İmam Gazali: Hüccetü'l-islâm

İmam Gazali: Hüccetü'l-İslâm" Dizisi

Şu an tabii'de, TRT'nin o sıcacık dijital yuvasında, ben ekrana kilitlenmişim ya... "İmam Gazâlî: Hüccetü'l-İslâm" dizisini izliyorum. 21 Şubat'ta pat diye ilk 10 bölüm birden yüklenmiş, toplam 3 sezon, 30 bölüm civarı planlanmış. Yönetmen Sedat İnci, senaryo Emre Konuk'tan, başrolde Taner Ölmez... Adam resmen Gazali olmuş, gözlerine bakınca o arayışı, o iç yangınını hissediyorum.

Düşünsenize, 11. yüzyılın Tus'unda başlıyor her şey. “Küçük Ebû Hâmid Muhammed, babası terzi, fakir bir aile. Baba vefat edince bir sufi dostuna emanet ediliyor çocuk. O sufi diyor ki: "Bu çocuğun gözlerinde ilim aşkı var, okutayım ben bunu." Medreseler, hocalar, ilim meclisleri... Gazâlî o kadar zeki ki, genç yaşta Bağdat'ın en meşhur yeri Nizamiye Medresesi'nin başına getiriliyor. "Hüccetü'l-İslâm" diyorlar ona, yani İslam'ın en güçlü delili, en parlak aklı. Kelam okuyor, fıkıh didikliyor, felsefeye dalıyor. Aristoteles'i, İbn Sina'yı, Farabi'yi öyle bir çözüyor ki, sanki hepsini yenmiş gibi hissediyor kendini.”

Ama işte... İçinde bir yerler yanıyor. "Bu kadar ilim, bu kadar mantık... Cennete mi götürür insanı gerçekten?" diye soruyor kendine. Gece gündüz düşünüyor, uyku haram oluyor neredeyse. Yiyor mu içiyor mu belli değil, dili tutuluyor bir ara, tam bir manevi kriz. O sahneleri izlerken ben de durup durup kendi içimi yokluyorum."Ben ne kadar arıyorum? Benim içim ne kadar yanıyor?" diye...

Sonra ne yapıyor biliyor musunuz? Her şeyi bırakıyor. Bağdat'ı, kürsüyü, şöhreti, talebeleri... "Ben hakikati bulacağım" diyor ve yollara vuruyor kendini. Şam'a, Kudüs'e, Hicaz'a... Yıllarca geziyor, halvete çekiliyor, namaz kılıyor, tefekkür ediyor, ağlıyor, yanıyor. O meşhur sözü çıkıyor dilinden: "Akıldan ve kalpten geçmeli hakikat..." Yani sadece beyinle olmaz, kalp de yanacak, yanmadan hakikate varılmaz.

Dizide Taner Ölmez bunu öyle güzel veriyor ki... Bir sahnede dua ederken, "Ya Rabbi, ilim bana yük değil nur olsun" diyor ya... İnsan izlerken gözyaşını tutamıyor. Fragmanlarda da "Hakikat dediğin yanmayı göze almadan bulunmaz" diyorlar, aynen öyle. Ben izlerken o yangını hissediyorum ekranda. “Gazâlî'nin en büyük hediyesi ne biliyor musun? Felsefeyi İslam'la yüzleştirdi. "Tehâfütü'l-Felâsife"de filozofların çelişkilerini gösterdi, aklı yere serdi. Ama sonra "İhya-u Ulûmi'd-Din(Dini İlimlerin İhyası" )"le kalbi, ahlâkı, tasavvufu getirdi. Akıl + kalp = gerçek iman. Batınîlere, aşırı filozoflara, kuru zahidlere... Hepsine lafını söyledi. İslam'ı yeniden diriltti, müceddid sayıldı.”

Gazâlî neden bu ismi koymuş biliyor musun? O meşhur manevi krizinden sonra (dizide 4-5-6-7.) bölümlerde o yangın, o terk ediş var ya), görüyor ki dönemindeki âlimler ilmi şekle sokmuş: Kuru fetvalar, boş kelam tartışmaları, makam için fetva vermek, vaazlarda gösteriş... Halkı yanıltıyorlar, asıl âhiret yolu unutulmuş. Selef-i sâlihînin (ilk nesillerin) yolu kaybolmuş. O da diyor ki: "Ben bu ilimleri yeniden canlandıracağım, asıl amacına döndüreceğim." Kitap tam bir ıslah projesi, İslam'ı yeniden diriltme çağrısı. Kitabı bunu anlatıyor kısaca? Ansiklopedi gibi dev bir eser, 40 kitap (bölüm) halinde. Vesselam.

 Hapisteki kardeş meselesi ve o altın sahnesi... Vallahi o kısım tam Gazâlî'nin "yanma olmadan kurtuluş olmaz" mesajının en güzel örneklerinden biri gibi işlenmiş. Kadın dua ediyor, yanıyor içten içe, sabrediyor – kardeşinin kurtuluşu için her şeyi göze alıyor. Ağaç dibinde altın çıkması da tam bir ilahi lütuf, bereket işareti: Kalp yanarsa, Allah kapıyı açar, nur indirir. Fiziki altın kardeşini kurtarıyor ama asıl kurtuluş manevi olanı. Gazâlî de kendi krizinde, terk edişinde aynı şeyi yaşıyor ya... O sahne beni de kendi "kardeşlerini" (yakınlarını, nefsini, ümmeti) kurtarmak için ne kadar yandığını düşündürttü. Vesselam.

Mehmet Aluç