Online Üye
Online Ziyaretçi
13.01.1973 yılında vefat Eden Sabahattin Eyüpoğlu anısına…
SABAHATTİN EYÜBOĞLU’NUN HAYATI, DÜŞÜNCE DÜNYASI VE ESERLERİ
Özet
Bu makalede Cumhuriyet dönemi Türk düşünce ve edebiyat hayatının önemli aydınlarından Sabahattin Eyüboğlu’nun hayatı, kişiliği, düşünce dünyası ve eserleri ele alınmaktadır. Eyüboğlu; denemeci, çevirmen, eleştirmen ve kültür adamı kimliğiyle özellikle Anadolu hümanizması kavramının şekillenmesinde öncü rol oynamıştır. Çalışmada, Eyüboğlu’nun aydınlanmacı yaklaşımı, sanat ve kültür anlayışı ile başlıca eserleri değerlendirilerek Türk düşünce tarihindeki yeri ortaya konulmuştur.
Anahtar Kelimeler: Sabahattin Eyüboğlu, Anadolu Hümanizması, Cumhuriyet Dönemi Düşüncesi, Çeviri, Aydınlanma
GİRİŞ
Cumhuriyet’in kuruluşundan sonra Türkiye’de kültür ve düşünce alanında yeni bir kimlik inşa süreci başlamıştır. Bu sürecin en önemli figürlerinden biri olan Sabahattin Eyüboğlu, Batı hümanizmasını Anadolu’nun tarihsel ve kültürel mirasıyla buluşturan özgün bir düşünce çizgisi geliştirmiştir. Onun çalışmaları, edebiyat ve sanatın toplumla ilişkisini yeniden tanımlamış; çeviri faaliyetleriyle dünya klasiklerinin Türkçede yerleşmesine katkı sağlamıştır.
I. HAYATI
Sabahattin Eyüboğlu, 10 Ocak 1908 tarihinde Trabzon’un Akçaabat ilçesinde doğmuştur. Eğitimine İstanbul’da başlamış; yükseköğrenimini Fransa’da, Dijon Üniversitesi’nde tamamlamıştır. Fransa’da geçirdiği yıllar, onun hümanist düşünceyle tanışmasında ve Batı kültürünü yakından tanımasında belirleyici olmuştur.
Türkiye’ye döndükten sonra İstanbul Üniversitesi Edebiyat Fakültesi’nde öğretim üyeliği yapmış; aynı zamanda Milli Eğitim Bakanlığı’na bağlı kültür ve çeviri projelerinde görev almıştır. 13 Ocak 1973 yılında İstanbul’da vefat etmiştir.
II. KİŞİLİĞİ VE DÜŞÜNCE YAPISI
Sabahattin Eyüboğlu, aydınlanmacı, sorgulayıcı ve toplumcu bir entelektüeldir. Onun düşünce dünyasının merkezinde insan, özgürlük, akıl ve kültür kavramları yer alır. Eyüboğlu’na göre kültür, elit bir alan değil; halkla bütünleşmesi gereken canlı bir süreçtir.
Eyüboğlu, ideolojik dogmatizme mesafeli durmakla birlikte, Cumhuriyet devrimlerini savunan ve bu devrimlerin kültürel temellerini güçlendirmeye çalışan bir aydın kimliği sergilemiştir.
III. ANADOLU HÜMANİZMASI VE KÜLTÜR ANLAYIŞI
1. Anadolu Hümanizması Kavramı
Sabahattin Eyüboğlu’nun düşünce dünyasında “Anadolu hümanizması” temel bir kavramdır. Bu anlayış, Batı hümanizmasını olduğu gibi almak yerine, Anadolu’nun tarihsel birikimi (Hititler, Antik Yunan, Roma, Bizans, Selçuklu ve Osmanlı) üzerinden yeniden yorumlamayı amaçlar.
Eyüboğlu’na göre Anadolu, insan merkezli düşüncenin tarihsel olarak kök saldığı bir coğrafyadır ve bu miras modern Türkiye’nin kültürel temelini oluşturmalıdır.
2. Sanat ve Toplum İlişkisi
Eyüboğlu, sanatı toplumdan kopuk bir estetik alan olarak değil; insanı dönüştüren ve bilinçlendiren bir etkinlik olarak görür. Sanatın görevi, insanı özgürleştirmek ve düşünmeye sevk etmektir. Bu nedenle yazılarında didaktik olmaktan kaçınsa da eğitici bir ton hâkimdir.
IV. EDEBÎ VE FİKRÎ ESERLERİ
A. DENEME VE İNCELEME
Sabahattin Eyüboğlu’nun en güçlü olduğu tür denemedir. Bu metinlerde kültür, sanat, tarih ve insan üzerine düşüncelerini yalın bir dille aktarır.
Başlıca eserleri:
B. ÇEVİRİ FAALİYETLERİ
Eyüboğlu, Türkçeye kazandırdığı klasiklerle çeviri tarihinde özel bir yere sahiptir.
Önemli çevirileri:
Bu çeviriler, hem dil hem de düşünce açısından Türk kültür hayatını derinden etkilemiştir.
V. TÜRK DÜŞÜNCE VE EDEBİYAT HAYATINDAKİ YERİ
Sabahattin Eyüboğlu:
olarak değerlendirilir.
Onun düşüncesi, Halikarnas Balıkçısı, Azra Erhat ve Vedat Günyol gibi isimlerle birlikte Mavi Anadolu hareketinin entelektüel temelini oluşturmuştur.
SONUÇ
Sabahattin Eyüboğlu, Türk düşünce tarihinde kültürü, sanatı ve insanı merkezine alan bütüncül bir aydınlanma anlayışı geliştirmiştir. Onun eserleri, Cumhuriyet’in kültürel inşasında teorik olduğu kadar pratik bir işlev de üstlenmiştir. Eyüboğlu, çevirileri ve denemeleriyle Türk kültür hayatında kalıcı bir iz bırakmış, hümanist düşüncenin Anadolu merkezli bir yorumunu başarıyla ortaya koymuştur.
KAYNAKÇA