Online Üye
Online Ziyaretçi
10.01.2001’de vefat yıldönümüyle Necati Cumalı ansına…
NECATİ CUMALI’NIN HAYATI, EDEBÎ KİŞİLİĞİ VE ESERLERİ ÜZERİNE AYRINTILI BİR İNCELEME
Özet
Bu makalede Cumhuriyet dönemi Türk edebiyatının çok yönlü yazarlarından Necati Cumalı’nın hayatı, kişiliği, edebî anlayışı ve eserleri ayrıntılı biçimde ele alınmaktadır. Şiir, hikâye, roman ve tiyatro türlerinde eserler veren Cumalı; özellikle Ege insanını, kırsal hayatı, kadın–erkek ilişkilerini ve toplumsal dönüşümü gerçekçi bir bakış açısıyla işlemiştir. Çalışmada, Cumalı’nın edebî üretimi türler arası süreklilik bağlamında değerlendirilmiş; Türk edebiyatındaki yeri ve önemi ortaya konulmuştur.
Anahtar Kelimeler: Necati Cumalı, Cumhuriyet Dönemi Edebiyatı, Toplumcu Gerçekçilik, Ege Edebiyatı, Türk Tiyatrosu
GİRİŞ
Cumhuriyet dönemi Türk edebiyatında bazı yazarlar, tek bir türle sınırlı kalmayarak edebiyatın farklı alanlarında kalıcı eserler vermiştir. Necati Cumalı, bu isimlerin başında gelir. Onun edebiyatı; şiirden romana, hikâyeden tiyatroya uzanan geniş bir yelpazede, insanı toplumsal ve psikolojik boyutlarıyla ele alır. Cumalı, ne ideolojik sloganlara ne de salt bireysel içe kapanışlara yönelmiş; gerçekçi, dengeli ve sahici bir anlatı çizgisi benimsemiştir.
I. HAYATI
Necati Cumalı, 13 Ocak 1921’de Florina’da (bugünkü Yunanistan) doğmuştur. Lozan Mübadelesi sonrasında ailesiyle birlikte Türkiye’ye göç etmiş; İzmir ve Urla çevresinde büyümüştür. Bu göç deneyimi, onun eserlerinde sıkça görülen yer değiştirme, yurt, aidiyet ve toprak temalarının arka planını oluşturur.
Ankara Üniversitesi Hukuk Fakültesi’nden mezun olan Cumalı, bir süre avukatlık yapmış; ancak asıl yönelimi edebiyat olmuştur. Hayatının önemli bir bölümünü İzmir ve Urla’da geçirmiş; Ege coğrafyası onun edebî evreninin temel mekânı hâline gelmiştir. 10 Ocak 2001 tarihinde İzmir’de vefat etmiştir.
II. KİŞİLİĞİ VE DÜŞÜNCE YAPISI
Necati Cumalı, ideolojik keskinlikten uzak, sağduyulu ve insana odaklanan bir yazardır. Onun kişiliğinde gözlem gücü, ölçülülük ve ahlâkî duyarlılık ön plandadır. Cumalı, edebiyatı bir “hakikat arayışı” olarak görmüş; toplumsal sorunları ajitasyona başvurmadan, insanî boyutlarıyla yansıtmıştır.
Kadın–erkek ilişkileri, töre baskısı, adalet, suç ve vicdan gibi meseleler; onun eserlerinde didaktik olmayan fakat güçlü bir etik çerçevede ele alınır.
III. EDEBÎ KİŞİLİĞİ VE ANLATIM ANLAYIŞI
1. Gerçekçilik Anlayışı
Cumalı’nın edebiyatı, toplumcu gerçekçilikle bireysel gerçekçiliğin kesiştiği bir noktada durur. Köyü ve kasabayı anlatırken, insanı yalnızca toplumsal rolüyle değil, psikolojik derinliğiyle de ele alır. Bu yönüyle klasik köy edebiyatından ayrılır.
2. Dil ve Üslup
Necati Cumalı’nın dili:
bir yapıdadır. Anlatımda abartıdan kaçınır; sahicilik temel ilkedir.
IV. TÜRLERE GÖRE ESERLERİ
A. ŞİİR
Cumalı’nın şiiri, lirizmle gerçekçiliği buluşturur. Aşk, doğa, kadın ve yaşam sevinci ön plandadır.
Başlıca şiir kitapları:
Şiirlerinde Ege doğası canlı bir fon değil, şiirin asli unsurudur.
B. HİKÂYE
Cumalı, Türk hikâyeciliğinde köy ve kasaba insanını başarıyla anlatan yazarlardandır.
Önemli hikâye kitapları:
Susuz Yaz, töre, mülkiyet ve adalet kavramlarını merkezine alan çarpıcı bir yapıttır.
C. ROMAN
Cumalı’nın romanlarında birey–toplum çatışması derinleşir.
Başlıca romanları:
Bu romanlarda tarım ekonomisi, mülkiyet ilişkileri ve sınıfsal dönüşüm ön plandadır.
D. TİYATRO
Necati Cumalı, Türk tiyatrosuna en fazla katkı veren yazarlardan biridir. Oyunlarında töre, baskı, suç ve vicdan temaları öne çıkar.
Önemli oyunları:
Boş Beşik, Anadolu töresini sahneye taşıyan en güçlü metinlerden biridir.
V. TÜRK EDEBİYATINDAKİ YERİ
Necati Cumalı, Cumhuriyet dönemi edebiyatında:
olarak değerlendirilir.
SONUÇ
Necati Cumalı, Türk edebiyatında insanı merkeze alan, ideolojik uçlara savrulmayan, sahici ve kalıcı bir edebiyat anlayışı geliştirmiştir. Hayatı ve eserleri birlikte ele alındığında; onun yazını, Anadolu’nun toplumsal ve psikolojik gerçekliğini estetik bir bütünlük içinde sunan güçlü bir edebî miras olarak değerlendirilebilir.
KAYNAKÇA