Sâlih Aleyhisselâm'ın Hayatı Kıssası

Sâlih bin, Ubeyd bin,  Âsif bin,  Mâşıh bin, Ubeyd bin, Hâzir bin,  Semûd bin, Hûd (Âbir) bin,  İrem bin,  Sâm bin, Nûh (aleyhisselâm)' dır. Âdem (aleyhisselâm)' ın ondokuzuncu kuşaktan torunudur. 

Rivayete göre Salih (aleyhisselâm)' ın Yüzü beyaz, yanakları kırmızı olan Sâlih (aleyhisselâm) çok güzel bir sûreti vardı. Tatlı sözlü olup, çok fasîh (düzgün) konuşurdu. Büyüdükçe kavminin sevgisini kazandı. Herkesle iyi geçinmesi, güler yüzlülüğü, fakir ve düşkünlere yardımı, zayıfları koruması, hastaları ziyâreti ve başka olgun hâlleri ile bütün insanlar tarafından sevildi ve takdir gördü. Semûdlular; 

“Bunda büyük bir kâbiliyet var, ileride çok istifâde ederiz” dediler. 

Bu yüzden putlara tapmayışına ses çıkarmadılar. Sâlih (aleyhisselâm) yedi yaşında iken kavmi arasında dolaşır rivayete göre onlara; 

“Ey Semûdlular! Benim haseb (şeref) ve nesebimi (soyumu) inkâr eder misiniz? Ben Ubeyd'in oğluyum. Annem de falancadır” derdi. 

Onlar da; “Biz senin soy ve şerefini biliriz” derlerdi. 

Rivayete göre her geçen sene olgunluğu artıyor, kavmindeki insanlardan ayrılığı apaçık ortaya çıkıyordu. Yirmi yaşına bastığında yüzündeki nûr ve güzellik çok fazlalaştı. Kimse yüzüne bakmaya tâkât getiremezdi. Semûdlular onun için Âdem (aleyhisselâm)' ın oğlu Şit (Şîs)'e (aleyhisselâm)' a benziyor derlerdi. Otuz yaşına geldiğinde, ilim, hikmet, vakâr, sekine ve bir çok fazîletler (üstünlükler) ihsân edildi. Sâlih (aleyhisselâm)' ın  elbisesi yünden olup nalın giyerdi. Huy ve yaratılış bakımından zamanındaki insanların en üstünü olup; en tatlı ve en fasîh (açık) konuşanı idi. Ticâretle meşgûl olur, çantacılık yapar ve elinin emeği ile kazandığını yerdi.

Sâlih (aleyhisselâm)  hiç bir zaman putlara tapmamış; temiz ahlak sahibi olan; ismi gibi sâlih bir kimseydi. Kavminin, kendi kurulu düzenlerini sürdürmesi konusunda ondan beklentileri vardı ve bu yüzden Sâlih (aleyhisselâm) tarafından uyarıldıklarında O’na şöyle demişlerdi: 

Allâh Subhânehu ve Teâlâ şöyle buyurmaktadır:

‎ قَالُوا يَا صَالِحُ قَدْ كُنْتَ ف۪ينَا مَرْجُوًّا قَبْلَ هٰذَٓا اَتَنْهٰينَٓا اَنْ نَعْبُدَ مَا يَعْبُدُ اٰبَٓاؤُ۬نَا وَاِنَّنَا لَف۪ي شَكٍّ مِمَّا تَدْعُونَٓا اِلَيْهِ مُر۪يبٍ

‎Demişlerdi ki: “Ey Sâlih! Bu (davetinden) önce, bizim aramızda hakkında (iyi şeyler) düşünülen/ümit beslenen biriydin. (Ne yani) şimdi bizi, babalarımızın ibadet ettiklerine ibadet etmekten engelliyor musun? Gerçek şu ki biz, senin bizi davet ettiğin (tevhidden) huzursuzluk veren bir şüphe içindeyiz.”

‎(Hûd:  11/62) 

Kavminin,  peygamberliğini ilan ederek, kendi hevâlarından uydurdukları beşerî kanunlara dayalı tağût'î düzenlerine savaş açmasından önce Sâlih (aleyhisselâm)' a  ümit beslemeleri, O’nun güzel ahlakından kaynaklanıyordu.

Geçmişte olduğu gibi bugün de, Allah’ın hakimiyetini reddeden beşerî düzenler, sistemlerinin sağlıklı bir şekilde yürümesi için erdemli ve dürüst Müslümanları düzenlerinin her kademesinde yönetici olarak istihdam etmek isterler. Çünkü bu insanların işlerini sağlam ve güvenilir bir şekilde yapacaklarını bilirler. Bâtıl düzen kuranların tek şartı, kurulu düzenlerine karışılmamasıdır. Bunun için basit tavizler vermeye bile hazırdırlar. Erdemli bir Müslüman içinse bu tek şartı kabul etmek, inandığı bütün değerlerden vazgeçmek anlamına gelir ve kabulü mümkün değildir çünkü bu şirk'tir.

