“Gel, ne olursan ol, gel! Ýster putperest, ister ateþe tapar, ister bin kere tövbeni bozmuþ ol.

Bizim dergâhýmýz umutsuzluk dergâhý deðil. Gel, ne olursan ol, gel!” Mevlana

Asýl adý Muhammed Celâleddin olan Mevlâna Celâleddîn-i Rûmî, 30 Eylül 1207 yýlýnda, Afganistan’ýn Belh þehrinde doðmuþtur. Babasý, Sultânü’l-Ulemâ (Âlimler Sultaný) unvanýna sahip olan Muhammed Bahâeddin Veled, annesi Mümine Hatun’dur.

Mevlâna ve ailesi, hac ibadeti için Mekke’ye gider. Hac dönüþü Þam’da Muhyiddin Ýbn-i Arabî ile görüþürler. Ýbn-i Arabî, babasýnýn ardýndan yürüyen Mevlâna’ya bakarak; “Sübhanallah! Bir okyanus bir denizin arkasýndan gidiyor” der.

Sultânü’l-Ulemâ ve ailesi Þam’dan sonra Halep üzerinden Anadolu topraklarýna girip Malatya, Erzincan, Sivas, Kayseri ve Niðde yoluyla 1222 yýlýnda Lârende’ye (Karaman) gelip yerleþirler. Selçuklu Sultaný Alâeddin Keykubat’ýn ýsrarlý daveti ile, Selçuklu Devleti’nin baþkenti olan Konya’ya göç ederler (3 Mayýs 1228).

Babasýnýn vefatýndan sonra, O’nun yerine geçen Mevlâna, uzun yýllar dersler ve vaazlar verir. Bu ders ve sohbetlere zaman zaman farklý din mensuplarý da iþtirak etmiþlerdir.

Mevlâna, 15 Kasým 1244 tarihinde, Þems-i Tebriz’i ile karþýlaþýr. Ýki engin insan arasýndaki bu tanýþma ile tesis edilen büyük dostluk ve yakýnlýk fazla sürmemiþtir.

Herkesin birbirini anlamasýný ve birbirine hoþgörü ile bakmasýný, engin anlayýþýnýn temeli sayan ve kendisinin hayat görüþünün de Kur’an-ý Kerîm ile Hazreti Muhammed Aleyhi selamýn çizgisi üzere olduðunu sýk sýk vurgulayan Mevlâna, 17 Aralýk 1273 Pazar günü, 66 yaþýnda Konya’da vefat eder.

Mevlâna, vefat gününü, en büyük sevgili olarak bildiði Allah’a kavuþma aný olarak belirttiði için, o gece “Þeb-i Arûs” yani “Düðün Gecesi” olarak kabul eder.

Mevlâna’nýn Mesnevî’sinin dýþýnda Divan-ý Kebir, Mektubât, Fihi Mâ Fih ve Mecâlis-i Seb’a eserleri de dünyanýn dört bir yanýnda ilgi ile takip edilmektedir. Mevlâna, eserlerini zamanýn edebiyat dili olan Farsça ile kaleme almasýnýn yanýnda, Arapça ile birlikte az da olsa Türkçe ve Rumca beyit ve ifadelere de yer vermiþtir.

Mevlâna eserlerinde, ayný ana fikir ve bakýþ açýsýnýn “ilâhî aþkýn ve vecdin” yer aldýðý din, tasavvuf ve sosyal hayat baþta olmak üzere, her konuda bilginin ve bilgi sahibi olmanýn önemine her vesileyle iþaret etmektedir.

Dünyanýn dört bir yanýnda Hazret-i Mevlâna'ya ve eserlerine duyulan ilgi her geçen gün artmaktadýr. Eserleri, baþta Türkçe olmak üzere yirmiye yakýn dile çevrilmiþtir.

Mesnevî, klâsik doðu edebiyatýnda, bir þiir tarzýnýn adýdýr. Sözlük anlamýyla "Ýkiþer, ikiþerlik" demektir. Edebiyatta ayný vezinde ve her beyti kendi arasýnda ayrý ayrý kafiyeli nazým þekillerine Mesnevî adý verilmiþtir.

 Mesnevî her ne kadar klâsik doðu edebiyatýnýn bir þiir tarzý ise de, “Mesnevî” denildiði zaman akla Mevlâna’nýn Mesnevî’si gelir.

“Dinle Neyden” diye baþlayan Mesnevî’nin ilk 18 beytini bizzat Mevlâna’nýn kendisi kaleme almýþtýr. Kalan bölümlerini O söylemiþ, Hüsameddin Çelebi ve kâtipleri tarafýndan 10 yýla yaklaþan bir sürede “Fâ ilâ tün Fâ ilâ tün –Fâ i lün’ vezni ile” yazýlmýþtýr.

Bu þekilde VI cilt haline gelen Mesnevî, halen Mevlâna Müzesi'nde teþhir edilmektedir. 1278 tarihli, elde bulunan en eski Mesnevî nüshasýna göre, beyit sayýsý 25618’dir.

Tasavvuf sahasýnda en çok okunan ve kendisine en fazla þerh yazýlan eserlerin baþýnda gelen Mesnevî hakkýnda Mevlâna der ki: “Bizim Mesnevîmiz vahdet (birlik) dükkânýdýr; (onda) “bir”den baþka ne görürsen, bil ki o puttur.”

