Güzel Ahlakın Tohumu Ailede Atılır

Toplumu derinden sarsan haberlerle karşı karşıyayız; ‘suça sürüklenen’ değil, suçun tam ortasında yer alan çocukları konuşuyoruz artık. Eline silah alıp okul basan, gözünü kırpmadan can alan çocuklardan söz ediyoruz.

Her felaketten siyasi rant devşirme çabasında olanlar, geçtiğimiz aylarda düzenlenen, paylaşma bilincini geliştirme, yardımlaşma, merhamet, dayanışma ve vatanseverlik gibi millî/manevi değerlerin öğrencilere kazandırılması hedeflenen "Maarifin Kalbinde Ramazan" temalı etkinlikler üzerinden, faturayı yine Müslümanlara kesme telâşına kapıldılar. O katil, İslam'a göre suçsuz bir insanı öldürmenin bütün insanlığı öldürmek gibi ağır bir vebal olduğunu gerçekten idrak edebilseydi, o silahı eline alırken elleri titrerdi. Çünkü bilirdi ki bir insanı yok etmek, sadece bir hayatı değil; onunla birlikte nice hayali, hatırayı ve bağı da yok etmektir. Böylesi bir şuurla bakabilseydi, o silahları masum arkadaşlarına doğrultmak bir yana, onlara siper olurdu. Zira İslam, insanı şiddete değil merhamete yaklaştırır; yıkmaya değil, yaşatmaya yöneltir.

Bu saldırganların vahşi eylemlerinin sebebini sadece dış etkenlere yüklemek, sorumluluğu görünmez kılmaktır. Çünkü bir çocuğun karakteri önce evde yoğrulur. Değerler evde verilir, sınırlar evde çizilir, vicdan evde inşa edilir. Ailenin ihmal ettiği her boşluk, başka karanlıklar tarafından doldurulur. Bu yüzden mesele, sadece güvenlik değil; ihmal edilmiş bir ahlâk meselesidir.

Toplumu ortak ahlâk ve ortak değerler bir arada tutar. Bunlar ortadan kalkarsa toplum yozlaşır, dejenere olur, çöker, parçalanır, yok olur. Aile çökerse; ahlâk gider, milli şuur gider, maneviyat gider, inanç gider, din gider.

Aile çocuğa öncelikle güzel ahlâk kazandırma çabasında olmalı. Bu, birkaç nasihatle değil; uzun soluklu, sabır isteyen ve en çok da yaşanarak gösterilen bir eğitimle mümkündür. Ailenin burada rolü yalnızca öğretmek değil, aynı zamanda bir “model” olmaktır. Çünkü çocuk, söylenenden çok gördüğünü öğrenir.

Aile içinde sevgi ve güven temelli bir ortam oluşturulmalı. Kendini değerli ve güvende hisseden çocuk, doğruyu kabullenmeye daha açık olur. Sürekli eleştirilen, kıyaslanan ya da korkutulan bir çocuk ise davranışlarını içselleştirmek yerine sadece cezadan kaçınmayı öğrenir. Halbuki güzel ahlâkın özü, dış baskıyla değil, içten gelen bir bilinçle hareket etmektir.

Ahlâk eğitiminin en güçlü yolu örnek olmaktır. Anne-babanın dürüstlüğü, sabrı, merhameti ve adaleti çocuğun zihninde kalıcı izler bırakır. Bir ebeveyn başkalarına karşı merhametliyse, saygılıysa, öfkesini kontrol edebiliyorsa, hata yaptığında özür dileyebiliyorsa çocuk da bu davranışları doğal bir şekilde benimser. Çünkü onun için en etkili “ders”, anne-babasının günlük hayatıdır.

Bunun yanında, doğru ile yanlışı anlatmak da ihmal edilmemeli. Ancak bu anlatım, kuru nasihatler şeklinde değil; yaşanan olaylar üzerinden, hikâyelerle, sorularla ve sohbetlerle yapılmalı. Çocuğa “Neden doğru olanı yapmalıyız?” sorusunun cevabı verilmeli. Böylece çocuk sadece kuralları değil, o kuralların anlamını da kavrar.

