Edebiyat ve Kültür Platformu
Gevherî
Biyografi
Gevherî (?-1715?), XVII. yüzyıl Türk halk şiirinin önde gelen âşıklarındandır. Asıl adının Mehmed olduğu rivayet edilir. Doğum yeri kesin bilinmemekle birlikte Kırım veya İstanbul’dur; ancak şiirlerinden anlaşıldığı üzere İstanbul’da uzun yıllar yaşamış, saraya yakın çevrelerde bulunmuştur.
Aşık Ömer ile çağdaş olan Gevherî, klasik divan şiirinin etkisini halk şiirine yoğun biçimde taşıyan ekolün önemli bir temsilcisidir. Hem hece hem aruzla yazmış; gazel, şarkı, rubai gibi divan nazım şekillerini de başarıyla kullanmıştır.
Şiirleri büyük ölçüde mecmualarda (cönklerde) ve sözlü gelenekte yaşamıştır. Ona atfedilen şiirlerin sayısı 600 dolayındadır; ancak bunların bir kısmının başka şairlere ait olabileceği belirtilmiştir.
Edebi Tarzı
Gevherî, halk şiirine divan şiirinin söz varlığını ve mazmunlarını taşıyan ekolün en önemli temsilcisidir. Şiirlerinde Arapça-Farsça kelimeler ve klasik mazmunlar ("zülf-i siyâh", "çeşm-i mest", "ebrû-yı kemân") sıkça yer alır.
Hece ölçüsünde 11’li (6+5) ve 8’li kalıpları, aruzda ise mefâ‘îlün ve fâ‘ilâtün ölçülerini ustaca kullanır. "Gevherî" mahlası "cevher gibi" anlamına gelir; şiirlerinde bu mahlasla mazmun oluşturmayı sever ("gevher-i sözüm", "sözüm cevher gibi"). Aşk, sevgili güzellemesi, ayrılık, vuslat hasreti ve doğa onun başlıca temalarıdır.