TASAVVUF VE SUFÝ TARÝFLERÝ

Daha önce belirttiðimiz üzere Ýslam Tasavvufu hakkýnda doðru karar vermek için en önemli referans Sufilerin söz ve yaþayýþlarýdýr. Kaynaklarý incelediðimiz zaman tek bir Tasavvuf tarifi olmadýðýný görürüz. Eðitimi, seyr-ü süluku, içinde bulunduðu makam ve haller itibarýyla her sufinin farklý bir tasavvuf tarifi vardýr. Ýslamiyet hakkýnda temel bilgi kaynaklarýmýzdan Diyanet Ýslam ansiklopedisinin Tasavvuf maddesinde 1000 civarý tasavvuf tarifi olduðu yazýlýdýr. 

Kaynaklara göre Tasavvuf kelimesi kullanýlarak yapýlan ilk tarifin þahibi Ma’rûf-i Kerhî (ks)’dir. Tarifi þu þekildedir: “ Tasavvuf, hakîkatlarý almak, mahlûkatýn elinde bulunanlardan ümîdi kesmektir.” T.C. MARMARA ÜNÝVERSÝTESÝ SOSYAL BÝLÝMLER ENSTÝTÜSÜ TEMEL ÝSLAM BÝLÝMLER ANABÝLÝM DALI TASAVVUF BÝLÝM DALI TÂCÜ’L-ÂRÝFÎN EBÜ’L-VEFÂ’NIN MENÂKIBI Yüksek Lisans Tezi AYÞENUR ÖZKUL Ýstanbul, 2008

Bu tariflerin tamamýný yazmamýz mümkün deðilse de Ehl-i Sünnet tasavvuf klasiklerinden el-Lüma’daki bazý tasavvuf tarifleri þöyledir. 

Üzüntü ve tasalarýnýn akýllarýyla çözen kalpleriyle onlardan uzaklaþan, nefislerinin þerrinden Efendilerine sýðýnanlardýr. (Hasan Basri’nin seçkin talebelerinden Abdülvahid b. Zeyd)

Taleple yorulmayan elinden alýnmakla darýlmayan kimsedir. (Zünnun Mýsri (ks) Baþka bir seferde ise; Onlar o kimselerdir ki Allah’ý her þeye tercih ederler. Allah’da onlarý her þeye tercih eder.

Onlar halk arasýnda Hakkýn seçkin kullarýdýr. Allah-ü Teâlâ (cc) onlarý diler se açýða çýkarýr dilerse gizler.(Cüneyd (ks)

Þam halký sufileri fukaralar olarak isimlendirir ve derler ki Allah-ü Teâlâ (cc) onlara bu adý vermiþtir. (Kendilerini Allah yoluna adadýklarýndan seyahat ve ticarete imkân bulamayan yoksullara verin. Yoksulluklarýný gizli tuttuklarý için bilmeyen onlarý zengin sanýr. Kendilerini simalarýndan tanýrsýn. Onlar insanlara asla el açmazlar. Hayýr için yaptýðýnýz her harcamayý Allah hakkýyla bilmektedir. Bakara 273)

Kuþeyri (ks) er-Risale’nin tasavvuf bahsinde 56 sûfînin tasavvuf tanýmýný sunmaktadýr. Örnek olarak birkaç tanesini belirtmek gerekirse:

Cüneyd: Sofi, toprak gibidir iyide, kötüde oraya basar, bulut gibidir, her þeye gölge yapar, yaðmur gibidir her þeyi sular.

Sehl b. Abdullah: Sûfi, kanýný heder, mülkünü mübah görendir.

el-Kettânî: Tasavvuf ahlaktýr. Ahlakta senden ileri olan, sefada da senden ileridir‛.

Þibli: ‚Tasavvuf, yakýcý bir þimþektir!

eI-Muzeyyen: Tasavvuf, Hakk’a itaat etmektir.

Ebû Turab en-Nahþebî: Sûfi, hiç bir þeyin onu bulandýrmadýðý, her þeyin onunla sefavet bulduðu kimsedir. Abdülkerim el-KUÞEYRÝ VE Er-RÝSALE Kadir ÖZKÖSE

Cüneyd-i Baðdâdî (ks) tasavvufun dünya ile ilgili þeylerde azla yetinme, kalbiyle Allah’a dayanma, taat ve ibadete yönelme, dünyevî arzulara karþý sabretme, eline geçebilecek þeylerin yararlýsýný seçme, mâsivâdan uzaklaþýp Allah’a dönme, Allah’ý içten zikretme, vesveseye karþý ihlâsý gerçekleþtirme, þüpheye karþý yakīn elde etme, uzaklaþma ve yabancýlaþmadan kurtulup Allah ile huzur bulma gibi konularý içerdiðini ve Hz. Ýbrâhim’in cömertliði, Ýshak’ýn rýzasý, Eyyûb’un sabrý, Zekeriyyâ’nýn iþareti, Yahyâ’nýn garipliði, Mûsâ’nýn yün giymesi, Îsâ’nýn seyahati ve Hz. Muhammed’in (sav) fakrý gibi hasletler üzerine kurulduðunu belirtmiþtir. DÝA Reþat Öngören)