Sorumluluk bilinci de güzel ahlakın önemli bir parçası. Yaşına uygun görevler verilen çocuk, hem kendine güven kazanır hem de başkalarına karşı duyarlı olmayı öğrenir. Kendi işini yapabilen, paylaşmayı bilen, hata yaptığında telafi etmeye çalışan bir çocuk, ahlâkı hayatının bir parçası haline getirir.

Ayrıca çocuğun duygularını tanımasına ve ifade etmesine yardımcı olmak gerekir. Öfke, kıskançlık, kırgınlık gibi duygular bastırıldığında değil, doğru şekilde yönlendirildiğinde eğitici olur. “Öfkelenmek kötü” demek yerine, “Öfkelenebilirsin ama kırmadan konuşabilirsin” diyebilmek, çocuğa hem kendini hem de başkalarını koruyan bir yol gösterir.

Sabır ve tutarlılık da bu sürecin vazgeçilmezi. Bir gün izin verilen bir davranışın ertesi gün yasaklanması, çocuğun kafasını karıştırır. Kurallar net, anlaşılır ve istikrarlı olmalı. Aynı şekilde, güzel davranışlar fark edilmeli ve takdir edilmeli. Bu, çocuğun doğruyu tekrar etme isteğini güçlendirir.

Aile, çocuğa güzel ahlâkı anlatırken en güçlü rehberi Peygamberimiz Muhammed(asm)’ın hayatıdır. Kur'an'ın, Kalem Suresi, 4. ayette haber verdiği gibi, O pek büyük bir ahlâk üzerindedir. O’nun hayatı, soyut kuralların ötesinde, yaşanmış ve uygulanmış bir örnektir. Resûlullah sevgi, şefkat ve merhametin vücut bulmuş hali olan bir insandır. Ve önemli olan, çocuğa sadece bilgi vermek değil; bu örnekliği onun dünyasına uygun, sıcak ve anlaşılır bir şekilde sunabilmektir.

Peygamberimiz(asm)’ı çocuğa yalnızca “yapılması gerekenleri söyleyen biri” olarak değil; merhamet eden, affeden, sabreden ve insanları incitmemeye özen gösteren biri olarak tanıtmak gerekir. Onun bir hatayı affedişi, bir yoksula yardım edişi ya da kendisine kötülük yapanlara bile iyilikle karşılık verişi, çocuğa doğrudan “iyi ol” demekten çok daha güçlü bir etki bırakır. Böylece çocuk, ahlâkı anlamlandıran biri olur. Öğrendiklerini hayatla bağdaştırır ve böylece ahlak, kitapta kalan bir bilgi olmaktan çıkar, yaşanan bir değere dönüşür.

En önemli noktalardan biri anne babanın örnek olmasıdır. Aile kendi davranışlarında dürüstlük, sabır, nezaket ve merhameti gösterdiğinde çocuk, Peygamber ahlâkının sadece anlatılan değil, yaşanan bir gerçek olduğunu görür. Çocuk anlatılandan çok gördüğünü benimser.

Peygamber sevgisi, sevgi ve hayranlık üzerinden verilmeli. Onun insanlara olan şefkati, adaleti ve güzel sözleri anlatıldıkça çocukta doğal bir yakınlık oluşur. Bu da ahlâkî davranışları bir zorunluluk değil, sevilen birine benzemek isteği haline getirir. Sevgiyle sunulan bir örneklik, çocuğun kalbinde kök salar ve zamanla onun karakterine dönüşür.

Eğitim bir “anlık proje” değil, bir hayat yolculuğudur. Küçük yaşta atılan tohumlar zamanla filizlenir. Ailenin sevgiyle, sabırla ve bilinçle verdiği eğitim; çocuğun karakterine yerleşir ve onu hayat boyu yönlendirir.

Kısacası, güzel ahlâk anlatılan değil yaşanan, zorla kabul ettirilen değil kalpte yeşeren bir değerdir. Ve bu değerin ilk filizlendiği yer, ailenin sıcak ve samimi ortamıdır.

Elif Emel Bayraktar