Yazım Kültür Yazın Sanattır

YAZIM, KÜLTÜR; YAZIN, SANATTIR      3

            KISA ÇİZGİ (-)

1.         Satıra sığmayan kelimeler bölünürken satır sonuna konur.

Uyarı:

*Kelime bölünürken hece bölünmez.

*Ayırma işaretine denk gelen bölmelerde çizgi konmaz.

…İstanbul'dan gelen…

2.         Ara sözleri ve ara cümleleri ayırmak için kullanılır.

Aydın-İzmir yolu, Ankara-İstanbul uçak seferleri. Üç-dört, elli-altmış.

4.         Başlangıç ve bitiş gösteren tarihler arasında kullanılır.

1910-1967     

UZUN ÇİZGİ (–)

İslam Bey – Ben daha ölmedim.              (Namık Kemal)

– Bu kadarı da fazla, diye yakındı.

Uyarı:

*Konuşmalar tırnak içinde verilirse uzun çizgi kullanılmaz. 

TIRNAK İŞARETİ (" ")

1.         Bir alıntıyı, bir söylemi ya da altı çizilmek istenen bir sözcük dizisini metin içine almaya yarar.  

Ulu Önderin "Ne mutlu Türk'üm diyene!" sözü her Türk'ü duygulandırır.

Uyarı:

*Tırnak içindeki alıntının sonunda bulunan (nokta, soru işareti, ünlem işareti ve virgül) tırnak içinde kalır. Tırnak dışına taşmaz. Nokta, atasözlerinde konur. Genelde; nokta gerektiren durumlarda virgül kullanılır. Cümlenin tırnak dışında devam eden sözcüğünde büyük harf kullanılmaz.   

"İzmir üzerine dünyada bir başka şehir daha yoktur!"  (Y. Kemal Beyatlı)

"İş bulursan, sana tekrar kredi açarım," dedi Martin'e. (Jack London)

*Uzun alıntılarda her paragraf ayrı ayrı tırnak içine alınır.

2.         Konuşma (diyalog) işareti görevi görür. Yazım kolaylığı sağladığı ve satır bütünlüğünü bozmadan anlatım akışı yarattığı için konuşma çizgisinin yerini almıştır.   

3.         Özel olarak belirtilmek istenen sözler tırnak içine alınır.

Yeni bir "barış taarruzu" başladı.

4.         Cümle içerisinde kitapların ve yazların adları ve başlıkları tırnak içine alınır.

Yahya Kemal'in bazı şiirleri "Kendi Gök Kubbemiz" adı altında çıktı.

*Cümle içerisinde özel olarak belirtilmek istenen sözler, kitapların ve yazıların adları ve başlıkları tırnak içine alınmaksızın koyu yazılarak veya italik yazıyla dizilerek de gösterilebilir.

Höyük sözü Anadolu'da tepe olarak geçer.

*Tırnak içine alınan sözlerden sonra kesme işareti kullanılmaz.

Yahya Kemal'in "Aziz İstanbul"unu okudunuz mu?

Uyarı:

*Sözler aynen alınmadıkça tırnak içinde gösterilmez.

* Tırnak içindeki yazılar cümle bünyesinde olduğu için,

TEK TIRNAK İŞARETİ (' ')

Tırnak içinde verilen ve yeniden tırnağa alınması gereken bir sözü belirtmek için kullanılır.

Edebiyat öğretmeni "Şiirler içinde 'Han Duvarları' gibisi var mı?" dedi  ve Faruk Nafiz'in bu şiirini  okumaya başladı. 

YAY AYRAÇ ( ( ) )

1.         Cümle yapısıyla doğrudan doğruya ilgili olmayan açıklamalar için kullanılır.

Anadolu kentlerini, köylerini (Köy sözünü de çekinerek yazıyorum.) gezsek bile görmek için değil, kendimizi göstermek için geziyoruz.     (Nurullah Ataç)

Uyarı:

*Yay ayraç içindeki özel isimlerle yargı bildiren anlatımlar büyük harfle başlar ve sonuna uygun olan noktalama işareti konur.

2.         Tiyatro eserlerinde ve senaryolarda konuşanın hareketlerini, durumunu açıklamakta kullanılır.

İhtiyar –(Yavaş yavaş kaymakama yaklaşır.) Ne oluyor beyefendi? Allah rızası için bana da anlatın...     ( Reşat Nuri Güntekin)

3.         Alıntıların aktarıldığı eseri veya yazarını göstermek için kullanılır.

Eşin var, aşiyanın var, baharın vardı ki beklerdin.Kıyametler

koparmak neydi ey bülbül, nedir derdin? (M.Akif Ersoy)

4.         Bir söze alay, kinaye veya küçümseme anlamı kazandırmak

            için kullanılan ünlem işareti yay ayraç içine alınır.

            Daha dün başladı yazmaya, eleştirimi; yazara(!) baskı diyor.

5.         Bir bilginin şüpheyle karşılandığını veya kesin olmadığını göstermek için kullanılan soru işareti yay ayraç içine alınır.

            Mezarının Eskişehir'de (?) olduğu söyleniyor.

KESME İŞARETİ (')

1.         Özel adlara getirilen iyelik, durum ve bildirme ekleri, kesme işaretiyle ayrılır.

Atatürk'üm, Yunus Emre'yi, Namık Kemal'se.

Uyarı:

*Özel ad yerine kullanılan "o" zamiri, cümle içinde büyük harfle yazılmaz ve kendisinden sonra gelen ekler ayrılmaz. (Allah ve büyük şahsiyetler hariç)

…Fatma, ağlarcasına koşarak gitti.  Ayşe, onun durumuna üzüldü. (Ayşe, O'nun durumuna üzüldü.) Yanlış.

*Özel adlara getirilen yapım ekleri, çokluk eki ve bunlardan sonra gelen ekler, kesmeyle ayrılmaz.

Türklük, Türkçe, Müslümanlık, Avrupalı, Konyalı, Ahmetler, Hatçeler, Türklerin.

*Unvandan sonra gelen ekler ayrılmaz.

 Cumhurbaşkanınca, Başbakanca, Kaymakamca.

DÜZELTME -İNCELTME (ŞAPKA) İŞARETİ  (^)

Yazılışları harf olarak aynı, okunuş ve anlamları farklı olan sözcüklerde kullanılır. 

Adem: Yokluk /Âdem: İnsan

Adet: Sayı /Âdet: Gelenek, alışkanlık

Alem: Bayrak, minare ve cami kubbelerinin üstündeki hilâl

Âlem: Dünya, evren

Aşık: Eklem kemiği, aşık kemiği /Âşık: Vurgun, tutkun

Hal: Sebze-meyve satılan yer; çözme, çözülme; tahttan indirme

Hâl: Durum, vaziyet

Hala: Babanın kız kardeşi / Hâlâ: Henüz

Şura: Şu yer/ Şûra: Danışma kurulu

Varis: Toplardamarın genişlemesi./Vâris: Mirasçı, vekil, kefil.

Uyarı:

*Anlam yönünden karışıklık vermeyen sözcüklerde inceltme işareti kullanılması uygulamadan kalkmıştır.

NOT:

            *Hastahane, postahane, eczahane ve pastahane gibi sözcükler,

Toplumun günlük kullandığı haliyle hastane,postane,eczane ve

pastane şeklinde yazım hayatına girmiştir.  

            SAYILARIN YAZILIŞI

Sayılar daima ayrı yazılır; ancak çek ve senetlerde sahtekarlığın önlenmesi amacıyla bitişik yazılır.