 Tasavvuf ilminin þartý nedir bilmeyiz ama sufiyi sebeplerden soyutlanmýþ, mekâna baðlý olmaksýzýn Allah (cc) ile beraber Allah’ýn (cc) her mekânda ilimden mahrum býrakmadýðý fakir diye tarif edebiliriz.(Ebu Abdullah Ahmed b. Muhammed b. Yahya Cella- Ona göre övülmekle yerilmeyi bir tutan zâhid, farzlarý ilk vaktinde eda eden âbid, bütün fiilleri Allah’tan gören muvahhid yani sûfîdir. DÝA)

Tasavvuf seçkin bir toplulukla birlikte seçkin bir adamdan güzel bir zamanda zuhur eden güzel ahlaktýr. Muhammed b. Ali Kassab (Cüneyd’in hocasý)

Yaratýklarla alakayý kesip Allah ile olmaktýr. (Cüneyd)

Tasavvuf nefsi Allah’ýn iradesine teslim etmektir. (Ruveym b. Ahmed )

Tasavvuf hiçbir þeyin sana senin de hiçbir þeye malik olmamandýr. (Semnun)

Her güzel huyu benimsemek her kötü huydan vazgeçmektir.(Ebu Muhammed Ceriri)

Þeyhlerden biri tasavvufu üç þekilde tarif etmiþtir;

Ýlmi Tasavvuf tarifi: Tasavvuf kalplerin kirlerden temizlenmesi, yaratýklara karþý güzel muamele, þer’i meselelerde Allah Resulüne (sav) tabi olmaktýr.

Hakikat lisanýyla Tasavvuf: Mülkiyet ve varlýk iddiasýndan uzaklaþmak, göklerin yaratýcýsýna baðlanarak beþeri sýfatlarýn esaretinden kurtulmaktýr.

Hakk Lisanýyla Sufi: Allah’ýn beþeri sýfatlardan temize çýkarýp arýttýðý kimselere verilen addýr. El-Lüma Ebu Nasr Serrac Tusi-H.Kamil Yýlmaz Tercümesi Altýnoluk Yayýnlarý -1996)  

            Nakþibendi adabýna ait en önemli kaynaklardan Behçetü-s Seniyye-Adab) (Müellifin ifadesine göre eser Mevlana Halid-i Baðdadi (ks) nin izin ve onayýyla yazýlmýþtýr. Eser 1980 yýlýnda Adab ismiyle Erkam Yayýnlarý tarafýndan basýlmýþtýr.) kitabýnýn takdiminde Ömer Kirazlý tasavvufu þöyle tarif etmektedir: “ Gerçek Tasavvuf, Kitab’a (Kur’an’a) inkýyad-Boyun eðmek, itaat etmek- sünnete (Hadise) ittiba- izleme, takip etme, uyma)dýr. Saadet asrýný haliyle, kaliyle yaþamaktýr. Hakiki Müslümanlýk budur. Tasavvuf, Ýslam esaslarý yolu ile insanýn kendini bilmesi, bulmasý, dolayýsýyla Rabbine, Hakka eriþmesidir. (Ömer Kirazlý. ADAB Erkam Yayýnlarý 1980)

            Yine Ýslam tasavvufu klasiklerinden Ebu Talip el Mekki’nin kaleme aldýðý Kut-ül Kulub’te, tasavvuf dini ilimlerden biri olarak belirtilir ve eklenir: Fakir elinde malý olmayan deðil gönlünde mal sevgisi bulunmayan, geçim endiþesi çekmeyen, gelecek kaygýsý taþýmayan, kalbi Yüce Allah ile zengin olan ve Allah sevgisinden baþka hiçbir þeref aramayan kimse demektir. Yünden elbise giymek Ashab tarafýndan Zühd ve takva alameti olarak benimsenmiþti.

Allah-ü Teâla’nýn (cc) bizlere nimet olarak bahþetmiþ olduðu sünnet Ýslam nimeti gibidir. Çünkü Yüce Allah (cc) aziz kitabýnýn tefsirini Hz. Peygamberin (sav) sünnetine býrakmýþtýr. Ayrýca Allah-ü Teâla (cc) O’na (sav) itaat etmeyi kendisine itaat etmekle birlikte zikretmiþtir. (Enfal 1, Nur 56-63, Al-i imran 28, Enfal 24, Fetih 10) Yine onu (sav) sevmenin alametlerinden birisi de zahir de ve batýn da ona uymaktýr.  