Sâlih (aleyhisselâm), Nuh (aleyhisselâm)' ın oğlu Sâm’ın soyundan geliyordu. O, bir olan Allah’a kulluk eder, herkese güzel davranır, zayıfları korur gözetirdi. Hastaları ziyaret eder, asla kibirlenmezdi. İnsanları takva üzere yaşamaya çağırırdı. Rabbimiz onun hakkında şöyle buyurur: 

(Şuarâ: 26/141 -144);

Allâh Subhânehu ve Teâlâ şöyle buyurmaktadır:

‎ كَذَّبَتْ ثَمُودُ الْمُرْسَل۪ينَۚ

‎(Şuarâ:  26/141) 

‎ اِذْ قَالَ لَهُمْ اَخُوهُمْ صَالِحٌ اَلَا تَتَّقُونَۚ

‎Hani kardeşleri Sâlih onlara, “(Allah’tan) korkup sakınmaz mısınız?” demişti.

‎(Şuarâ:  26/142) 

 ‎ اِنّ۪ي لَكُمْ رَسُولٌ اَم۪ينٌۙ

‎“Şüphesiz ki ben, sizin için güvenilir bir resûlüm.”

‎(Şuarâ:  26/143) 

 ‎فَاتَّقُوا اللّٰهَ وَاَط۪يعُونِۚ

‎“(O hâlde) Allah’tan korkup sakının ve bana itaat edin.”

‎(Şuarâ:  26/144) 

 Semûd Kavmi (Ashâb-ı Hicr):

Semûd kavmi, Arap yarımadasında Âd kavminden sonra yaşamış meşhur kavimlerden birisiydi. Cahiliye Arapları arasında onlarla ilgili hikayeler, destanlar, rivayetler biliniyor ve konuşuluyordu. Cahiliye şiirlerinde de görülen “Semûd” ismine birtakım kitabelerde de rastlanmıştır.

Âd kavmi helak olduktan sonra, helakten kurtulan mü’minler önce Mekke taraflarına, daha sonra da Hicaz'la Şam arasında Vâdi’l-kurâ'ya kadar uzanan Hicr bölge­sine gelerek yerleşmişlerdir.

(Taberî, Tarih, c. 1, s. 116)

Hicr, Arap Yarımadasının kuzey batısında, Medine, Tebük yolu üzerinde Teymâ’nın yaklaşık 110 km güneybatısındadır. Semûd, içinden Hicaz demiryolunun da geçtiği sarp kayalıklarla çevrili vadinin ve bu vadideki şehrin adıdır. Sâlih (aleyhisselâm)' ın ilgisinden dolayı buraya Medâin-i Sâlih de denilmiştir.

Hûd (aleyhisselâm)' ın peygamber olarak gönderildiği Âd kavmi, âsî olup, şiddetli rüzgârla helâk edilince, îmân ettikleri için bu azâbdan kurtulan mü’minler, kendilerine yeni yurtlar bulmak için çeşitli bölgelere dağıldılar. Bu büyük felâketten kurtulanlardan birisi de, Nûh (aleyhisselâm)' ın oğlu Sâm'ın neslinden gelen Semûd idi. Semûd ve beraberindekiler, Şam ile Hicaz arasında bulunan Hicr mevkîinde yerleştiler. Semûd'un torunları bu beldeden ayrılıp, Âd kavminin helâk edildiği yerlere göç ettiler. 

Kâdî, Hâzin ve Nîmetullah efendilerin beyânlarına göre; 

Burada çoğalan Semûd'un torunları önce bir kabîle, sonra da büyük bir kavim (topluluk) oldular. Dedeleri Semûd'a nispetle Semûd kavmi denildiği gibi, az su demek olan Semed'den dolayı Semûd denildiği de rivâyet edilmektedir. Kur'ân-ı kerîmde “Eshâb-ül Hicr” şeklinde zikredilen bu kavim, Âd kavminin devamı olması ve onun yerini alması sebebiyle Âd-ı sânî (ikinci Âd) diye de anıldı.

İbn-i İshak dedi ki; “Allahü teâlâ Âd kavmini şiddetli rüzgârla helâk edince, onların memleketlerini yurt edinen Semûd kavmi dağlarda kayaları oyup evler yaptılar. Allahü teâlâ onlara çok mal verdi.” 

Semûd kavmi on kabîle olup, her bölük, kadınlar ve çocuklar hariç ikibin kişiden fazla idi. Sonraları daha da çoğalıp nüfusları kendilerinden önce yaşayan Âd kavmi kadar oldu. Bu kavim tıpkı Âd kavmi gibi taşları yontup, dağları oyarak kayalara, tepelere saraylar yapıp, ovalara köşkler kurup, bağlar, bahçeler meydana getirdiler. Ömürleri uzun, dünyâ için çok çalışan bu kavmin insanları taş oymacılığında pek ileri gittiler. 

Bu husûsta Ebû Sa’îd İstahrî; “Semûd kavminin Vâdi-ül Kurâ havalisindeki kayalara oydukları meskenler ince ve san’atlı, evleri de tam teşkilatlı idi” demektedir.

