiz kitaptır yolumuz kitap


Kaynaktan alınan süzme bilgiler

Okunur yazılır bitmez ezgiler

İçimize doğar yüce sevgiler

Nazımız kitaptır gülümüz kitap


Gülüm Ana der ki ufkum açılır

Kana kana eşsiz bilgi içilir

Işık olur yeryüzüne saçılır

Sazımız kitaptır telimiz kitap

Gülüm Ana/Songül DÜNDAR 

Kaynak: DÜNDAR, Songül, 2025, Nisan, “Üç Kangal” s.154 


Paganizm:   

Paganizm, tek Tanrılı dinlerden önce ortaya çıkan ve günümüzde etkinliğini sürdüren çok Tanrılı dindir. Bu dinde, dünya ve evrende var olan her cismin ruhu olduğuna inanı-

lir. Şamanizmle birçok ortak noktası bulunan Paganizmin tarihi, antik çağlara kadar uzanıyor.

Günümüzde Neopaganizm adını alan dinin en önemli sembollerinden bir ağaçtır. Ağaç, yeniden doğumun, tabiat insanın özgürlüğünü ve ruhu simgeler. Diğer her şey gibi

ağaçların da canlı olduğuna inanan paganlar genelde şehirden uzakta, ormanlarda ve kırsal alanlarda yaşar. 

Paganizm Nedir ve Neye İnanır? 

Paganizmde tek Tanrı İnancı yoktur! Evrendeki her canlı ve her cisim Tanrı'nın bir yansımasıdır. Dünyanın ve evrenin sonsuz olduğuna inanan Paganların çoğu Reenkarnasyona inanır. İnsan tekrar tekrar ve her defasında başka bir canlı ya da cisim olarak dünyaya gelir. Bir başka inanışa göre, önceki hayatında kötülük yapanlar, böcek ya da taş parçası olarak dünyaya gelir. 

Paganizm aynı zamanda bir inançlar bütünüdür ve birden fazla dini kapsar. Bazı kaynaklara göre Şamanizm ve Animizm gibi doğayı merkezine alan dinler de pagan inancının bir parçasıdır. Ağaç dışında en önemli simgelerden bir diğeri beş köşeli yıldızdır. Her bir Köşe Yıldızı, suyu, ateşi, toprağı ve havayı simgeler. Cennetin de Cehenneminde dünyada olduğuna inanan Paganlar, kötü ruhları defetmek için çeşitli ayinler ve ritüeller düzenler. Liderleri transa geçerken kötü ruhlarla iletişime geçer ve onları kabilesinden uzaklaştırmaya çalışır. Yüzyıllar boyunca Şamanizm, Animizm ve Panteizm gibi inançlar Paganizmin temelini oluşturmuştur.

Kaynak: DÜNDAR, Songül, 2025, Nisan, “Üç Kangal” s.124 


Pagan Ne Demek?                      

Paganizm dinine mensup olan kişilere Pagan denir. Paganlar üç ayrı gruba ayrılır:

1-Neo Pagan: Modern Paganları tanımlamak için kullanılır. Düsturları içerisinde hiçbir canlıya zarar vermemek, doğanın içinde yaşamak, az tüketmek ve yardımlaşma yer alır.

2- Mezo Pagan: Mezo Paganlara göre evrendeki her şey kusursuz bir uyum içerisindedir. Bu uyumun bozulmaması için insan, çevresiyle ve diğer canlılarla barışık bir yaşam sürmelidir. Diğer Paganların aksine ayin düzenlemezler ve bireycidirler. Bazı Aborjinler ve Kızılderili kabileler, Mezo Pagan olarak nitelendirilmektedir.

3- Paleo Pagan: Diğer kültürlerden ve dinlerden en az etkilenen paganizm türüdür. Paleo Paganlara göre dün ve yarın yoktur. Sadece bu an vardır. 1960'lı yıllarda ortaya çıkan Hippi topluluğunun sloganlarından biri "Anı Yaşa" idi. Bu slogan, Paleo Paganizm'in inancının temelini oluşturur. Liderlerinin hayvanlarla ve ağaçlarla konuştuğuna inanılır. 

Kaynak: DÜNDAR, Songül, 2025, Nisan, “Üç Kangal” s.125


Kelt Mitolojisi:

Kelt Mitolojisi, en yalın tanımıyla "Kelt Politeizmi” nin mitolojisidir. Keltler, Tarih öncesi ve ilkçağ döneminde Avrupa'da yayan ve günümüzde altı ulustan bir halktır. Dört bin yıl kadar önce Keltler, ana vatanları olan Orta Avrupa'dan göç ederek özellikle Büyük Britanya Adaları'na ve Galya'ya yerleştiler. Demir çağında Britanya ve İrlanda'nın sakinlerini Keltler oluştuyordu. Savaşçı ve avcı oldukları kadar mükemmel çiftçiydiler. Tekerli pulluğu ve fıçıyı icat ettiler. Kaynak: DÜNDAR, Songül, 2025, Nisan, “Üç Kangal” s.125


İslâm'da Ruh Göçü:   

Kur'an'da tenasühle (ruh göçüyle) ilişkili bazı Batıni (üstü Ruh Göçü'nü savunan akımlar, özellikle Batinîler kapalı, sembolik) ifadeler olduğuna inanırlar. Ruh göçünün İslâm'da var olduğunu savunanlar şu ayetleri delil olarak gösterirler:

1- "Allah'ı nasıl inkâr edersiniz ki, ölü idiniz sizleri diriltti. Sonra sizleri yine öldürecek, sonra yine diriltecek, sonra da döndürülüp ona götürüleceksiniz. 

