Online Üye
Online Ziyaretçi
14.01.2022 tarihnde vefat eden Aykut Edibali'nin ansına
AYKUT EDİBALİ’NİN HAYATI, DÜŞÜNCE DÜNYASI VE ESERLERİ
Özet
Bu makalede Türk düşünce ve siyaset hayatında özgün bir yere sahip olan Aykut Edibali’nin hayatı, kişiliği, düşünce dünyası ve eserleri incelenmektedir. Edibali; siyasetçi, yazar ve fikir adamı kimliğiyle özellikle “millî devlet”, “medeniyet tasavvuru” ve “ahlâk temelli siyaset” anlayışlarıyla öne çıkmıştır. Çalışmada Edibali’nin fikir sistemi, İslâmî duyarlılık ile milliyetçi perspektifi sentezleyen yaklaşımı ve eserleri değerlendirilerek Türk düşünce hayatındaki yeri ortaya konulmuştur.
Anahtar Kelimeler: Aykut Edibali, Türk Siyasal Düşüncesi, Millî Devlet, Muhafazakâr Düşünce, Ahlâk ve Siyaset
GİRİŞ
XX. yüzyılın ikinci yarısı, Türkiye’de siyasal ve düşünsel arayışların yoğunlaştığı bir dönemdir. Bu dönemde ortaya çıkan fikir adamları, Batılılaşma, modernleşme, milliyetçilik ve din-toplum ilişkisi gibi temel meseleler etrafında özgün yaklaşımlar geliştirmiştir. Aykut Edibali, bu arayışlar içerisinde hem teorik hem de pratik düzlemde etkili olmuş; düşünce ile siyaseti birlikte ele alan nadir isimlerden biri olarak dikkat çekmiştir.
I. HAYATI
Aykut Edibali, 1936 yılında Afyonkarahisar’da doğmuştur. Hukuk eğitimi almış; gençlik yıllarından itibaren düşünce faaliyetleri ve siyasal çalışmalar içinde yer almıştır. 1960’lı yıllardan itibaren çeşitli dergi ve yayın organlarında yazılar kaleme almış; fikirlerini sistemli bir çerçeveye oturtmaya çalışmıştır.
Siyasal alanda Milliyetçi Cephe dönemi sonrası kurulan partilerde aktif rol almış; özellikle Islahatçı Demokrasi Partisi ve daha sonra Millet Partisi çatısı altında siyaset yapmıştır. 2022 yılında vefat eden Edibali, ardında geniş bir fikir mirası bırakmıştır.
II. KİŞİLİĞİ VE ENTELLEKTÜEL KİMLİĞİ
Aykut Edibali, disiplinli, sistem kurucu ve kavramsal düşünmeye önem veren bir entelektüeldir. Onun kişiliğinde ahlâk, sorumluluk ve medeniyet bilinci belirleyici unsurlardır. Edibali, popülist söylemlerden uzak durarak uzun vadeli ve köklü bir düşünce inşasını hedeflemiştir.
Kendini yalnızca bir siyasetçi olarak değil, bir medeniyet tasavvuru inşa etmeye çalışan fikir adamı olarak konumlandırmıştır.
III. DÜŞÜNCE SİSTEMİ
1. Millî Devlet ve Medeniyet Anlayışı
Edibali’ye göre millî devlet, yalnızca sınırları olan bir siyasal yapı değil; tarih, kültür, ahlâk ve inançla beslenen canlı bir organizmadır. Devletin meşruiyeti, maddî güçten ziyade ahlâkî temellere dayanmalıdır.
Bu yaklaşımda:
2. Ahlâk ve Siyaset İlişkisi
Aykut Edibali’nin düşüncesinde siyaset, ahlâktan bağımsız düşünülemez. Ona göre ahlâkî temelden yoksun siyaset, kısa vadeli çıkarların aracı hâline gelir ve toplumu yozlaştırır. Bu nedenle siyaset, insanı ve toplumu erdemli bir düzene yönlendirmelidir.
3. İslâmî Duyarlılık ve Milliyetçilik
Edibali, İslâmî değerlerle Türk milliyetçiliğini çatışan değil, tamamlayıcı unsurlar olarak görür. Bu yaklaşım, onu hem seküler milliyetçilikten hem de salt dinî siyaset anlayışlarından ayırır.
IV. ESERLERİ
Aykut Edibali’nin eserleri, düşünce yazıları ve siyasal analizlerden oluşur.
Başlıca Eserleri
Bu eserlerde Edibali, kavramsal netlik ve sistemli düşünceye özel önem vermiştir.
V. TÜRK SİYASAL VE DÜŞÜNCE HAYATINDAKİ YERİ
Aykut Edibali:
olarak değerlendirilir.
Kitlelere hitap eden popüler bir figür olmaktan ziyade, uzun vadeli etkisi olan derinlikli bir düşünür kimliğiyle öne çıkmıştır.
SONUÇ
Aykut Edibali, Türk düşünce ve siyaset hayatında ahlâk, medeniyet ve millî kimlik kavramlarını merkeze alan bütüncül bir yaklaşım geliştirmiştir. Onun fikirleri, kısa vadeli siyasal başarıların ötesinde, kalıcı bir zihniyet dönüşümünü hedeflemiştir. Bu yönüyle Edibali, Türkiye’de fikir-siyaset ilişkisini yeniden düşünmeye imkân veren önemli bir entelektüel miras bırakmıştır.
KAYNAKÇA