Allah Subhanehu ve Teâlâ,  Âd kavmi gibi bunlara da bol nîmetler ve çok uzun ömür verdi. Meskenlerinde her türlü nîmetler içinde yüzüp, üçyüz sene ile bin sene arasında ömür sürdüler. Önceleri bu nîmetlere şükrederlerken, sonraları unutup terk ederek, zevk ve sefâya düştüler. Üstelik kabîle reisleri başta olmak üzere zulüm ve haksızlığa dayalı çeteler kurup, karışıklıklar çıkardılar. İnsanları ifsâd ettiler ve putlara tapmaya başladılar.

Kavmin içinde îmân sâhibi olup, daha önce gönderilen Hûd (aleyhisselâm)' a inananlar, Semûdlulara, Allah Subhanehu ve Teâlâ 'nın Âd kavmini isyânları sebebiyle nasıl helâk ettiğini anlattılar. Reisleri olan Halcan'ın yaptıklarını ve Hûd (aleyhisselâm)' ın onlara olan nasîhatlerini hatırlattılar. 

Çok kere bunu dinleyen Semûdlular; “Âd kavmi kendilerine sağlam binâlar yapmadıkları için helâk oldular. Zirâ onlar evlerini ve çadırlarını kumlar üzerine kurduklarından, esen rüzgâr evlerini ve kendilerini aldı götürdü. Biz ise dağlarda kayaları oyup, sağlam, kapıları demirden olan evler yapıyoruz. Rüzgâr onları yıkamaz ve bizlere de zarar veremez. Biz kendi ilâhlarımıza (putlarımıza) sımsıkı bağlıyız. Onlara her zaman hizmet eder, kurbanlar keseriz” dediler. 

Önceleri evleri dağlarda kayalarda değildi. Sonraları kayaları oyarak oraları yurt edindiler.

Kavmin reisi Cenda bin Amr idi. Semûdlular bir gün toplanıp reisleri Cenda’ya geldiler ve; 

“Biz kendimiz için ibâdet edeceğimiz ilâhlar yapmak istiyoruz, öyle ki onun bir benzerini Âd kavmi görmemiştir. Nûh (aleyhisselâm)' ın kavmi de görmedi. Bu husûsta fikrinizi almaya geldik” deyince; 

Cenda onlara izin verip san’atları olan kaya oymacılığı işinde çalışmalarını söyledi. Semûdlular Kesîb adındaki dağa çıkıp büyük bir kayayı yonttular. Ona; göz, sığır göğsü gibi bir göğüs, at ayağı gibi ayaklar yapıp altın ve gümüş ile kapladılar. Başına da altından yapılmış bir taç koydular. Ayrıca çeşitli mücevherlerle donatıp karşısına geçerek secdeye kapandılar.

Ona, kurbanlar adayıp kestiler. Sonra reislerine gidip onu hazırladıklarını söylediler ve tapınmak için gelmesini ricâ ettiler. Reisleri Cenda bin Amr da onların dâvetini kabûl ederek büyük küçük herkesin reisleriyle beraber ilâhlarının yanında toplanmaları îlân edildi. Çok süslü bir binekle putun önüne gelen Cenda, atından inip secdeye kapandı. O zaman beraberindekiler de yerlere kapandılar. 

Daha sonra Cenda bu put için; büyük bir binânın inşâ edilerek altın ve gümüşlerle süslenmesini, yerlerin ipeklerle döşenmesini, bir de putlar koymak ve kandiller yakmak için puthâne çevresinde çok sayıda evlerin yapılmasını tembih etti. O zaman aralarında bulunan Rabab bin Sakrilâhir isimli birisi; 

“Ey reisim! Bu ilâhlara hizmet edecek eşrâftan kimseler lâzımdır” deyince, 

Cenda onu tasdik etti ve; “Semûd kavminden neseb, şeref ve her bakımdan üstün kimseleri puthânemizin hizmetine tâyin ettim” dedi.

Böylece, oraya hizmetçiler ve çok miktarda altın tahsisi yapıldı ve Semûdlular puthânelere sâhip oldular. Ved, Ced, Hed, Şems, Menâf, Menât, Lât ve başka isimlerle andıkları putlarına uzun seneler taptılar. 

Yıllar uzadıkça uzadı ve sürüp gitti. Öyle ki küçükler ihtiyârladı. Semûd kavmi de küfür ve fesatta alabildiğince ileri gitti. Aynı zamanda mal, mülk ve servetler içinde yüzdüler. Hayvanları vâdileri doldurdu. Ağaçlar senede iki defâ meyve verdi. Her türlü dünyâ nîmetlerine gark oldular. Ahlâksızlık ve zinâ çok yayıldı, öyle ki kadın erkeği zinâya dâvet ederdi. Emâneti korumak kalmadığı gibi, yalan, haksızlık, adam öldürme gibi günah işlemede âdetâ birbirleriyle yarıştılar.

Semûdlular, Allah Subhanehu ve Teâlâ'nın ikrâm ve ihsân ettiği bu nîmetleri ve bolluğu putlarından bilip, günden güne küfürlerinde azdılar.