2- Aranızda ölümü takdir eden bizi ve bizim önümüze geçilmez. Böylece sizin yerinize benzerlerini getirelim ve sizi bilmediğiniz bir yaratılışta tekrar var edelim diye böyle yapıyoruz." 

Mevlânâ Celâleddin Rumî'nin ve Yunus Emre'nin şu sözlerinde de reenkarnasyonun ima edildiği düşünülmektedir. Bu düşünceler, tasavvufu yeterince özümsemiş düşüncelerdir. 

"Ben de canlı varlıkken öldüm, yetişip gelişen bitki oldum; bitkiyken öldüm, hayvan biçiminde tezahür ettim. Hayvanlıktan geçip öldüm, insan oldum; öyleyse ölmekten korkmak niye? Hiç daha kötüye dönüştüğüm, alçaldığım oldu mu? (Mevlânâ Celâleddinî Rumî)" 

"Ete kemiğe büründüm, Yunus oldum görüldüm.

Her dem yeni doğarız, bizden kim usanası? (Yunus Emre)" 

Gnotizm etkisi altındaki Dürzilik ve Nusayrilik gibi bazı Şiî ve Alevî Mezheplerde de ruh göçüne inanılmaktadır. Örneğin: 

Yaşar Nuri ÖZTÜRK'e göre Reenkarnasyon, hayatın en muhteşem gerçeklerinden biridir.

Kaynak: DÜNDAR, Songül, 2025, Nisan, “Üç Kangal” s.116


ARAŞTIRMACI YAZAR, ÂŞIK SAZ USTASI GÜLÜM ANA VE “ÜÇ KANGAL” KİTABI:

Araştırmacı Yazar, Âşık Saz Ustası Gülüm Ana, elimizdeki bu eser (Üç Kangal) ile dizgi, baskı, düzeltmeler, tasarım yönünden eleştiriye uğrayacağı şüphesizdir. Kıymetli şairin kendisinden kaynaklanmadığını sandığım bu tür hatalar, kitabında elbette değer kaybı yapmayacaktır; ancak umarım ilerleyen baskılarda bu tür hatalar da giderilerek, eser layık olduğu değere ulaşarak çıkacaktır. 

Ön sayfada yer alması gereken (Basıldığı şehir, basıldığı yıl ve ne kadar basıldığı) bilgilerinden bir kısmına, diğer kitaplarının çoğunda da gördüğümüz gibi aynı kusuru burada da görmekteyiz. İstatistikî bilgiler gereği ve ileride yapılacak Kitap Katalogları ve Şehir Yıllıkları, Antolojiler için gerekli bilgilere ulaşmak bu kitapta da zor olacaktır. Şairinden değil; ama basan yayıncı ve dizgiciden kaynaklanan bu tür hatalar, kitabın kalitesini düşürmektedir. Basılan kitapların nerede, kaç yılında, kaçıncı baskı olarak ve ne kadar adet basıldığı mutlaka belirtilmelidir. Eserin ve yazarının, hangi yıllarda yaşadığı, kitabının hangi şehirde basıldığı, hangi matbaada ne kadar baskı yaptığı konusunda, tereddütlere ve kargaşaya meydan vermemek gerekmektedir. 

Bu bilgiler araştırmacılar, bilim adamları ve şehir yıllıkları, antolojiler, kataloglar, bibliyografya çalışması yapanlar için önemli bir bilgi olup, bu bilgilere ulaşmak isteyenleri zor durumda bırakmaktadır.  

Çoğu kitaplarda olduğu gibi bu kitapta da ilk sayfada kitabın kompozisyonuna dikkat edilmeyerek yazarın ismi en üst kısma yazılmamıştır. Halbuki yazar kimi kitaplarını imzalayıp takdim ederken, belli bir aralıktan sonra, yazarın ismi yazılmalı ve yazar kitabını imzalamak istediğinde, yazara kolaylık olması bakımından bu boşluğa, yazarın ismini tekrar yazmasına gerek kalmadan hemen yanına ‘..den, …dan” ekleyerek yazacaklarını yazıp imzalaması için biraz boşluk bırakılmalıdır. 

En alta bir yere de kitabın ismi ve yayıncı ismi ve onun altına da mutlaka yayınlama yılı yazılmalıdır. 