Sadece Batý ve Rus klasiklerinin yazarlarý deðil, bütün dünya klasiklerinin yazarlarý, Mevlana'nýn seviyesine eriþememiþtir. Mesnevi'yi baþtan sona tarafsýz gözle ve dikkatle okuyan kiþi, Mevlana'nýn büyüklüðünü, takvasýný, yüce ahlakýný görür, anlar ve ona saygý duyar.

"Mevlana, Mesnevi'nin ikinci kitabýnýn 42. beytinde þöyle der: “Ey güneþ, sen dünyanýn alt tarafýný aydýnlatmak için bu gül bahçesini terk edip gidiyorsun.”

 Dünyanýn düz deðil de yuvarlak olduðunu apaçýk gözler önüne seren bu sözler, Kopernik' ten 300 yýl önce söylenmiþtir.

Yine Mesnevi’nin, üçüncü kitabýn 26. beytinde de þöyle der: “Hepsinin de aðzý açýk olan varlýk zerreciklerini seyrediyorum; onlarýn ne yediklerinden bahsedecek olsam, bu söz uzar gider.”

 Hazreti Mevlana'nýn burada mikroplardan söz ettiði apaçýk ortadadýr. Özellikle mikroplarý, yemek için aðýzlarý açýk zerrecikler diye tarif etmesi, tamamýyla mikroplarýn durumuna uygundur.

 Fakat Mevlana o dönemde, yani 13. yüzyýlda, 'Mikroplar var.' diyemez ve insanlara bunu kabul ettiremezdi. Çünkü Hazreti Mevlana'dan 6 asýr sonra gelen Pastör'ün 19. yüzyýlda, “Gözle görünmez birtakým yaratýklar var ki, insaný yiyor, hastalýklarýn ve ölümlerin sebebi oluyorlar.” Demesine, kendi döneminin hekimleri bile inanmamýþtý.

Batý'nýn büyük filozoflarýndan Hegel Mesnevi'yi okuyunca; "Mükemmel Celaleddin-i Rumi" diye haykýrmýþtýr.

"Fransa'nýn en üst bilim merkezi olan Centre national de la recherche scientifique'te (CNRS) çalýþmýþ olan, 'Ýslam'ýn Güleryüzü' kitabýnýn yazarý Prof. Dr. Eva de Vitray-Meyerovitch, Mevlana sayesinde Müslüman olmuþ ve Havva adýný almýþtýr.

Pakistan'ýn milli þairi ve dünya çapýnda düþünürü Muhammed Ýkbal, ilhamýný Mevlana'dan aldýðýný söyler. Ona saygýsý öylesine büyüktür ki, ülkesinden Avrupa'ya ve Batý'dan memleketine dönerken, pilota veya yardýmcýsýna önceden sorup, Konya üzerinden geçecekleri sýrada, kendisini haberdar etmelerini rica edermiþ. Konya'ya yaklaþýldýðý haberini alýnca da hemen ayaða kalkýp, þehrin üzerinden uzaklaþýncaya kadar saygýlý þekilde durarak Mevlana'ya hürmetini gösterirmiþ.

Kendisini "Mevlana aþýðý" olarak tanýtan Ýranlý sanatçý ve gezgin Kaveh Afraie, Hazreti Mevlana'nýn öðretilerinin tüm zamanlarýn ötesinde, çok derin ve evrensel olduðunu ifade ederek, "Bütün dünyanýn Mevlana'yý bilmesini isterdim. Sebebini kelimelerle açýklamak çok zor, kalbimin derinliklerinde böyle hissediyorum."

“Bundan önce birçok ülke gezdim, Budizm, Hinduizm gibi birbirinden farklý dinleri gördüm, birçok kültür tanýdým. Hepsi birbirine çok benziyordu. Þuna inanýyorum ki bütün insanlarýn kalbindeki tek þey ayný; o da 'sevmek' duygusu. Mevlana'nýn bütün þiirlerinde bulduðum ortak þey, gerçek sevginin 'kul ile Allah arasýndaki sevgi' olduðuydu.” Deðerlenmesinde bulunmaktadýr.

Mevlana'nýn sufizmde önemli yere sahip bir önder olduðunu aktaran Hassan, "Sufizm barýþ ve huzur üzerine kurulmuþtur. Pakistan'da birçok sufi yaþamýþ ve sufi Mevlevihaneleri var. Ancak Mevlana hepsinin baþýnda geliyor.” Demektedir.

Mevlânâ, kâmil manada âlim, sûfî ve derin þair bir þahsiyettir. “Caným tenimde oldukça Kur’an’ýn kölesiyim ben. Seçilmiþ Muhammed’in yolunun topraðýyým ...” beytiyle bunu dile getirmiþtir.

 “Pergel gibiyim; bir ayaðýmla þeriat üstünde saðlamca durduðum halde öbür ayaðýmla yetmiþ iki milleti dolaþýyorum” diyerek, insanlýðý kucakladýðýný belirtmiþtir.

Sevgiyle kalýn…

                                                                                           Seyfettin Karamýzrak