Siyaset Bireylerin Üzerinde İşleyen Cansız Bir Kurumsal Yapıdır

Siyaset müessesesi ile halkın aynı dili konuştuğu, aynı samimiyet ve ortak akılda buluştuğu gün; umutlarımızı uzak yarınların vaadi olmaktan çıkarıp bugünün somut gerçeğine dönüştüreceğiz. Çünkü toplumsal sıçrama, yapmacık vaatlerle değil; aklın, bilimin ve ortak vicdanın aynı noktada buluşmasıyla mümkündür.

Siyaset; bireylerin üzerinde işleyen, insan eliyle oluşturulmuş, soyut ve cansız bir kurumsal yapıdır. Kendi başına sevgi, nefret, öfke, hırs, rant arayışı, ideolojik bağlılık ya da kişisel çıkar taşımaz. Bunların tamamı siyaset kurumunun değil; onu oluşturan, yöneten veya etkilemeye çalışan insanların özellikleridir. Kurumun varlık nedeni kamu yararını, ortak faydayı, adaleti ve toplumsal gelişmeyi sağlamaktır.

1. Alet Çantası: Kim, Ne Zaman Lazım?

İktisat tarihi, değişen şartlara göre geliştirilen çözüm arayışlarının tarihidir. Her çağ kendi sorununu üretmiş, her sorun da yeni bir düşünceyi öne çıkarmıştır.

Adam Smith, Ulusların Zenginliği (An Inquiry into the Nature and Causes of the Wealth of Nations) ile piyasanın doğal işleyişini anlattı. "Laissez-faire, laissez-passer" (Bırakınız yapsınlar, bırakınız geçsinler.) anlayışı üretimin önünü açmayı hedefliyordu.

David Ricardo, Siyasal İktisadın ve Vergilendirmenin İlkeleri (On the Principles of Political Economy and Taxation) ile karşılaştırmalı üstünlük yaklaşımını ortaya koyarak serbest ticaretin refahı artıracağını gösterdi.

Karl Marx, Kapital (Das Kapital) ile kapitalist üretim sistemini emek ve sermaye ilişkisi üzerinden eleştirel biçimde değerlendirdi.

1929 Büyük Buhranı'nın ardından John Maynard Keynes, İstihdam, Faiz ve Paranın Genel Teorisi (The General Theory of Employment, Interest and Money) ile devletin ekonomik durgunluk dönemlerinde maliye politikalarıyla ekonomiyi desteklemesi gerektiğini savundu. "In the long run we are all dead." ("Uzun vadede hepimiz ölmüş olacağız.") sözü de bu yaklaşımın özünü yansıtır.

1970'li yılların yüksek enflasyon döneminde Milton Friedman, Kapitalizm ve Özgürlük (Capitalism and Freedom) ile parasal disiplinin önemini vurguladı. "Inflation is always and everywhere a monetary phenomenon." ("Enflasyon her zaman ve her yerde parasal bir olgudur.") sözü ise bu düşüncenin kısa özetidir.

Hiçbiri tek başına mutlak doğru değildir. Her biri kendi döneminin sorunlarına üretilmiş bir çözüm arayışıdır. Devlet yönetiminde önemli olan tek bir ekole bağlı kalmak değil; doğru aracı doğru zamanda kullanabilmektir. İktisat teorileri ideolojik birer tabu değil, gerektiğinde başvurulan birer alet çantasıdır.

2. Esneklik: Şartlar Değişince Elbise Değişir

Bir iktidarın tek bir öğretiye körü körüne bağlanması, doktorun her hastaya aynı ilacı yazmasına benzer.

- Ekonomi durgunlaşmış ve üretim zayıflamışsa Keynesyen politikalar devreye girer.

- Enflasyon yükselmişse para politikaları öncelikli olarak uygulanır; gerektiğinde maliye politikalarıyla desteklenir. Kalıcı fiyat istikrarı ise ancak üretimi, verimliliği ve güçlü kurumları esas alan bir sistemle sağlanabilir.

- Üretim, yatırım ve rekabetin güçlendirilmesi gerekiyorsa liberal politikalar öne çıkar.

Güçlü devletler kişilere göre değil; verilere, kurallara ve değişen şartlara göre karar alır.

3. Ekrandaki İllüzyon: Medya Okuryazarlığı

Literatür geniştir; ancak çoğu zaman halk mekanizmanın tamamını göremez. Çünkü arada devasa bir ekran filtresi vardır. Siyasi sloganlar devreye girdiğinde sağlıklı muhakeme zayıflar.

Bu nedenle eleştirel medya okuryazarlığı demokratik toplumların temel ihtiyaçlarından biridir.

- Veriyi doğru okuyabilmek.

- Bilgiyi slogandan ayırabilmek.

- Söylenenlerin vatandaşın hayatına ve cebine yansımasını görebilmek.

Sağlıklı demokrasi; bilgiyi sloganlardan ayırabilen bilinçli yurttaşlarla güçlenir.

4. Yeni Yurttaşlık: "Tornacıya Âşık Olunmaz!"

Musluğu bozan tesisatçıya sırf karizmatik diye katlanmazsınız. Siyasi partiler de birer duygu odağı değil; halkın yetkilendirdiği kurumsal hizmet yapılarıdır. Siyasetçiler ise bu kurumsal mekanizmayı yürütmekle görevli geçici yöneticilerdir.

Liderin karizmasına değil, kadronun liyakatine…

Sloganlara değil, gerçekleşme oranına…

Duygulara değil, performansa bakılmalıdır.

Hesap verebilirlik, güçlü kurumsallığın en önemli güvencelerinden biridir.

5. Kurumsallığın Gücü: Müreffeh Ülkelerin Ortak Paydası

Bugün ekonomik ve toplumsal açıdan müreffeh kabul edilen ülkelerin kalıcı başarısı; güçlü kurumlara, hukukun üstünlüğüne, liyakate, kurumsal hafızaya, kuvvetler ayrılığına, denge ve denetim mekanizmalarına, hesap verebilirliğe ve öngörülebilir kurallara dayanır.

Kişiler değişir; kurumlar devam eder. Devletin gücü güçlü kişilerden değil, güçlü kurumlardan gelir. Kurallar kişilere göre değil; kişiler kurallara göre hareket ettiğinde güven artar, yatırım güçlenir, üretim gelişir ve refah sürdürülebilir hâle gelir.

Kalıcı kalkınmayı sağlayan şey; bireylerin üzerinde işleyen güçlü kurumlar ve sağlıklı sistemlerdir.

Özetle…

Siyasetçiyi kutsamayı bıraktığımız, partileri amaç değil araç olarak gördüğümüz, devleti bireylerin üzerinde işleyen kurumsal bir mekanizma olarak kavradığımız, iktisat teorilerini birer alet çantası, medyayı ise eleştirel süzgeçten geçirilmesi gereken bir bilgi alanı olarak değerlendirdiğimiz gün; siyasi fanatizm zayıflayacak, ortak akıl güçlenecek ve rasyonel kalkınmanın yolu açılacaktır.

Çünkü güçlü toplumlar; güçlü lider kültleriyle değil, güçlü kurumlar, sağlam kurallar ve ortak akılla yükselir.

AFORİZMA

Bir sistemin gerçek gücü, gücünden değil; dengesinden doğar.

Hamiye GÜL