Türkçe, tarihe damgasını vurmuş, “yedi iklim, beş kıtada, küre-i arzın mutlak sahibi olan, İlâhî Kelimetullah’ı yeryüzünde hâkim kılmak isteyen, Allah’ın yeryüzündeki halifesi, atalarımızın hükmettikleri topraklarda, hüküm sürmüş, söz söylemiş, söz dinletmiştir. Türkçenin gelişerek zenginleşerek gittiği her yerde şehit verdiği gibi kendi Türkçe kelimelerini de gittiği her yere vererek ve oradan benimsediği yeni kelimeleri de kendi bünyesine katarak, toprak sahibi olduğu gibi kelime sahibi de olarak, o halkın diline, dinine, tarihine, kültürüne ve sözüne de yerleşmiştir. 

Bunun için güzel Türkçemizi, oya gibi ören, nakış nakış işleyen, kelimeleri bir ipliğe dizer gibi ilmek ilmek sıralayan şair yazar ve sanatçılar, Türkçemizin kullanımı konusunda özellikle dikkatli olmak durumundadırlar. Şair ve yazarlar, aydınlarımız, geleceğimizi yönlendiren hedef gösteren, ufuk açan, halkımızın heyecanlarını diri ve canlı tutan önderlerdir.

Türk İmlâsı Watssap’ta, internette, telefonlarda, yazarken ve bilgi aktarırken, herkesin aklına göre, her istediğinde sık sık değişmesi gereken bir sistem değildir. Kaçınılmaz farklılıkların dışında, İmlâda Birlik Sağlanabilmesi için ısrarla Türkçenin kurallarına uyulması şarttır. 


Millet olarak kalmak, zamana ve asırlara karşı koymak, Türk Dilinin gelecek kuşaklara bozulmadan ve yozlaşmadan taşınabilmesi imlâdaki birliktelik ile mümkündür. İmlâdaki birliktelik millî güvenlikte, millî savunmadaki birlikteliktir. Bunun için sanatçılara büyük vazife düşmektedir.  

Bir memlekette sanatçılar eser veremez, yazarlar araştırmacılar susar, şairler toplumun dertlerini, halkın duygularını terennüm etmezse, o memleket hastalanır. Sevenleri ölür, hayat damarları felçli, beyni saralanır. Yaşamı besleyen nehirlerni kurur. Bunun için sanatçı da anlattıklarını bir su gibi berrak, hâkimler gibi doğru anlatacaktır. Sanatçı böyle büyük olur, sanatçı böyle gelecek kuşakları besler; böylece: her tavır her davranışı her konuşması her sözü, sohbeti, onu anlatır… Sanatçının yazdıkları, okudukları odur. Onun için halk arasında meşhur bir söz vardır: “Söz sahibinindir!..”, “Söz sahibini anlatır…” derler. Her söylediği söz, onu söyler onu sesi, onun ruhu, onun içinden geleni, onun düşüncesinin karşıya aksi, yansımasıdır. Kişinin, insanın, sanatçının konuştuğu kelimeler, söylediği sözler odur. 

Birisi Songül DÜNDAR’ı okuyorum dediğinde söz sanatlarından Mecaz yapmış olsa da: Okuyucu: “Songül DÜNDAR’ın, eserlerin okuyorum.” demek ister. Büyük sanatçıların öğrencileri, okuyucuları da seviyeli olur. Büyük olur. Onlarlar büyür, çoğalır, asla eksilmez!..

Büyük sanatçıları büyük şehirler besler, büyük buluşlar devâsa laboratuvarlarda gerçekleşir. Dev marketler, büyük ve göklere uzanan binalar büyük şehirlerde serpilir. Koca koca balinalar, yunuslar, köpek balıkları okyanuslarda yaşar. Küçük şehirlerin kabına büyüklük sığmaz. Bu sebeple hakiki sanatçılar da büyük şehirlerde yetişir ve milletin sesi olur; sedası, dört bir yanda yankı bulur.  

“Âvazeyi bu âleme Davut gibi sal,

Bâki kalan bu kubbede bir hoş seda imiş…” diyen şair BBâki gibi zamana ve asırlara direnerek, karşı koyarak ebedîleşirler… 

Şairlerimizden Mehmet Emin Yurdakul: 

“Şairleri haykırmayan bir millet 

Sevenleri toprak olmuş, öksüz çocuk gibidir.” Der.

Faruk Nafiz Çamlıbel de:  

“Şair, sen üzüldükçe ve öldükçe yaşarsın”

Araştırmacı Yazar ve Âşık Saz Ustası Gülüm Ana, diğer sanatçılarımızın da methine mazhar olarak, verdiği eserlerle, asırlara meydan okumağa hazırlanıyor. Kendisine bu yolda başarılar dilerken, nice güzel eserler meydana getirmesi için kendisinde güç ve kuvvet bulmasını temenni eyliyorum. 


Sitede Önceki / Sonraki
Yazarın Önceki / Sonraki
Oylama
0 (0 oy)

Yorumlar, Tebrikler ve Beğenenler

  • Yorumlar 0
  • Yorum Yaz
  • Tebrikler
  • Beğenenler
  • Popüler Yazıları
Yükleniyor...

Yorum yazmak için giriş yapın.

edebiyatevi.com
Songül Dündarın Üç Kangal Kitabı Çıktı

Songül Dündarın Üç Kangal Kitabı Çıktı

A.Çağrı Elgün A.Çağrı Elgün