Farzlarý yerine getirmek, haramlardan kaçýnmak, Hz. Peygamberin (sav) ahlakýyla ahlaklanmak, þemail ve adabýyla edeblenmek, tuttuðu yolu izlemek, haberlerini araþtýrmak, dünyadan gönlü çekmek ve dünyalýðý çoðaltmayý terke etmek, dünyalýk ile öðünmeyi terk etmek, ahiret amellerine yönelmek, gaflet ve heva ehlinden uzaklaþmak, ahiret ehline yaklaþmak, fakirleri sevmek ve onlarla çok oturmak, fakirlerin dünyaya çok düþkün zenginlerden daha faziletli olduklarýna inanmak Hz. Peygamberin (sav) zahirine uymanýn gereklerindendir.

Büyük Allame Ahmed er Rufai (ks) kâmil sufi ile gerçek fakirin hiçbir farký yoktur der ve þunu sorar “ Hangi kâmil sufi talebelerine namaz kýlmayýn, oruç tutmayýn siz sadece zikirle meþgul olun yeter” diyebilir. Ve hangi gerçek fakih talebelerine “Allah’ý çok zikretmeyin, nefsinizle mücadele etmeyin, ihlasla amel etmek için uðraþmayýn siz namazý kýlýn orucu tutun yeter” diyebilir. KUT’ÜL KULUB EBU TALÝB EL MEKKÝ (KALPLERÝN AZIÐI) PROF. DR.YAKUP ÇÝÇEK-DÝLAVER SELVÝ SEMERKAND 2003

Muteber tasavvuf klasiklerinden Ebû Nasr Abdullah b. Ali b. Muhammed es-Serrâc’ýn (ö: 988)  el-Lüma’ý Tasavvuf’un belli baþlý konularýný düzenli biçimde bir araya getiren, inceleyip yorumlayan ve eleþtiren önemli bir kaynak olup maksadý Kur’an ve Sünnet’e uygun bir tasavvuf anlayýþý ortaya koymak, tasavvufa yöneltilen itiraz ve tenkitleri cevaplandýrmak, tanýmladýðý tasavvuf anlayýþýna uymayan aþýrý mutasavvýflarý reddetmektir. Serrâc, tasavvufun Kur’an ve hadis çerçevesinde mâkul bir açýklamasýný yapmaya çalýþmýþtýr.

Sûfî olmayanlarýn tasavvuf hakkýndaki deðerlendirmelerinin ihtiyatla karþýlanmasý gerektiðini vurgulayan Serrac kitabýný yazarken muteber kaynaklardan yararlanmýþ, ayný zamanda da pek çok sufi müellife kaynaklýk etmiþtir. (Sülemî, Abdülkerîm el-Kuþeyrî, Hücvîrî, Þehâbeddin es-Sühreverdî, Hargûþî, Ýzzeddin el-Kâþî vb.) (DÝA

T.C. MARMARA ÜNÝVERSÝTESÝ SOSYAL BÝLÝMLER ENSTÝTÜSÜ TEMEL ÝSLAM BÝLÝMLER ANABÝLÝM DALI TASAVVUF BÝLÝM DALI TÂCÜ’L-ÂRÝFÎN EBÜ’L-VEFÂ’NIN MENÂKIBI Yüksek Lisans Tezi AYÞENUR ÖZKUL Ýstanbul, 2008

TASAVVUF KLASÝKLERÝNDE TASAVVUF VE ÞERÝAT Dr. Öðr. Üyesi Mahmud Esad ERKAYA Ankara Hacý Bayram Veli Üniversitesi, III. ULUSLARARASI AL- FARABÝ SOSYAL BÝLÝMLER KONGRESÝ 9-11 Kasým 2018, Ankara

El-Lüma Ebu Nasr Serrac Tusi-H.Kamil Yýlmaz Tercümesi Altýnoluk Yayýnlarý -1996)  

(Ömer Kirazlý. ADAB Erkam Yayýnlarý 1980)

https://www. islamveihsan.com/peygamberimizin-ahlaki-kurandi-hadisi.html

KUT’ÜL KULUB EBU TALÝB EL MEKKÝ (KALPLERÝN AZIÐI) PROF. DR.YAKUP ÇÝÇEK-DÝLAVER SELVÝ SEMERKAND 2003

https://www.islamveihsan.com/ben-guzel-ahlaki-tamamlamak-uzere-gonderildim.html)

Prof. M.H.Oryan Tasavvuf ve Þeriat http:// www. ilimvetasavvuf.com/index.htm

Prof. Dr. Cavit SUNAR ANA HATLARIYLE ÝSLAM TASAVVUFU TARÝHÝ 1978

DÝA

Abdülkerim el-KUÞEYRÝ VE Er-RÝSALE Kadir ÖZKÖSE Doç. Dr., Cumhuriyet Ü. Ýlahiyat Fakültesi TASAVVUF KLASÝKLERÝ Editor Prof. Dr. Ethem CEBECÝOÐLU Ankara, 2010