Bir Teşekkürün Ardında

İnsan, bir teşekkürün eksikliğinde ne görür?

Kabalık mı, nankörlük mü, yoksa henüz bilmediği bir hikâyenin izlerini mi…

Bir davranışın görünen yüzüyle yetinmek kolaydır. Asıl güç olan, o davranışı ortaya çıkaran nedenleri düşünürken insanı peşinen bir yargının içine hapsetmemektir.

Belki kişi, en çok takdir edilmeyi beklediği zamanlarda görmezden gelinmiştir. Başarıları paylaşılmamış, emeği fark edilmemiş, sevinci karşılık bulmamıştır. Belki de zamanla kendisini korumayı öğrenirken duygularını göstermemeyi, yakınlık kurmak yerine mesafe koymayı seçmiştir.

Aile, çevre, toplumsal ilişkiler ve yaşanmışlıklar insanın davranışlarını biçimlendirebilir. Bazen bunların birkaçı, bazen de birbirini besleyen pek çok etken rol oynar. Ancak bir davranışın nedenini, yalnızca dışarıdan bakarak kesin biçimde bilemeyiz.

Öyleyse teşekkür etmeyen birini hemen kaba olarak tanımlamak, ne kadar doğru bir değerlendirmedir?

Üstelik teşekkür etmek, insanın değerinden eksiltmez. Tam tersine, başkasının emeğini görebilmek, yapılan iyiliği fark etmek ve bunu ifade edebilmek bir inceliktir. İnsan, başkasının değerini teslim ederken kendi değerinden bir şey kaybetmez.

Peki, bu kadar doğal bir davranışın önünde hangi engeller durabilir?

Belki kişi, kendisinde oluşan bir duyguyla henüz yüzleşememiştir. Belki takdir etmeyi öğrenememiş, belki de kendi başarıları görmezden gelindiği için başkasının başarısına nasıl karşılık vereceğini bilememiştir. Bunlar yalnızca ihtimallerdir. Her davranışın ardında aynı neden aranamaz.

Fakat insanın kendisine yöneltebileceği bir soru vardır:

Beni, aslında göstermek istediğim bir davranıştan alıkoyan ne?

Bu soru, başkasını suçlamak için değil, insanın kendi iç dünyasını tanıması için sorulabilir. Çünkü insan bazen kendisini korumak adına oluşturduğu engellerin, zamanla kendi duygularıyla arasına da mesafe koyduğunu fark etmeyebilir.

Kendiyle yüzleşmek, başkalarına karşı daha kabul edilebilir görünmek için yapılacak bir hesaplaşma değildir. İnsanın kendi duygularını tanıması, yaralarını fark etmesi ve kendisiyle yeniden bağ kurabilmesi içindir.

Ne var ki insanın geçmişini anlamak, her davranışını mazur görmek anlamına da gelmez. Bir davranışın nedenlerini araştırmakla o davranışın sonuçlarını yok saymak farklı şeylerdir. İnsan, yaşadıklarının tümünü seçemese de bugün ne yaptığını sorgulayabilir; öğrendiklerini değiştirebilir, yeni yollar geliştirebilir.

Burada bir başka ayrım daha belirir: Davranış gözlemlenebilir, fakat insanın bütünü o davranıştan ibaret değildir.

Bir davranışı değerlendirmek, kişiliğin tamamı hakkında hüküm vermeyi gerektirmez. İnsan bugün bir konuda yanılabilir, yarın başka türlü davranabilir. Üstelik onu değerlendiren de yanılma payı bulunan başka bir insandır.

İnsanı tek bir ölçüyle tanımlamak, değişimin imkânını baştan reddetmek değil midir?

Metresi belli kumaş değildir insan; sürekli gelişir, değişir, dönüşür. Bir kez ölçmekle kesilmez.

Belki de nezaket, yalnızca teşekkür edebilmekte değil, teşekkür edemeyenin ardındaki olası nedenleri düşünürken de kendini gösterir. Bu, davranışı görmezden gelmek değil; insanı davranışına indirgememektir.

Çünkü insanın değeri, bir teşekkürün varlığına ya da yokluğuna sığdırılamaz. Her insan, kendi iç dünyasını tanıma ve kendisiyle hesaplaşma hakkına sahiptir. Başkasının iç dünyasını bütünüyle bildiğini sanmak ise çoğu zaman gözlemin başladığı yerde değil, yargının başladığı yerde durur.

Belki de asıl mesele, kimin teşekkür edip etmediğinden önce, insanın gördüğü davranış karşısında kendi içinde neyi harekete geçirdiğini fark edebilmesidir.

Bir davranışa bakıp insanı tanımlamak mı, yoksa davranışın ardındaki nedenleri düşünerek anlamaya çalışmak mı…

Bazen bir teşekkürün eksikliği, yalnızca bir kelimenin yokluğudur. Bazen de insanın kendisine ve başkalarına bakışını yeniden düşünmesi için bir başlangıçtır.

Hamiye GÜL