Köken Türk Dili Ve Kültürü Serisi 4 Çocuklar

 Köken Türk Dili Ve Kültürü Serisi 4 Çocuklar

KÖKEN, klasik akademik etimolojiden farklı olarak,
kelimelerin yalnızca hangi dilden geldiğini değil,
Türk halkının onları hangi yaşam biçimi içinde ürettiğini anlamaya çalışır.

Burada amaç,
kelimeleri zorla eğip bükmek değil;
onların doğduğu kültürel zemini araştırmaktır.

Çünkü bazı kelimeler yalnızca sözlükte değil,
hayatın içinde oluşur.

Türk aile dili de büyük ölçüde:

• doğa,
• üretim,
• göç,
• tarım,
• soy düzeni
• ve günlük yaşamın zorunlulukları

içinde şekillenmiştir.

TÜRK DİLİ VE KÜLTÜRÜ AİLE SERİMİZ DEVAM EDİYOR ...

Aile olmak için evlilik ,evlikten sonra kadın ve erkeğin anne ve babaya dönüşmesi bu günde çocukları ele alacağız

KARDEŞ,KIZ,,AĞABEY,,ABLA,SÖZCÜKLERİ BUGÜNKÜ KONUMUZ

KARDEŞ hepimizin bidiği gibi KARINDAŞ AYNI KARINDAN GELENLER ANLAMINDADIR .

Örneğin klasik etimoloji “çocuk” kelimesinin kökenini  şu şekilde açıklar.

Fakat KÖKEN olarak bizim bakış açımız daha farklı açılardan bakıp  toplumun içinde yaşayan cevapları bulup sizlere aktarmaktır .

Neden “çocuk” sesi filizlenen bir canlı hissi verir?

Burada “cücük”, “tohum”, “filiz” çağrışımları önem kazanır.
Çocuk, ailenin yeni sürgünüdür aynı bir soğanın sarımsağın herhangi bir tohumun cücüklenmesi gibidir.ve kesinlikle cücük kelimesi çocuğa evrilmiştir.

“Kız” kelimesinde de benzer bir durum vardır.

Kız:

• kızıl,
• kızgınlık,
• sıcaklık,
• canlılık,
• üretkenlik

duygularıyla aynı kültürel alan içinde hissedilir.

Bu yüzden kız çocuğu yalnızca evlat değil,
ocağın gelecekteki yaşam taşıyıcısıdır. 

yine kılasik bakış nişanyan usta şöyle açıklar ama kesinlikle izaha ihtiyaç duyan bir tanımlamadır 

Ailenin ilk erkek çocuğuna verilen ünvana bakalım ağabey“Ağabey” kelimesi de yalnızca büyük erkek kardeş değildir.

Burada:

• ağa,
• aka,
• eke,
• bey,
• bek

katmanları görülebilir.

Eski Türk yaşamında ilk erkek çocuk çoğu zaman:

• koruyan,
• gözeten,
• babanın yükünü paylaşan,
• soyun ikinci direği olan kişiydi.

Bu yüzden “ağabey”,
sadece yaşça büyük erkek değil,
ailenin küçük koruyucusu anlamını taşır.

“Bey” ve “bek” kelimeleri de muhtemelen:

• korumak,
• gözetmek,
• beklemek,
• sahip çıkmak

gibi görevlerden doğmuş eski toplumsal rollerdir.

İlk kız çocuğuna verilen ünvanda ilginçtir abla kelimesi şu şekilde açıklanır klasik açıklamalarda ama nedeni ve niye böyle söylendiği hakkında bir bilgi yoktur

Abla: Eski Türkçe apa ("büyük kız kardeş, ana, nine") kelimesinden türemiştir. Türkçe kelimelerin yapısındaki "l" sesi Türkiye Türkçesi döneminde geç bir tarihte eklenmiştir

bizim bakış açımızda ise “Abla” büyük kız kardeşten daha eski bir kültürel anlam taşır.

Türkçede:

• aba,
• apa,
• ebe,
• epe,
• apla,
• abla

aynı ses ailesinin parçaları gibi görünür.

“Ebe” kelimesi burada özellikle önemlidir.
Çünkü ebe, doğumu yaptıran yaşlı kadın anlamını bugün bile korur.

Eski çok çocuklu yaşam düzeninde kadın:

• tarlada çalışırken,
• hayvan güderken,
• odun toplarken,
• yemek yaparken,
• hatta doğum yaparken bile

yanındaki ilk yardımcı çoğu zaman ilk doğan kız çocuktu.

Bu yüzden büyük kız çocuk:

• kardeşe bakan,
• doyuran,
• taşıyan,
• susturan,
• büyüten

kişiye dönüştü.

Belki de küçük çocuklar,
anne yardımcısı olan bu büyük kıza:

• ebe,
• aba,
• apa,
• apla

benzeri seslerle seslenmeye başlanıldı.

Zamanla bu ses, “abla” biçiminde yerleşti

Bu nedenle Türk kültüründe “abla” kelimesi bugün bile yalnızca akrabalık değil,
şefkatli koruyuculuk hissi taşır.

KÖKEN’in bakışı tam olarak budur:

Kelimeleri yalnızca dil bilgisiyle değil,
insanın yaşamıyla birlikte okumaktır.

NOT:Bizim oralarda domuzun yavrusuna moza denir ...bir alt bilgi olarak verdim.

YILMAZ TİZGÖL

NİJNİNOVGRAD

25.05.2026